نماز · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 394

روایت‌شده توسط Abu Mas'ud al-Ansari. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Hasan (خوب)کتاب: نماز
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

از أبو داود تا ابْنَ شِهَابٍ

Hasan (خوب)
  1. 1مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّآن را به أبو داود روایت کرد
  2. 2ابْنُ وَهْبٍ
  3. 3أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ اللَّيْثِيِّ
  4. 4ابْنَ شِهَابٍ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ اللَّيْثِيِّ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ كَانَ قَاعِدًا عَلَى الْمِنْبَرِ فَأَخَّرَ الْعَصْرَ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَمَا إِنَّ جِبْرِيلَ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَخْبَرَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِوَقْتِ الصَّلاَةِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ اعْلَمْ مَا تَقُولُ ‏.‏ فَقَالَ عُرْوَةُ سَمِعْتُ بَشِيرَ بْنَ أَبِي مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ نَزَلَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَنِي بِوَقْتِ الصَّلاَةِ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ يَحْسُبُ بِأَصَابِعِهِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَرُبَّمَا أَخَّرَهَا حِينَ يَشْتَدُّ الْحَرُّ وَرَأَيْتُهُ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَهَا الصُّفْرَةُ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ مِنَ الصَّلاَةِ فَيَأْتِي ذَا الْحُلَيْفَةِ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ وَيُصَلِّي الْمَغْرِبَ حِينَ تَسْقُطُ الشَّمْسُ وَيُصَلِّي الْعِشَاءَ حِينَ يَسْوَدُّ الأُفُقُ وَرُبَّمَا أَخَّرَهَا حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ وَصَلَّى الصُّبْحَ مَرَّةً بِغَلَسٍ ثُمَّ صَلَّى مَرَّةً أُخْرَى فَأَسْفَرَ بِهَا ثُمَّ كَانَتْ صَلاَتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ التَّغْلِيسَ حَتَّى مَاتَ وَلَمْ يَعُدْ إِلَى أَنْ يُسْفِرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ مَعْمَرٌ وَمَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُمْ لَمْ يَذْكُرُوا الْوَقْتَ الَّذِي صَلَّى فِيهِ وَلَمْ يُفَسِّرُوهُ وَكَذَلِكَ أَيْضًا رَوَاهُ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي مَرْزُوقٍ عَنْ عُرْوَةَ نَحْوَ رِوَايَةِ مَعْمَرٍ وَأَصْحَابِهِ إِلاَّ أَنَّ حَبِيبًا لَمْ يَذْكُرْ بَشِيرًا وَرَوَى وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقْتَ الْمَغْرِبِ قَالَ ثُمَّ جَاءَهُ لِلْمَغْرِبِ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ - يَعْنِي مِنَ الْغَدِ - وَقْتًا وَاحِدًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ثُمَّ صَلَّى بِيَ الْمَغْرِبَ يَعْنِي مِنَ الْغَدِ وَقْتًا وَاحِدًا وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ مِنْ حَدِيثِ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

ترجمه

محمد بن سلمه مرادی به ما حدیث کرد، ابن وهب به ما حدیث کرد، از اسامه بن زید لیثی، که ابن شهاب به او خبر داد که عمر بن عبدالعزیز بر منبر نشسته بود و نماز عصر را کمی به تأخیر انداخت. عروه بن زبیر به او گفت:

«بدان که جبرئیل ﷺ محمد ﷺ را از اوقات نماز آگاه ساخت.» عمر به او گفت: «مراقب باش چه می‌گویی.» عروه پاسخ داد: «شنیدم بشیر بن ابی مسعود می‌گفت: شنیدم ابی مسعود انصاری می‌گفت: شنیدم رسول الله ﷺ فرمودند: "جبرئیل ﷺ فرود آمد و مرا از وقت نماز آگاه کرد، پس با او نماز خواندم، سپس با او نماز خواندم، سپس با او نماز خواندم، سپس با او نماز خواندم، سپس با او نماز خواندم،" و با انگشتانش پنج نماز را شمرد. دیدم که رسول الله ﷺ هنگامی که خورشید از وسط آسمان می‌گذشت نماز ظهر را می‌خواندند و گاهی در شدت گرما آن را به تأخیر می‌انداختند. و دیدم که نماز عصر را وقتی خورشید هنوز بالا و سفید بود پیش از آنکه زردی بر آن چیره شود می‌خواندند؛ چنانکه مردی پس از نماز راه می‌افتاد و پیش از غروب خورشید به ذوالحلیفه می‌رسید. و نماز مغرب را هنگام غروب خورشید می‌خواندند و نماز عشا را زمانی که افق تاریک می‌شد؛ و گاهی آن را تا گرد آمدن مردم به تأخیر می‌انداختند. یک بار نماز صبح را در تاریکی گرگ‌ومیش خواندند و بار دیگر وقتی روشنایی پدیدار شد؛ اما پس از آن همواره نمازشان در تاریکی گرگ‌ومیش بود تا وفات یافتند و دیگر به روشنایی بازنگشتند.» ابوداود گفت: این حدیث را از زهری، معمر، مالک، ابن عیینة، شعیب بن ابی حمزه، لیث بن سعد و دیگران روایت کرده‌اند، ولی زمانی را که پیامبر ﷺ در آن نماز خوانده بودند ذکر نکرده و توضیح نداده‌اند. همچنین هشام بن عروه و حبیب بن ابی مرزوق از عروه مانند روایت معمر و یارانش نقل کرده‌اند، جز اینکه حبیب نام بشیر را نیاورده است. وهب بن کیسان از جابر از پیامبر ﷺ درباره وقت مغرب روایت کرده و گفته است: «سپس فردای آن روز هنگام غروب خورشید برای مغرب نزد ایشان آمد — در همان وقت واحد.» ابوداود گفت: همچنین از ابی هریره از پیامبر ﷺ روایت شده که فرمودند: «سپس فردای آن روز در همان وقت واحد با من نماز مغرب خواند.» و نیز از عبدالله بن عمرو بن عاص از طریق حسن بن عطیه، از عمرو بن شعیب، از پدرش، از جدش، از پیامبر ﷺ بدین مضمون روایت شده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

اوقات نماز دارای بازه‌ای هستند، اما هر نماز وقت معینی دارد.

پیشینه و سبب بیان

عروه بن زبیر به خلیفه عمر بن عبدالعزیز یادآوری کرد که جبرئیل ﷺ اوقات نماز را به پیامبر ﷺ آموخته بود؛ این یادآوری پس از آن بود که عمر نماز را اندکی به تأخیر انداخت.

توضیح واژه‌های دشوار
ذوالحُلَیفه

مکانی نزدیک مدینه، در مسیر مکه.

خورشید از نیمروز می‌گذرد

خورشید به بالاترین نقطه رسیده و سپس رو به غرب فرود می‌آید.

تاریکی سپیده‌دم

بامداد زود، پیش از آنکه روشنایی افق به‌وضوح بیشتر شود.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان از این روایت نتیجه می‌گیرند که اوقات نمازها به‌وسیله وحی تعیین شده‌اند و پیامبر ﷺ نمازها را در زمان‌های گوناگونِ درون وقتشان به‌جا می‌آورد. در گرمای شدید می‌توان نماز ظهر را به تأخیر انداخت و نماز عشا را تا گردآمدن مردم عقب انداخت، به شرط آنکه نماز در وقت مقرر خود بماند. روایت همچنین می‌گوید که نماز فجر بعدها معمولاً در تاریکی آغازین صبح به‌جا آورده می‌شد. مذاهب فقهی بر پایه این روایت و روایات دیگر، درباره مرزهای دقیق اوقات و زمان‌های برتر بحث می‌کنند؛ این بخش به‌تنهایی همه جزئیات فقهی را بیان نمی‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. نمازهایت را در اوقات مقررشان برنامه‌ریزی کن و بی‌دلیل نگذار وقتشان بگذرد.
  2. در گرما، ازدحام یا شرایط دیگر، از تسهیلاتی که رهنمودهای اسلامی در محدوده وقت نماز فراهم می‌کنند بهره بگیر.
  3. در بیان احکام دینی دقت کن و آن‌ها را با روایات قابل‌اعتماد مستند ساز.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.