نماز: نمازهای مستحبی · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 1342

روایت‌شده توسط Aishah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: نماز: نمازهای مستحبی
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aishah

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ ‏:‏ طَلَّقْتُ امْرَأَتِي فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ لأَبِيعَ عَقَارًا كَانَ لِي بِهَا، فَأَشْتَرِيَ بِهِ السِّلاَحَ وَأَغْزُوَ، فَلَقِيتُ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ‏:‏ قَدْ أَرَادَ نَفَرٌ مِنَّا سِتَّةٌ أَنْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ النَّاسِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأْتِ عَائِشَةَ رضى الله عنها ‏.‏ فَأَتَيْتُهَا فَاسْتَتْبَعْتُ حَكِيمَ بْنَ أَفْلَحَ فَأَبَى فَنَاشَدْتُهُ فَانْطَلَقَ مَعِي، فَاسْتَأْذَنَّا عَلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ ‏:‏ مَنْ هَذَا قَالَ ‏:‏ حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ ‏:‏ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ هِشَامُ بْنُ عَامِرٍ الَّذِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ نَعَمْ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ حَدِّثِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَإِنَّ خُلُقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ الْقُرْآنَ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ حَدِّثِينِي عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ قَالَتْ ‏:‏ أَلَسْتَ تَقْرَأُ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ‏}‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ بَلَى ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ فَإِنَّ أَوَّلَ هَذِهِ السُّورَةِ نَزَلَتْ، فَقَامَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ، وَحُبِسَ خَاتِمَتُهَا فِي السَّمَاءِ اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا، ثُمَّ نَزَلَ آخِرُهَا فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ حَدِّثِينِي عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ كَانَ يُوتِرُ بِثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ، ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي رَكْعَةً أُخْرَى، لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ وَالتَّاسِعَةِ، وَلاَ يُسَلِّمُ إِلاَّ فِي التَّاسِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ لَمْ يَجْلِسْ إِلاَّ فِي السَّادِسَةِ وَالسَّابِعَةِ، وَلَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي السَّابِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، فَتِلْكَ هِيَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ، وَلَمْ يَقُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً يُتِمُّهَا إِلَى الصَّبَاحِ، وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي لَيْلَةٍ قَطُّ، وَلَمْ يَصُمْ شَهْرًا يُتِمُّهُ غَيْرَ رَمَضَانَ، وَكَانَ إِذَا صَلَّى صَلاَةً دَاوَمَ عَلَيْهَا، وَكَانَ إِذَا غَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ مِنَ اللَّيْلِ بِنَوْمٍ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏:‏ هَذَا وَاللَّهِ هُوَ الْحَدِيثُ، وَلَوْ كُنْتُ أُكَلِّمُهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى أُشَافِهَهَا بِهِ مُشَافَهَةً ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تُكَلِّمُهَا مَا حَدَّثْتُكَ ‏.‏

ترجمه

حفص بن عمر به ما حدیث کرد، همام به ما حدیث کرد، قتاده به ما حدیث کرد، از زُرارة بن اوفی، از سعد بن هشام که گفت: همسرم را طلاق دادم و به مدینه آمدم تا ملکی را که آنجا داشتم بفروشم و با پول آن سلاح بخرم و به جهاد بروم. در آنجا با گروهی از اصحاب پیامبر ﷺ برخورد کردم. آنها گفتند: شش نفر از ما قصد انجام این کار را داشتند، اما پیامبر ﷺ آنان را نهی کرد و فرمود:

«قطعاً برای شما در رسول خدا الگوی نیکویی است.» سپس نزد ابن عباس رفتم و از او درباره نماز وتر پیامبر ﷺ پرسیدم. او گفت: تو را به کسی راهنمایی می‌کنم که از همه مردم به وتر رسول خدا ﷺ آگاه‌تر است؛ نزد عایشه رضی الله عنها برو. من نزد او رفتم و از حکیم بن افلح خواستم همراه من بیاید، اما امتناع کرد. وقتی او را به خدا قسم دادم، با من راه افتاد. ما از عایشه اجازه ورود خواستیم. او پرسید: کیست؟ حکیم بن افلح گفت: من حکیم بن افلح هستم. عایشه پرسید: چه کسی همراه توست؟ گفت: سعد بن هشام. عایشه پرسید: همان هشام بن عامر که در روز احد کشته شد؟ گفتم: بله. عایشه فرمود: عامر مرد بسیار خوبی بود. گفتم: ای ام‌المؤمنین! درباره اخلاق رسول خدا ﷺ برایم بگو. فرمود: مگر قرآن نمی‌خوانی؟ اخلاق رسول خدا ﷺ همان قرآن بود. گفتم: درباره نماز شب ایشان برایم بگو. فرمود: مگر سوره مزمل را نمی‌خوانی؟ گفتم: چرا. فرمود: هنگامی که ابتدای این سوره نازل شد، اصحاب رسول خدا ﷺ چنان در نماز شب می‌ایستادند که پاهایشان ورم می‌کرد. پایان این سوره دوازده ماه در آسمان متوقف ماند، سپس انتهای آن نازل شد و نماز شب پس از وجوب، به صورت تطوع (مستحب) درآمد. گفتم: درباره وتر پیامبر ﷺ برایم بگو. فرمود: ای پسرم! ایشان هشت رکعت می‌خواندند و جز در رکعت هشتم نمی‌نشستند، سپس برمی‌خاستند و یک رکعت دیگر می‌خواندند. تنها پس از رکعت هشتم و نهم می‌نشستند و فقط در رکعت نهم سلام می‌دادند. سپس دو رکعت نشسته می‌خواندند که مجموعاً یازده رکعت می‌شد. اما وقتی سنشان بالا رفت و بدنشان سنگین شد، هفت رکعت وتر می‌خواندند و جز در رکعت ششم و هفتم نمی‌نشستند و فقط در رکعت هفتم سلام می‌دادند. سپس دو رکعت نشسته می‌خواندند که مجموعاً نه رکعت می‌شد، ای پسرم! رسول خدا ﷺ هرگز شبی را تا صبح تماماً به نماز نگذراندند، و در هیچ شبی کل قرآن را نخواندند، و غیر از رمضان، روزه‌های یک ماه کامل را نگرفتند. هرگاه نمازی را آغاز می‌کردند، بر آن مداومت می‌ورزیدند. و اگر شب خواب بر ایشان غلبه می‌کرد، فردای آن روز دوازده رکعت نماز می‌خواندند. سعد بن هشام گفت: سپس نزد ابن عباس رفتم و این ماجرا را برایش تعریف کردم. او گفت: به خدا سوگند! این همان حدیث صحیح است. اگر با عایشه صحبت می‌کردم، خودم نزد او می‌رفتم تا این حدیث را مستقیماً از دهانش بشنوم. گفتم: اگر می‌دانستم که با او قهر هستید، هرگز این حدیث را برایت نقل نمی‌کردم.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ بر نماز شب مداومت می‌کرد و در آن میانه‌روی و پایداری را می‌آموخت.

پیشینه و سبب بیان

سعد بن هشام با این قصد به مدینه آمد که دارایی‌اش را بفروشد، سلاح بخرد و به جنگ برود. صحابه به او گفتند پیامبر ﷺ مردانی را از طرحی مشابه بازداشته بود و او را به‌عنوان الگو معرفی کردند. سپس سعد درباره اخلاق و نماز شب پیامبر ﷺ از عایشه پرسید.

توضیح واژه‌های دشوار
وتر

نماز شبی که با تعداد فردی از رکعت‌ها پایان می‌یابد.

رکعت

یک واحد از نماز اسلامی.

سلام

درود پایانی که نماز با آن به پایان می‌رسد.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که نماز شب مستحب است و پیامبر ﷺ در دوره‌های مختلف زندگی تعداد متفاوتی رکعت می‌خواند: در جوانی یازده رکعت و در سالخوردگی نه رکعت. این توصیف نشان می‌دهد که دو رکعت نشسته پس از وتر، جدا از شمار رکعت‌های وتر محسوب می‌شود. همچنین روشن می‌شود که عبادت شبانه‌ای را که به‌سبب خواب از دست رفته است می‌توان در روز جبران کرد. تأکید بر مداومت و پرهیز از به‌زحمت‌انداختن خود با رهنمود نبوی سازگار است؛ مذاهب فقهی نیز صورت‌های گوناگون و معتبری برای نماز شب و وتر می‌پذیرند.

درس‌هایی برای امروز
  1. صورتی از نماز شب را انتخاب کنید که انجامش برایتان شدنی باشد و بر آن مداومت کنید.
  2. عبادت مستحبی را چنان سنگین نکنید که از واجبات یا مسئولیت‌های دیگر بازبمانید.
  3. اگر خواب مانع نماز شب شد، مانند پیامبر ﷺ آن را در روز جبران کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.