نماز شب · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 1185

روایت‌شده توسط Mahmud ibn al-Rabi. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: نماز شب
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Mahmud ibn al-Rabi

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّهُ عَقَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَعَقَلَ مَجَّةً مَجَّهَا فِي وَجْهِهِ مِنْ بِئْرٍ كَانَتْ فِي دَارِهِمْ‏.‏ فَزَعَمَ مَحْمُودٌ أَنَّهُ سَمِعَ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ الأَنْصَارِيّ َ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ كُنْتُ أُصَلِّي لِقَوْمِي بِبَنِي سَالِمٍ، وَكَانَ يَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ وَادٍ إِذَا جَاءَتِ الأَمْطَارُ فَيَشُقُّ عَلَىَّ اجْتِيَازُهُ قِبَلَ مَسْجِدِهِمْ، فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي أَنْكَرْتُ بَصَرِي، وَإِنَّ الْوَادِيَ الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَ قَوْمِي يَسِيلُ إِذَا جَاءَتِ الأَمْطَارُ فَيَشُقُّ عَلَىَّ اجْتِيَازُهُ، فَوَدِدْتُ أَنَّكَ تَأْتِي فَتُصَلِّي مِنْ بَيْتِي مَكَانًا أَتَّخِذُهُ مُصَلًّى‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَأَفْعَلُ ‏"‏‏.‏ فَغَدَا عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ بَعْدَ مَا اشْتَدَّ النَّهَارُ فَاسْتَأْذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى قَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏‏.‏ فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ فِيهِ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ وَصَفَفْنَا وَرَاءَهُ، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ سَلَّمَ وَسَلَّمْنَا حِينَ سَلَّمَ، فَحَبَسْتُهُ عَلَى خَزِيرٍ يُصْنَعُ لَهُ فَسَمِعَ أَهْلُ الدَّارِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي فَثَابَ رِجَالٌ مِنْهُمْ حَتَّى كَثُرَ الرِّجَالُ فِي الْبَيْتِ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مَا فَعَلَ مَالِكٌ لاَ أَرَاهُ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ ذَاكَ مُنَافِقٌ لاَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُلْ ذَاكَ أَلاَ تَرَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ أَمَّا نَحْنُ فَوَاللَّهِ لاَ نَرَى وُدَّهُ وَلاَ حَدِيثَهُ إِلاَّ إِلَى الْمُنَافِقِينَ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَى النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ فَحَدَّثْتُهَا قَوْمًا فِيهِمْ أَبُو أَيُّوبَ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَتِهِ الَّتِي تُوُفِّيَ فِيهَا وَيَزِيدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَلَيْهِمْ بِأَرْضِ الرُّومِ، فَأَنْكَرَهَا عَلَىَّ أَبُو أَيُّوبَ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَظُنُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا قُلْتَ قَطُّ‏.‏ فَكَبُرَ ذَلِكَ عَلَىَّ فَجَعَلْتُ لِلَّهِ عَلَىَّ إِنْ سَلَّمَنِي حَتَّى أَقْفُلَ مِنْ غَزْوَتِي أَنْ أَسْأَلَ عَنْهَا عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ إِنْ وَجَدْتُهُ حَيًّا فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ، فَقَفَلْتُ فَأَهْلَلْتُ بِحَجَّةٍ أَوْ بِعُمْرَةٍ، ثُمَّ سِرْتُ حَتَّى قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَأَتَيْتُ بَنِي سَالِمٍ، فَإِذَا عِتْبَانُ شَيْخٌ أَعْمَى يُصَلِّي لِقَوْمِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ مِنَ الصَّلاَةِ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَأَخْبَرْتُهُ مَنْ أَنَا، ثُمَّ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِيهِ كَمَا حَدَّثَنِيهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ‏.‏

ترجمه

اسحاق برایم حدیث کرد، یعقوب بن ابراهیم برایمان حدیث کرد، پدرم برایمان حدیث کرد، از ابن شهاب که گفت: محمود بن ربیع انصاری مرا خبر داد که او رسول الله ﷺ را به یاد داشت و همچنین جرعه‌ای آب را که ایشان از چاهی که در خانه‌شان بود برداشته و بر صورت او پاشیده بودند، به خاطر داشت. محمود گفت: شنیدم که عتبان بن مالک انصاری رضی الله عنه ـ که از شرکت‌کنندگان در جنگ بدر همراه رسول الله ﷺ بود ـ می‌گفت: من برای قوم خود در بنی‌سالم نماز می‌دادم و میان من و آنان دره‌ای بود که چون باران می‌بارید، گذشتن از آن برای رسیدن به مسجدشان بر من دشوار می‌شد. پس نزد رسول الله ﷺ رفتم و گفتم:

«چشمانم کم‌سو شده و دره‌ای که میان من و قومم است هنگام بارندگی پرآب می‌شود و عبور از آن برایم سخت است؛ دوست داشتم که شما تشریف بیاورید و در جایی از خانه‌ام نماز بخوانید تا من آنجا را مصلا قرار دهم.» رسول الله ﷺ فرمودند: «انجام خواهم داد.» فردای آن روز، وقتی آفتاب بالا آمد، رسول الله ﷺ و ابوبکر رضی الله عنه نزد من آمدند. رسول الله ﷺ اجازه ورود خواستند و من اجازه دادم. ایشان ننشستند تا اینکه فرمودند: «کجای خانه‌ات را دوست داری که در آن نماز بخوانم؟» من به مکانی که مایل بودم در آن نماز خوانده شود اشاره کردم. سپس رسول الله ﷺ برخاستند و تکبیر گفتند و ما پشت سر ایشان صف بستیم؛ ایشان دو رکعت نماز خواندند و سلام دادند و ما نیز همراه ایشان سلام دادیم. سپس ایشان را برای خوردن غذایی به نام «خَزیر» که برایشان تهیه شده بود نگه داشتم. مردم خانه متوجه حضور رسول الله ﷺ در منزلم شدند و مردانی از آنان جمع شدند تا اینکه تعداد زیادی در خانه گرد آمدند. مردی از آنان گفت: «مالک چه کرده است؟ او را نمی‌بینم.» مرد دیگری گفت: «او منافقی است که الله و رسولش را دوست ندارد.» رسول الله ﷺ فرمودند: «این سخن را مگوی! آیا ندیدی که او گفته است: هیچ معبودی جز الله نیست، و این را تنها برای طلب خشنودی الله گفته است؟» آن مرد گفت: «الله و رسولش داناترند؛ اما به خدا سوگند، ما محبت و هم‌صحبتی او را جز با منافقان ندیده‌ایم.» رسول الله ﷺ فرمودند: «بی‌گمان الله بر آتش حرام کرده است کسی را که بگوید: هیچ معبودی جز الله نیست، و بدین وسیله خشنودی الله را بجوید.» محمود گفت: این حدیث را برای گروهی بازگو کردم که در میانشان ابوایوب، صحابی رسول الله ﷺ، در همان غزوه‌ای که در آن وفات یافت و یزید بن معاویه امیرشان بود در سرزمین روم حضور داشت. ابوایوب این روایت را انکار کرد و گفت: «به خدا سوگند، گمان نمی‌کنم رسول الله ﷺ هرگز آنچه تو گفتی را فرموده باشند.» این موضوع بر من گران آمد و نذر کردم که اگر الله مرا سالم از این غزوه بازگرداند، حتماً از عتبان بن مالک رضی الله عنه درباره این حدیث بپرسم، اگر او را زنده در مسجد قومش بیابم. پس بازگشتم و برای حج یا عمره احرام بستم، سپس راه افتادم تا به مدینه رسیدم و به بنی‌سالم رفتم. دیدم عتبان پیرمردی نابینا شده و برای قومش نماز می‌دهد. چون از نماز فارغ شد، بر او سلام کردم و خود را معرفی نمودم، سپس درباره آن حدیث پرسیدم و او دقیقاً همان‌گونه که بار اول برایم نقل کرده بود، دوباره آن را برایم بازگو کرد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ در خانه نماز گزارد و از بدگمانی بی‌اساس برحذر داشت.

پیشینه و سبب بیان

عِتبان بن مالک به‌دلیل ضعف بینایی و طغیان دره هنگام بارندگی، در امامت جماعت برای مردمش با مشکل روبه‌رو بود. او از پیامبر ﷺ خواست در خانه‌اش و در مکانی که بتواند آن را محل نماز قرار دهد، نماز بخواند. بعدها عتبان این ماجرا را برای محمود بن ربیع تأیید کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
تکبیر

گفتن «الله‌اکبر» در آغاز نماز.

سلام

درود پایانی که نماز با آن به پایان می‌رسد.

خَزیر

غذایی از آرد جو و آبِ گوشت.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که نماز در خانه صحیح است و انسان می‌تواند در خانه‌اش مکانی ثابت برای نماز فراهم کند. پیامبر ﷺ دو رکعت نماز گزارد و حاضران را در پشت سر خود به صف واداشت. این روایت همچنین تأکید می‌کند که نباید کسی را بی‌درنگ به نفاق متهم کرد: شهادت آشکار به ایمان باید جدی گرفته شود، در حالی که صداقت درونی را سرانجام تنها الله می‌داند. عالمان وعدهٔ در امان ماندن از آتش را به جست‌وجوی خالصانهٔ خشنودی الله پیوند می‌دهند؛ آنان این وعده را مجوزی برای اظهار ایمان بدون اخلاص نمی‌دانند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در خانه مکانی پاک و ثابت برای نماز فراهم کن تا بتوانی با آرامش نماز بخوانی.
  2. بر پایهٔ گمان، کسی را به نفاق متهم نکن؛ دربارهٔ آنچه می‌دانی سخن بگو و داوری دربارهٔ باطن را به الله واگذار کن.
  3. نمازت را صادقانه برای الله به‌جا آور، حتی وقتی دیگران دربارهٔ ایمانت قضاوت می‌کنند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.