Sahih al-Bukhari، حدیث 2533
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا عَائِشَةَ
- 1أَبُو الْيَمَانِآن را به البخاري روایت کرد
- 2شُعَيْبٌ
- 3الزُّهْرِيِّ
- 4عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ
- 5عَائِشَةَ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ إِنَّ عُتْبَةَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنْ يَقْبِضَ إِلَيْهِ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، قَالَ عُتْبَةُ إِنَّهُ ابْنِي. فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْفَتْحِ أَخَذَ سَعْدٌ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ. فَأَقْبَلَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَقْبَلَ مَعَهُ بِعَبْدِ بْنِ زَمْعَةَ. فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا ابْنُ أَخِي عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ ابْنُهُ. فَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا أَخِي ابْنُ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ابْنِ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، فَإِذَا هُوَ أَشْبَهُ النَّاسِ بِهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ ". مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِيهِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ بِنْتَ زَمْعَةَ ". مِمَّا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ. وَكَانَتْ سَوْدَةُ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
ابوالیمان به ما حدیث کرد، شعیب از زهری خبر داد، او گفت: عروة بن زبیر برایم حدیث کرد که عایشه رضی الله عنها فرمود: همانا عُتبه بن ابیوقاص به برادرش سعد بن ابیوقاص وصیت کرد که پسر کنیز زمعه را به سرپرستی خود بگیرد و عُتبه گفت:
«او پسر من است.» سپس هنگامی که رسول الله ﷺ در زمان فتح مکه تشریف آوردند، سعد پسر کنیز زمعه را گرفت و او را نزد رسول الله ﷺ آورد و عبد بن زمعه نیز همراه او آمد. سعد عرض کرد: «ای رسول خدا! این پسر برادر من است که به من وصیت کرده بود او پسر اوست.» عبد بن زمعه عرض کرد: «ای رسول خدا! این برادر من و پسر کنیز زمعه است و بر بستر پدرم متولد شده است.» آنگاه رسول الله ﷺ به پسر کنیز زمعه نگریستند و دیدند که او شبیهترین مردم به عُتبه است. پس رسول الله ﷺ فرمودند: «او مال توست ای عبد بن زمعه»، زیرا بر بستر پدرش متولد شده بود. سپس رسول الله ﷺ فرمودند: «ای سوده بنت زمعه! از او حجاب کن»، زیرا شباهت او را به عُتبه مشاهده کردند. و سوده همسر پیامبر ﷺ بود.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
نسب شرعی بر پایهٔ فراشِ ازدواج تعیین میشود، در حالی که شباهت ظاهری موجب رعایت احتیاط در حدود محرمیت است.
هنگام فتح مکه، دربارهٔ نسب پسرِ کنیزِ زَمْعه اختلافی پدید آمد. سعد او را نزد پیامبر ﷺ آورد؛ اما عبد بن زَمْعه به این استناد کرد که پسر در بستر پدرش به دنیا آمده است.
کودکی که در چارچوب یک ازدواج معتبر به دنیا آید، از نظر شرعی به شوهر نسبت داده میشود.
سَوْده باید در برابر آن پسر احکام پوشش را رعایت میکرد، زیرا شباهت او به عُتبه سبب احتیاط شده بود.
عالمان کلاسیک از حکم پیامبر ﷺ مبنی بر تعلق کودک به عبد بن زَمْعه، این قاعدهٔ فقهی را برداشت میکنند که اصل بر پیوند نسب با بستر ازدواج است؛ ادعای صرفِ پدری زیستی از سوی شخصی دیگر این قاعده را از میان نمیبرد. شباهت ظاهری برای تغییر نسب شرعی به کار نرفت، اما سبب شد دربارهٔ سَوْده احتیاط شود. عالمان این موضوع را نمونهای از تفاوت میان نسب شرعی و احتیاط در حدود معاشرت میدانند.
- تصمیمهای حساس دربارهٔ نسب را بر پایهٔ قواعد معتبر شرعی و واقعیتهایی که با دقت احراز شدهاند بگیرید، نه صرفاً بر اساس شباهت ظاهری.
- در اختلافات خانوادگی، میان ادعاهای حقوقی و احتیاطهای عملی تفاوت بگذارید.
- در مسائل مربوط به نسب با خویشتنداری رفتار کنید و کرامت همهٔ افراد درگیر را پاس بدارید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.