نماز · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 499

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Zayd. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: نماز
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Zayd

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ لَمَّا أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاقُوسِ يُعْمَلُ لِيُضْرَبَ بِهِ لِلنَّاسِ لِجَمْعِ الصَّلاَةِ طَافَ بِي وَأَنَا نَائِمٌ رَجُلٌ يَحْمِلُ نَاقُوسًا فِي يَدِهِ فَقُلْتُ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَتَبِيعُ النَّاقُوسَ قَالَ وَمَا تَصْنَعُ بِهِ فَقُلْتُ نَدْعُو بِهِ إِلَى الصَّلاَةِ ‏.‏ قَالَ أَفَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكَ فَقُلْتُ لَهُ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَقَالَ تَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ قَالَ ثُمَّ اسْتَأْخَرَ عَنِّي غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ قَالَ وَتَقُولُ إِذَا أَقَمْتَ الصَّلاَةَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا رَأَيْتُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا لَرُؤْيَا حَقٌّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقُمْ مَعَ بِلاَلٍ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا رَأَيْتَ فَلْيُؤَذِّنْ بِهِ فَإِنَّهُ أَنْدَى صَوْتًا مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُمْتُ مَعَ بِلاَلٍ فَجَعَلْتُ أُلْقِيهِ عَلَيْهِ وَيُؤَذِّنُ بِهِ - قَالَ - فَسَمِعَ ذَلِكَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ فِي بَيْتِهِ فَخَرَجَ يَجُرُّ رِدَاءَهُ وَيَقُولُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ مَا رَأَى ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلِلَّهِ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا رِوَايَةُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَقَالَ فِيهِ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مَعْمَرٌ وَيُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِيهِ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يُثَنِّيَا ‏.‏

ترجمه

محمد بن منصور طوسی به ما حدیث کرد، یعقوب به ما حدیث کرد، پدرم از محمد بن اسحاق به ما حدیث کرد، محمد بن ابراهیم بن حارث تیمی برایم حدیث کرد، از محمد بن عبدالله بن زید بن عبد ربه، که گفت: پدرم عبدالله بن زید برایم حدیث کرد و گفت: هنگامی که رسول خدا ﷺ دستور دادند تا ناقوسی ساخته شود تا با نواختن آن مردم را برای نماز گرد آورند، در حالی که خواب بودم مردی که ناقوسی در دست داشت نزد من آمد. گفتم:

«ای بنده خدا، آیا این ناقوس را می‌فروشی؟» پرسید: «با آن چه خواهی کرد؟» گفتم: «با آن مردم را به نماز فرا می‌خوانیم.» گفت: «آیا تو را به چیزی بهتر از آن راهنمایی نکنم؟» گفتم: «بله، حتماً.» سپس گفت: «بگو: الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر. اشهد ان لا اله الا الله، اشهد ان لا اله الا الله. اشهد ان محمدا رسول الله، اشهد ان محمدا رسول الله. حی علی الصلاة، حی علی الصلاة. حی علی الفلاح، حی علی الفلاح. الله اکبر، الله اکبر. لا اله الا الله.» سپس کمی از من عقب رفت و گفت: «و چون نماز را برپا داری (اقامه بگویی)، بگو: الله اکبر، الله اکبر. اشهد ان لا اله الا الله. اشهد ان محمدا رسول الله. حی علی الصلاة. حی علی الفلاح. قد قامت الصلاة، قد قامت الصلاة. الله اکبر، الله اکبر. لا اله الا الله.» چون صبح شد، نزد رسول خدا ﷺ رفتم و آنچه دیده بودم به ایشان خبر دادم. فرمودند: «این رؤیایی حق است ان‌شاءالله. برخیز و همراه بلال برو و آنچه دیده‌ای به او بیاموز تا با آن اذان دهد، زیرا صدای او رساتر از توست.» پس همراه بلال برخاستم و کلمات را به او آموختم و او با آن اذان داد. عمر بن خطاب در حالی که در خانه‌اش بود این صدا را شنید و در حالی که ردای خود را بر زمین می‌کشید بیرون آمد و گفت: «یا رسول الله! سوگند به آن ذاتی که تو را به حق مبعوث کرده است، من نیز همانندی آنچه او دیده است، دیده‌ام.» آنگاه رسول خدا ﷺ فرمودند: «حمد و سپاس مخصوص الله است.» ابوداوود گوید: روایت زهری از سعید بن مسیب از عبدالله بن زید بدین گونه است. ابن اسحاق از زهری نقل کرده است: «الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر.» اما معمر و یونس از زهری نقل کرده‌اند: «الله اکبر، الله اکبر» و آن را دو بار تکرار نکرده‌اند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

اذان پس از خوابی راستین، به‌عنوان ندای شفاهی مقرر شد.

پیشینه و سبب بیان

جامعه در پی راهی بود تا مردم را برای نماز گرد هم آورد. عبدالله بن زید خواب خود را برای پیامبر ﷺ بازگو کرد؛ ایشان آن را خوابی راستین دانستند و به بلال دستور دادند واژه‌های اذان را بر زبان آورد.

توضیح واژه‌های دشوار
اذان

ندای مقرر برای اعلام فرارسیدن وقت نماز و دعوت مؤمنان به نماز.

اقامه

ندایی که درست پیش از آغاز نماز واجب گفته می‌شود.

حیّ علی الفلاح

«به‌سوی رستگاری بشتابید»: دعوتی به نماز و خیرهایی که الله عطا می‌کند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که اذان و اقامه عبادت‌هایی با صورت‌های مشخص‌اند و باید با عبارت‌های نقل‌شده ادا شوند. خواب به‌تنهایی به قانون شرعی تبدیل نشد؛ پیامبر ﷺ آن را تأیید کردند و به برپا داشتن اذان دستور دادند. روایت، تفاوت‌هایی را در شمار تکرار «الله اکبر» ذکر می‌کند؛ فقیهان این صورت‌ها را بر پایهٔ روایت‌های معتبر گوناگون بررسی می‌کنند. چهار مذهب فقهی اهل سنت اذان را ندای مقرر برای نماز جماعت می‌دانند، هرچند دربارهٔ جزئیات عبارت‌ها و شیوهٔ ادا کردن آن اختلاف دارند.

درس‌هایی برای امروز
  1. اذان را با دقت بگویید و عبارت‌های مقرر آن را درست بیاموزید.
  2. با واژه‌هایی که به عبادت و رستگاری دعوت می‌کنند، دیگران را به نماز فراخوانید.
  3. یک خواب ویژه را بدون سنجش آن با وحی و توضیح عالمان صاحب‌صلاحیت، حکم دینی به شمار نیاورید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.