مقدمه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 1186

روایت‌شده توسط Itban bin Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: مقدمه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Itban bin Malik

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّهُ عَقَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَعَقَلَ مَجَّةً مَجَّهَا فِي وَجْهِهِ مِنْ بِئْرٍ كَانَتْ فِي دَارِهِمْ‏.‏ فَزَعَمَ مَحْمُودٌ أَنَّهُ سَمِعَ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ الأَنْصَارِيّ َ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ كُنْتُ أُصَلِّي لِقَوْمِي بِبَنِي سَالِمٍ، وَكَانَ يَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ وَادٍ إِذَا جَاءَتِ الأَمْطَارُ فَيَشُقُّ عَلَىَّ اجْتِيَازُهُ قِبَلَ مَسْجِدِهِمْ، فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي أَنْكَرْتُ بَصَرِي، وَإِنَّ الْوَادِيَ الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَ قَوْمِي يَسِيلُ إِذَا جَاءَتِ الأَمْطَارُ فَيَشُقُّ عَلَىَّ اجْتِيَازُهُ، فَوَدِدْتُ أَنَّكَ تَأْتِي فَتُصَلِّي مِنْ بَيْتِي مَكَانًا أَتَّخِذُهُ مُصَلًّى‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَأَفْعَلُ ‏"‏‏.‏ فَغَدَا عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ بَعْدَ مَا اشْتَدَّ النَّهَارُ فَاسْتَأْذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى قَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏‏.‏ فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ فِيهِ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ وَصَفَفْنَا وَرَاءَهُ، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ سَلَّمَ وَسَلَّمْنَا حِينَ سَلَّمَ، فَحَبَسْتُهُ عَلَى خَزِيرٍ يُصْنَعُ لَهُ فَسَمِعَ أَهْلُ الدَّارِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي فَثَابَ رِجَالٌ مِنْهُمْ حَتَّى كَثُرَ الرِّجَالُ فِي الْبَيْتِ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مَا فَعَلَ مَالِكٌ لاَ أَرَاهُ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ ذَاكَ مُنَافِقٌ لاَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُلْ ذَاكَ أَلاَ تَرَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ أَمَّا نَحْنُ فَوَاللَّهِ لاَ نَرَى وُدَّهُ وَلاَ حَدِيثَهُ إِلاَّ إِلَى الْمُنَافِقِينَ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَى النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ فَحَدَّثْتُهَا قَوْمًا فِيهِمْ أَبُو أَيُّوبَ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَتِهِ الَّتِي تُوُفِّيَ فِيهَا وَيَزِيدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَلَيْهِمْ بِأَرْضِ الرُّومِ، فَأَنْكَرَهَا عَلَىَّ أَبُو أَيُّوبَ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَظُنُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا قُلْتَ قَطُّ‏.‏ فَكَبُرَ ذَلِكَ عَلَىَّ فَجَعَلْتُ لِلَّهِ عَلَىَّ إِنْ سَلَّمَنِي حَتَّى أَقْفُلَ مِنْ غَزْوَتِي أَنْ أَسْأَلَ عَنْهَا عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ إِنْ وَجَدْتُهُ حَيًّا فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ، فَقَفَلْتُ فَأَهْلَلْتُ بِحَجَّةٍ أَوْ بِعُمْرَةٍ، ثُمَّ سِرْتُ حَتَّى قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَأَتَيْتُ بَنِي سَالِمٍ، فَإِذَا عِتْبَانُ شَيْخٌ أَعْمَى يُصَلِّي لِقَوْمِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ مِنَ الصَّلاَةِ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَأَخْبَرْتُهُ مَنْ أَنَا، ثُمَّ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِيهِ كَمَا حَدَّثَنِيهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ‏.‏

ترجمه

اسحاق برایم حدیث کرد، یعقوب بن ابراهیم برایمان حدیث کرد، پدرم برایمان حدیث کرد، از ابن شهاب که گفت: محمود بن ربیع انصاری به من خبر داد که او رسول الله ﷺ را به یاد دارد و همچنین جرعه‌ای آب را که ایشان از چاهی که در خانه‌شان بود برداشتند و بر صورت او پاشیدند، به خاطر دارد. محمود گفت که شنیده است عتبان بن مالک انصاری رضی الله عنه - که از شرکت‌کنندگان در جنگ بدر همراه رسول الله ﷺ بود - می‌گوید:

«من برای قوم خود در بنی سالم نماز می‌خواندم و میان من و آنان دره‌ای بود که چون باران می‌بارید، پرآب می‌شد و گذشتن از آن برای رسیدن به مسجدشان بر من دشوار می‌گشت. پس نزد رسول الله ﷺ رفتم و گفتم: چشمانم ضعیف شده و دره‌ای که میان من و قومم است هنگام بارندگی جریان می‌یابد و عبور از آن برایم سخت است؛ دوست داشتم که شما به خانه من بیایید و در جایی از خانه‌ام نماز بخوانید تا من آنجا را مصلا (محل نماز) خود قرار دهم.» رسول الله ﷺ فرمودند: «این کار را خواهم کرد.» فردای آن روز، پس از اینکه آفتاب بالا آمد، رسول الله ﷺ و ابوبکر رضی الله عنه به خانه من آمدند. رسول الله ﷺ اجازه ورود خواستند و من اجازه دادم. ایشان ننشستند تا اینکه فرمودند: «دوست داری در کجای خانه‌ات نماز بخوانم؟» من به مکانی که دوست داشتم در آنجا نماز بخوانم اشاره کردم. سپس رسول الله ﷺ برخاستند و تکبیر گفتند و ما پشت سر ایشان صف بستیم. ایشان دو رکعت نماز خواندند و سلام دادند و ما نیز همراه ایشان سلام دادیم. سپس ایشان را برای خوردن خزیر (غذایی که از آرد جو و گوشت تهیه می‌شد) که برایشان تدارک دیده بودم، نگه داشتم. مردم خانه متوجه حضور رسول الله ﷺ شدند و مردانی از آنان جمع شدند تا اینکه تعداد زیادی در خانه گرد آمدند. مردی از آنان گفت: «مالک چه کرده است؟ او را نمی‌بینم.» مرد دیگری گفت: «او منافقی است که خدا و رسولش را دوست ندارد.» رسول الله ﷺ فرمودند: «چنین مگو! آیا ندیدی که او گفت: لا إله إلا الله و با این گفته رضایت خدا را طلب کرد؟» آن مرد گفت: «خدا و رسولش داناترند؛ اما به خدا قسم، ما هیچ‌گاه محبت و گفتگوی او را جز با منافقان ندیده‌ایم.» رسول الله ﷺ فرمودند: «بی‌گمان خداوند آتش جهنم را بر کسی که بگوید لا إله إلا الله و با آن رضایت خدا را بجوید، حرام کرده است.» محمود گفت: من این حدیث را برای گروهی نقل کردم که ابی ایوب، صحابی رسول الله ﷺ - در همان غزوه‌ای که در آن وفات یافت و یزید بن معاویه امیر آنان در سرزمین روم بود - نیز در میان آنان بود. ابی ایوب این روایت را انکار کرد و گفت: «به خدا قسم گمان نمی‌کنم رسول الله ﷺ هرگز آنچه تو گفتی را فرموده باشند.» این موضوع بر من گران آمد و نذر کردم که اگر خداوند مرا از این غزوه سالم بازگرداند، حتماً درباره این حدیث از عتبان بن مالک رضی الله عنه بپرسم، اگر او را زنده در مسجد قومش بیابم. پس وقتی بازگشتم، احرام حج یا عمره بستم و راه افتادم تا به مدینه رسیدم. به سراغ بنی سالم رفتم و دیدم عتبان پیرمردی نابینا شده که برای قومش نماز می‌خواند. چون از نماز فارغ شد، بر او سلام کردم و خودم را معرفی نمودم، سپس درباره آن حدیث پرسیدم و او دقیقاً همان‌گونه که بار اول برایم نقل کرده بود، دوباره آن را برایم بیان کرد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

گواهی صادقانه به یگانگی خدا مایهٔ رهایی از آتش است؛ دربارهٔ دیگران شتاب‌زده داوری نکنید.

پیشینه و سبب بیان

عِتبان بن مالک از پیامبر ﷺ خواست در خانه‌اش نماز بخواند؛ زیرا ضعف بینایی او و طغیان دره هنگام بارندگی، رسیدن به میان قومش را دشوار می‌کرد. پس از نماز، مردی که غایب بود منافق خوانده شد؛ پیامبر ﷺ از چنین داوری قاطعی بازداشت و به گواهی ایمان او اشاره کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
لا إله إلا الله

هیچ معبودی جز الله سزاوار پرستش نیست.

طلب خشنودی الله

انجام دادن کاری با اخلاص برای به‌دست‌آوردن خشنودی الله.

خزیر

غذایی که در این روایت برای پیامبر ﷺ آماده شد.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که گواهی ایمان، اگر با اخلاص ادا شود، مایهٔ رهایی از آتش است؛ اما نباید آن را جدا از ایمان راستین و الزامات آن در نظر گرفت. این روایت همچنین از متهم کردن کسی به نفاق بدون دلیل قاطع بازمی‌دارد: مردم آنچه را آشکار است می‌سنجند، درحالی‌که الله از آنچه در دل‌هاست آگاه است. افزون بر این، نماز خواندن پیامبر ﷺ در خانه نشان می‌دهد که می‌توان در خانه جایی را برای نماز در نظر گرفت و مهمان می‌تواند از میزبان بپرسد کجا نماز خواهد خواند.

درس‌هایی برای امروز
  1. تنها بر پایهٔ گمان یا همنشینیِ کسی با دیگران دربارهٔ ایمان او داوری نکنید.
  2. نیت خود را در عبادت تازه کنید و با آن خشنودی الله را بجویید.
  3. نماز را در دسترس قرار دهید: اگر سلامتی یا شرایط، حضور در جمع را دشوار می‌کند، برای دریافت کمک مناسب درخواست کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.