صلح · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 2699

روایت‌شده توسط Al-Bara ibn Azib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: صلح
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Al-Bara ibn Azib

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، فَأَبَى أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يَدَعُوهُ يَدْخُلُ مَكَّةَ، حَتَّى قَاضَاهُمْ عَلَى أَنْ يُقِيمَ بِهَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَلَمَّا كَتَبُوا الْكِتَابَ كَتَبُوا هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالُوا لاَ نُقِرُّ بِهَا، فَلَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا مَنَعْنَاكَ، لَكِنْ أَنْتَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ وَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ ‏"‏ امْحُ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أَمْحُوكَ أَبَدًا، فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكِتَابَ، فَكَتَبَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، لاَ يَدْخُلُ مَكَّةَ سِلاَحٌ إِلاَّ فِي الْقِرَابِ، وَأَنْ لاَ يَخْرُجَ مِنْ أَهْلِهَا بِأَحَدٍ، إِنْ أَرَادَ أَنْ يَتَّبِعَهُ، وَأَنْ لاَ يَمْنَعَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ بِهَا‏.‏ فَلَمَّا دَخَلَهَا، وَمَضَى الأَجَلُ أَتَوْا عَلِيًّا، فَقَالُوا قُلْ لِصَاحِبِكَ اخْرُجْ عَنَّا فَقَدْ مَضَى الأَجَلُ‏.‏ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَبِعَتْهُمُ ابْنَةُ حَمْزَةَ يَا عَمِّ يَا عَمِّ‏.‏ فَتَنَاوَلَهَا عَلِيٌّ فَأَخَذَ بِيَدِهَا، وَقَالَ لِفَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ دُونَكِ ابْنَةَ عَمِّكِ، احْمِلِيهَا‏.‏ فَاخْتَصَمَ فِيهَا عَلِيٌّ وَزَيْدٌ وَجَعْفَرٌ، فَقَالَ عَلِيٌّ أَنَا أَحَقُّ بِهَا وَهْىَ ابْنَةُ عَمِّي‏.‏ وَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا تَحْتِي‏.‏ وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي‏.‏ فَقَضَى بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِخَالَتِهَا‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِعَلِيٍّ ‏"‏ أَنْتَ مِنِّي وَأَنَا مِنْكَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِجَعْفَرٍ ‏"‏ أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِزَيْدٍ ‏"‏ أَنْتَ أَخُونَا وَمَوْلاَنَا ‏"‏‏.‏

ترجمه

عبیدالله بن موسی از اسرائیل، او از ابواسحاق و او از براء رضی الله عنه روایت کرده است که گفت: پیامبر ﷺ در ماه ذی‌القعده قصد انجام عمره کردند، اما مردم مکه مانع ورود ایشان به مکه شدند تا اینکه با آنان مصالحه کردند که تنها سه روز در آنجا بمانند. هنگامی که سند صلح را نوشتند، چنین نگاشتند:

«این شرایطی است که محمد رسول‌الله ﷺ بر آن توافق کرده‌اند.» مشرکان گفتند: «ما این عنوان را نمی‌پذیریم، زیرا اگر می‌دانستیم تو رسول‌الله هستی هرگز مانعت نمی‌شدیم، بلکه تو همان محمد بن عبدالله هستی.» پیامبر ﷺ فرمودند: «من هم رسول‌الله هستم و هم محمد بن عبدالله.» سپس به علی فرمودند: «عبارت رسول‌الله را پاک کن.» علی عرض کرد: «نه، به خدا سوگند! هرگز نام شما را پاک نخواهم کرد.» آنگاه رسول‌الله ﷺ خود قلم را گرفتند و نوشتند: «این چیزی است که محمد بن عبدالله بر آن توافق کرده است: هیچ سلاحی وارد مکه نشود مگر در غلاف، و هیچ‌کس از اهالی مکه همراه ایشان خارج نشود حتی اگر بخواهد ایشان را دنبال کند، و ایشان نیز هیچ‌یک از یارانش را که بخواهند در مکه بمانند، منع نکنند.» وقتی پیامبر ﷺ وارد مکه شدند و مهلت مقرر به پایان رسید، مشرکان نزد علی آمدند و گفتند: «به یارت بگو که از اینجا خارج شود، زیرا مهلت تمام شده است.» پس پیامبر ﷺ خارج شدند و دختر حمزه به دنبال ایشان دوید و فریاد زد: «ای عمو! ای عمو!» علی دست او را گرفت و به فاطمه علیها السلام فرمود: «دختر عمویت را بگیر و او را بلند کن.» سپس میان علی، زید و جعفر بر سر حضانت این کودک اختلاف افتاد. علی گفت: «من به او سزاوارترم، زیرا او دختر عموی من است.» جعفر گفت: «او دختر عموی من است و خاله‌اش همسر من است.» زید گفت: «او دختر برادر من است.» پیامبر ﷺ حکم دادند که او به خاله‌اش سپرده شود و فرمودند: «خاله به منزله مادر است.» سپس به علی فرمودند: «تو از منی و من از توام.» به جعفر فرمودند: «تو از نظر خلقت و اخلاق شبیه منی.» و به زید فرمودند: «تو برادر دینی و مولای مایی.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ صلح کرد و سپس اختلافی خانوادگی را به‌گونه‌ای عادلانه حل‌وفصل نمود.

پیشینه و سبب بیان

این روایت توافق‌های مربوط به عمرهٔ پیامبر ﷺ در ذی‌القعده را شرح می‌دهد: مکیان پذیرفتند که ایشان سه روز در مکه بماند. پس از رفتن ایشان، بر سر سرپرستی دختر حمزه اختلافی پدید آمد.

توضیح واژه‌های دشوار
عمره

زیارت مکه که می‌توان آن را خارج از روزهای معین حج انجام داد.

پیمان

توافقی ثبت‌شده میان طرف‌ها دربارهٔ حقوق و تعهداتشان.

سرپرستی

مسئولیت مراقبت از کودک و حمایت از منافع او.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که توافق صلح می‌تواند شروط روشنی داشته باشد و باید به مهلت توافق‌شده پایبند ماند. پیامبر ﷺ عبارتی را پذیرفت که طرف مقابل می‌توانست قبول کند، بی‌آنکه پیامبری خود را انکار کند. در اختلاف بر سر دختر، ایشان مراقبت از او را به عمه‌اش سپرد و فرمود که عمه در این رابطهٔ مراقبتی جایگاه مادر را دارد. این سخن به‌طور خودکار در همهٔ موضوعات همان جایگاه حقوقی مادر را برای عمه مقرر نمی‌کند؛ احکام دقیق سرپرستی بسته به هر وضعیت متفاوت است و مذاهب فقهی آن‌ها را بیشتر بررسی کرده‌اند.

درس‌هایی برای امروز
  1. توافق‌ها را روشن ثبت کنید و به شروط پذیرفته‌شده پایبند بمانید، حتی اگر به شکیبایی نیاز باشد.
  2. با اختلاف خانوادگی آرام برخورد کنید و بگذارید داوری عادلانه منافع کودک را بسنجد.
  3. کرامت و ویژگی‌های نیک افراد را به رسمیت بشناسید، حتی اگر تصمیم آن‌گونه که آنان می‌خواستند نباشد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.