Boşanma Kitabı · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i, 3451. hadis

Aishah rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Boşanma Kitabı
سنن النسائي
Kim rivayet etti?

Aishah tarafından rivayet edildi

Sahih (güvenilir)

Rivayet

Arapça metin

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَاتَبَتْ بَرِيرَةُ عَلَى نَفْسِهَا بِتِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ سَنَةٍ بِأُوقِيَّةٍ فَأَتَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فَقَالَتْ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ فَكَلَّمَتْ فِي ذَلِكَ أَهْلَهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ فَجَاءَتْ إِلَى عَائِشَةَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَتْ لَهَا مَا قَالَ أَهْلُهَا فَقَالَتْ لاَهَا اللَّهِ إِذًا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَرِيرَةَ أَتَتْنِي تَسْتَعِينُ بِي عَلَى كِتَابَتِهَا فَقُلْتُ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْتَاعِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُونَ أَعْتِقْ فُلاَنًا وَالْوَلاَءُ لِي كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَكُلُّ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ ‏"‏ ‏.‏ فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ زَوْجِهَا وَكَانَ عَبْدًا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَلَوْ كَانَ حُرًّا مَا خَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Çeviri

İshâk b. İbrâhim bize haber verdi, dedi ki: Cerîr bize bildirdi, Hişâm b. Urve'den, o da babasından, o da Âişe'den nakletti; Âişe şöyle dedi: Berîre dokuz ukıyye karşılığında kendisini azat etmek üzere sözleşme yaptı ve her yıl birer ukıyye ödeyecekti. Âişe'ye gelip ondan yardım istedi. Âişe: 'Hayır, ancak parayı tek seferde ödememi kabul ederlerse ve velâ hakkı bana ait olursa olur,' dedi. Berîre gidip efendileriyle konuştu, fakat onlar velâ hakkının kendilerine ait olması konusunda ısrar ettiler. Bunun üzerine Berîre Âişe'ye döndü; tam o sırada Allah Resûlü ﷺ de oraya geldi. Âişe ona efendilerinin ne dediğini anlattı ve: 'Allah'a yemin olsun, velâ hakkı bana ait olmadıkça olmaz,' dedi. Allah Resûlü ﷺ: 'Bu nedir?' diye sordu. Âişe: 'Ey Allah'ın Resûlü! Berîre azatlık sözleşmesi için benden yardım istedi. Ben de: Parayı tek seferde ödememi ve velâ hakkının bana ait olmasını kabul etmedikçe hayır, dedim. O da bunu efendilerine iletti ama onlar velâ hakkının kendilerine ait olması dışında bir şeyi kabul etmediler,' diye cevap verdi. Allah Resûlü ﷺ buyurdu ki: 'Onu satın al ve velâ hakkını şart koş; çünkü velâ, azat edene aittir.' Sonra ayağa kalktı, insanlara hitap etti, Allah'a hamd etti ve O'na senada bulundu, ardından şöyle buyurdu: 'Azîz ve Celîl olan Allah'ın Kitabı'nda bulunmayan şartları koşan bu insanlara ne oluyor?

"Falanı azat ediyorum ama velâ hakkı benimdir" diyorlar. Azîz ve Celîl olan Allah'ın Kitabı daha haklıdır ve Allah'ın şartı daha sağlamdır. Allah'ın Kitabı'nda yer almayan her şart bâtıldır, yüz tane bile olsa.' Daha sonra Allah Resûlü ﷺ, köle olan kocası hakkında Berîre'ye muhayyerlik tanıdı ve Berîre kendini seçti. Urve dedi ki: 'Eğer kocası hür olsaydı, Allah Resûlü ﷺ ona böyle bir seçim hakkı tanımazdı.'

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Velâ hakkı, köleyi azat edene aittir.

Arka plan ve bağlam

Barīrah, özgürlüğüne kavuşmak için taksitlerle ödeme yaptığı mükâtebe sözleşmesi konusunda ʿĀʾishah’tan yardım istedi. Eski sahipleri velâ hakkını ellerinde tutmak istiyordu; Peygamber ﷺ bu hakkın onu azat edene ait olduğunu açıkladı.

Kavramlar ve açıklamalar
Mükâtebe

Köleleştirilmiş kişinin özgürlüğüne kavuşmak için üzerinde anlaşılan bir miktarı ödediği sözleşme.

Velâ

Azat yoluyla oluşan ve mirasla ilgili bazı sonuçlar doğuran hukukî bağ.

Ukıyye

Gümüş için kullanılan bir ağırlık birimi; burada kararlaştırılan tutar yıllık taksitlerle ödeniyordu.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik âlimler bu hadisten velâ hakkının azat edene ait olduğu ve sözleşmeye konan bir şartla başkasına devredilemeyeceği sonucunu çıkarırlar. Hadis ayrıca Allah’ın şeriatına aykırı bir şartın hukukî geçerliliği olmadığını ortaya koyar. Barīrah’a evliliği konusunda tanınan tercih hakkı, eşinin köle statüsünde olmasıyla bağlantılıydı; ʿUrwah, eşi özgür olsaydı bu tercih hakkının tanınmayacağını belirtir.

Günümüz için dersler
  1. Mali anlaşmalarda hangi şartların geçerli, hangilerinin geçersiz olduğunu önceden açıklığa kavuşturun.
  2. Hukukî bir uyuşmazlıkta tartışmalı bir şartı kabul etmeden önce uzman görüşü alın.
  3. Zor durumda olanlara özgürlük ve onurlarını gözeten biçimde yardım edin.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.