طهارت · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 202

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Da'if (ضعیف)کتاب: طهارت
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Abbas

Da'if (ضعیف)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا ‏"‏ ‏.‏ زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ ‏"‏ فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ ‏"‏ الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا ‏"‏ ‏.‏ هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ ‏.‏

ترجمه

یحیی بن معین، هناد بن سری و عثمان بن ابی‌شیبه از عبدالسلام بن حرب — و این لفظ حدیث یحیی است — از ابوخالد دالانی، از قتاده، از ابوالعالیه، از ابن عباس روایت کرده‌اند که رسول الله ﷺ سجده می‌کردند و در آن می‌خوابیدند و صدای نفس (خروپف) می‌آمد، سپس برمی‌خاستند و نماز می‌خواندند بدون اینکه وضو بگیرند. راوی می‌گوید: به ایشان گفتم:

«نماز خواندید ولی وضو نگرفتید در حالی که خوابیده بودید؟» فرمودند: «وضو تنها بر کسی واجب است که خوابیده و دراز کشیده باشد.» عثمان و هناد افزودند: «زیرا وقتی دراز می‌کشد، مفاصلش سست می‌شوند.» ابوداوود گفته است: عبارت «وضو بر کسی که خوابیده و دراز کشیده واجب است» حدیثی مُنکَر (رد شده) است. آن را جز یزید ابوخالد دالانی از قتاده نقل نکرده است. بخش نخست حدیث را گروهی از ابن عباس روایت کرده‌اند اما اشاره‌ای به این مطلب نداشته‌اند. او (ابن عباس) گفت: پیامبر ﷺ (در خواب نیز) محفوظ بودند. عایشه رضی الله عنها گفت: پیامبر ﷺ فرمودند: «چشمانم می‌خوابند اما دلم نمی‌خوابد.» شعبه گفت: قتاده از ابوالعالیه تنها چهار حدیث شنیده است: حدیث یونس بن متی، حدیث ابن عمر درباره نماز، حدیث «قاضیان سه نفرند» و همین حدیث ابن عباس. ابن عباس می‌گوید: مردان مورد اعتمادی این حدیث را برایم نقل کردند که عمر یکی از آنان است و مورد اعتمادترینشان نزد من عمر است. ابوداوود گفت: حدیث یزید دالانی را برای احمد بن حنبل ذکر کردم، پس مرا به نشانه بزرگداشت او توبیخ کرد و گفت: یزید دالانی چه کاره است که چیزی به روایت استادان قتاده بیفزاید؟ و به این حدیث اهمیتی نداد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

خواب وضو را باطل نمی‌کند، مگر آنکه موجب از دست رفتن هوشیاری شود.

توضیح واژه‌های دشوار
وضو

طهارت کوچک آیینی که پیش از برخی عبادت‌ها انجام می‌شود.

سجده

بخشی از نماز که در آن پیشانی و اعضای دیگر بدن به زمین می‌رسند.

منکر

روایتی مردود که به‌اندازهٔ کافی قابل اعتماد نیست و با روایات نیرومندتر تعارض دارد.

برداشت‌های عالمان

ابوداوود افزودهٔ مربوط به خوابیدن درازکش را منکر دانست، زیرا این مطلب تنها از طریق یزید الدالانی از قتاده نقل شده و شاگردان قابل اعتماد قتاده آن را روایت نکرده‌اند. عالمان از روایات نیرومندتر چنین برداشت می‌کنند که خواب در هر حالتی به‌طور خودکار وضو را باطل نمی‌کند؛ معیار اصلی این است که آیا هوشیاری و کنترل از دست می‌رود یا نه. مذاهب فقهی این مسئله را به شیوه‌های گوناگون بررسی می‌کنند: معمولاً خواب سبک در حالت نشسته و باثبات بخشوده می‌شود، اما خواب عمیق یا خواب در حالتی که بدن شل و رها می‌شود، سبب تجدید وضو است. حکم ویژهٔ خواب پیامبر ﷺ را نمی‌توان بی‌درنگ به دیگران تعمیم داد.

درس‌هایی برای امروز
  1. پس از خواب عمیق، اگر نمی‌دانید در اطرافتان چه گذشته، وضو را تجدید کنید.
  2. میان افزودهٔ خاص و ضعیف و روایات نیرومندتر دربارهٔ خواب و وضو تفاوت بگذارید.
  3. اگر دربارهٔ وضعیت خود تردید دارید، جانب احتیاط را بگیرید و پیش از نماز دوباره وضو بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.