Sunan Abi Dawud، حدیث 3399
روایتشده توسط Rafi ibn Khadij. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Rafi ibn Khadij
روایت
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ، قَالَ بَعَثَنِي عَمِّي أَنَا وَغُلاَمًا، لَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ فَقُلْنَا لَهُ شَىْءٌ بَلَغَنَا عَنْكَ فِي الْمُزَارَعَةِ . قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا حَتَّى بَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ فَأَتَاهُ فَأَخْبَرَهُ رَافِعٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى بَنِي حَارِثَةَ فَرَأَى زَرْعًا فِي أَرْضِ ظُهَيْرٍ فَقَالَ " مَا أَحْسَنَ زَرْعَ ظُهَيْرٍ " . قَالُوا لَيْسَ لِظُهَيْرٍ . قَالَ " أَلَيْسَ أَرْضُ ظُهَيْرٍ " . قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُ زَرْعُ فُلاَنٍ . قَالَ " فَخُذُوا زَرْعَكُمْ وَرُدُّوا عَلَيْهِ النَّفَقَةَ " . قَالَ رَافِعٌ فَأَخَذْنَا زَرْعَنَا وَرَدَدْنَا إِلَيْهِ النَّفَقَةَ . قَالَ سَعِيدٌ أَفْقِرْ أَخَاكَ أَوْ أَكْرِهِ بِالدَّرَاهِمِ .
محمد بن بشار برای ما حدیث کرد، یحیی برای ما حدیث کرد، ابوجعفر خطمی برای ما حدیث کرد و گفت: عمویم مرا همراه با غلامش نزد سعید بن مسیب فرستاد. به او گفتیم: درباره مزارعه (شرکت در محصول کشاورزی) سخنی از شما به ما رسیده است. او پاسخ داد: ابن عمر در آن اشکالی نمیدید تا اینکه حدیثی از رافع بن خدیج به او رسید. سپس نزد او رفت و رافع به او خبر داد که رسول الله ﷺ به نزد بنی حارثه آمدند و زراعتی را در زمین زهیر دیدند. فرمودند:
«چه نیکوست زراعت زهیر!» گفتند: این زراعت زهیر نیست. فرمودند: «آیا این زمین زهیر نیست؟» گفتند: بله، اما زراعت متعلق به فلانی است. پس فرمودند: «زراعت خود را بردارید و هزینه را به او بازگردانید.» رافع گفت: ما زراعت خود را برداشتیم و هزینه را به او بازگرداندیم. سعید گفت: زمینت را به برادرت قرض بده یا در برابر درهم به او اجاره ده.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
در مزارعه، محصول باید بهگونهای روشن و منصفانه تقسیم شود.
قراردادی که در آن زمین کشت میشود و محصول میان مالک زمین و کشاورز تقسیم میگردد.
مخارجی که کشاورز برای کشت محصول پرداخته است.
واگذاری زمین در برابر مبلغ پولیِ از پیش تعیینشده.
عالمان این روایت را در کنار گزارشهای دیگر درباره مزارعه بررسی میکنند. سعید بن مسیب راه برونرفت را این میداند که زمین رایگان به برادری واگذار شود یا در برابر مبلغی ثابت اجاره داده شود. مذاهب فقهی درباره شرایط مزارعه اختلاف نظر دارند؛ از جمله روشن بودن سهم محصول و اینکه آیا یکی از طرفها سهمی نامشخص یا انحصاری دریافت میکند را در نظر میگیرند. بنابراین، روایت از قراردادهایی هشدار میدهد که به ابهام یا بیعدالتی میانجامند، نه از هرگونه همکاری در زمین کشاورزی.
- پیش از کاشت، نحوه تقسیم محصول، هزینهها و خطرها را بهصورت مکتوب مشخص کنید.
- از قراردادهایی بپرهیزید که بدون شرایط روشن و منصفانه، قطعهای معین از زمین یا مقدار تضمینشدهای از محصول را به یک طرف اختصاص میدهند.
- اگر تردید دارید، اجارهبهایی روشن یا همکاریای شفاف انتخاب کنید و از فردی آگاه مشورت بگیرید.
این روایت صحیح، از همان بحث درباره کشاورزی و تقسیم محصول است و به فهم زمینه روایت رافع بن خدیج کمک میکند.
Sunan Abi Dawud · #3400 (Sahih)این روایت صحیح نیز درباره احکام زمین کشاورزی و تقسیم محصول است.
Sahih al-Bukhari · #2241 (Sahih)این روایت صحیح درباره قراردادهای کشاورزی بحث میکند و زمینهای تکمیلی برای مسئله مزارعه فراهم میآورد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.