جهاد در راه الله · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 3045

روایت‌شده توسط Abu Hurayrah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: جهاد در راه الله
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Hurayrah

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ أَسِيدِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيُّ ـ وَهْوَ حَلِيفٌ لِبَنِي زُهْرَةَ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةَ رَهْطٍ سَرِيَّةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ جَدَّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ، فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالْهَدَأَةِ وَهْوَ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لِحَىٍّ مِنْ هُذَيْلٍ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لِحْيَانَ، فَنَفَرُوا لَهُمْ قَرِيبًا مِنْ مِائَتَىْ رَجُلٍ، كُلُّهُمْ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى وَجَدُوا مَأْكَلَهُمْ تَمْرًا تَزَوَّدُوهُ مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالُوا هَذَا تَمْرُ يَثْرِبَ‏.‏ فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ، فَلَمَّا رَآهُمْ عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى فَدْفَدٍ، وَأَحَاطَ بِهِمُ الْقَوْمُ فَقَالُوا لَهُمُ انْزِلُوا وَأَعْطُونَا بِأَيْدِيكُمْ، وَلَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ، وَلاَ نَقْتُلُ مِنْكُمْ أَحَدًا‏.‏ قَالَ عَاصِمُ بْنُ ثَابِتٍ أَمِيرُ السَّرِيَّةِ أَمَّا أَنَا فَوَاللَّهِ لاَ أَنْزِلُ الْيَوْمَ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ، اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ‏.‏ فَرَمَوْهُمْ بِالنَّبْلِ، فَقَتَلُوا عَاصِمًا فِي سَبْعَةٍ، فَنَزَلَ إِلَيْهِمْ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ بِالْعَهْدِ وَالْمِيثَاقِ، مِنْهُمْ خُبَيْبٌ الأَنْصَارِيُّ وَابْنُ دَثِنَةَ وَرَجُلٌ آخَرُ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ أَطْلَقُوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَأَوْثَقُوهُمْ فَقَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ، وَاللَّهِ لاَ أَصْحَبُكُمْ، إِنَّ فِي هَؤُلاَءِ لأُسْوَةً‏.‏ يُرِيدُ الْقَتْلَى، فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ عَلَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَأَبَى فَقَتَلُوهُ، فَانْطَلَقُوا بِخُبَيْبٍ وَابْنِ دَثِنَةَ حَتَّى بَاعُوهُمَا بِمَكَّةَ بَعْدَ وَقْعَةِ بَدْرٍ، فَابْتَاعَ خُبَيْبًا بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ بْنَ عَامِرٍ يَوْمَ بَدْرٍ، فَلَبِثَ خُبَيْبٌ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا، فَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عِيَاضٍ أَنَّ بِنْتَ الْحَارِثِ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهُمْ حِينَ اجْتَمَعُوا اسْتَعَارَ مِنْهَا مُوسَى يَسْتَحِدُّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، فَأَخَذَ ابْنًا لِي وَأَنَا غَافِلَةٌ حِينَ أَتَاهُ قَالَتْ فَوَجَدْتُهُ مُجْلِسَهُ عَلَى فَخِذِهِ وَالْمُوسَى بِيَدِهِ، فَفَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَهَا خُبَيْبٌ فِي وَجْهِي فَقَالَ تَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَلِكَ‏.‏ وَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، وَاللَّهِ لَقَدْ وَجَدْتُهُ يَوْمًا يَأْكُلُ مِنْ قِطْفِ عِنَبٍ فِي يَدِهِ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ فِي الْحَدِيدِ، وَمَا بِمَكَّةَ مِنْ ثَمَرٍ وَكَانَتْ تَقُولُ إِنَّهُ لَرِزْقٌ مِنَ اللَّهِ رَزَقَهُ خُبَيْبًا، فَلَمَّا خَرَجُوا مِنَ الْحَرَمِ لِيَقْتُلُوهُ فِي الْحِلِّ، قَالَ لَهُمْ خُبَيْبٌ ذَرُونِي أَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ‏.‏ فَتَرَكُوهُ، فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ لَوْلاَ أَنْ تَظُنُّوا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ لَطَوَّلْتُهَا اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا‏.‏ وَلَسْتُ أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ فَقَتَلَهُ ابْنُ الْحَارِثِ، فَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ سَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ لِكُلِّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ قُتِلَ صَبْرًا، فَاسْتَجَابَ اللَّهُ لِعَاصِمِ بْنِ ثَابِتٍ يَوْمَ أُصِيبَ، فَأَخْبَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَصْحَابَهُ خَبَرَهُمْ وَمَا أُصِيبُوا، وَبَعَثَ نَاسٌ مِنْ كُفَّارِ قُرَيْشٍ إِلَى عَاصِمٍ حِينَ حُدِّثُوا أَنَّهُ قُتِلَ لِيُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْهُ يُعْرَفُ، وَكَانَ قَدْ قَتَلَ رَجُلاً مِنْ عُظَمَائِهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ، فَبُعِثَ عَلَى عَاصِمٍ مِثْلُ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رَسُولِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا عَلَى أَنْ يَقْطَعَ مِنْ لَحْمِهِ شَيْئًا‏.‏

ترجمه

ابوهریره رضی الله عنه روایت کرده است که رسول الله ﷺ دسته‌ای ده نفره را به عنوان سریّه و دیده‌بان اعزام فرمودند و عاصم بن ثابت انصاری، جدّ عاصم بن عمر را بر آنان امیر ساختند. آنان حرکت کردند تا اینکه وقتی به

«هدأه» - مکانی میان عسفان و مکه - رسیدند، خبرشان به قبیله‌ای از هذیل به نام بنی لحیان رسید. نزدیک به دویست مرد که همگی تیرانداز بودند، به دنبال آنان شتافتند و رد پایشان را تعقیب کردند تا اینکه محل توقف و غذایشان را یافتند؛ خرماهایی که از مدینه توشه برداشته بودند. گفتند: «این خرمای یثرب است.» سپس دوباره رد پایشان را دنبال کردند. چون عاصم و یارانش آنان را دیدند، به بلندی پناه بردند و دشمنان آنان را محاصره کردند و گفتند: «پایین بیایید و خود را تسلیم کنید، با شما عهد و میثاق می‌بندیم و هیچ‌یک از شما را نخواهیم کشت.» عاصم بن ثابت، امیر سریّه گفت: «اما من، سوگند به الله، امروز در پناه کافر قرار نمی‌گیرم. بار الها! خبر ما را به پیامبرت برسان.» پس دشمنان به سوی آنان تیر انداختند و عاصم را همراه با هفت تن دیگر شهید کردند. آنگاه سه نفر با پذیرش عهد و میثاق پایین آمدند که عبارت بودند از: خُبیب انصاری، ابن دثینه و مردی دیگر. چون دشمنان بر آنان مسلط شدند، زه کمان‌های خود را گشودند و آنان را بستند. مرد سوم گفت: «این نخستین خیانت است؛ سوگند به الله، با شما همراه نخواهم شد؛ قطعاً در این شهدا برای ما اسوه‌ای نیکوست.» او را کشیدند و تلاش کردند تا وادارش کنند همراه شود، اما امتناع ورزید و او را کشتند. سپس خبیب و ابن دثینه را بردند و پس از جنگ بدر در مکه فروختند. بنی حارث بن عامر بن نوفل بن عبد مناف، خبیب را خریدند؛ زیرا خبیب بود که حارث بن عامر را در روز بدر کشته بود. خبیب نزد آنان اسیر ماند. عبیدالله بن عیاض به من خبر داد که دختر حارث به او گفته است: «هنگامی که مردم جمع شدند (تا خبیب را بکشند)، او از من تیغی خواست تا موهای زائد خود را بتراشد و من به او دادم. سپس یکی از فرزندان مرا گرفت در حالی که من غافل بودم. وقتی متوجه شدم، دیدم کودک را بر ران خود نشانده و تیغ در دست دارد. چنان ترسیدم که خبیب اضطراب را در چهره‌ام خواند و گفت: «آیا می‌ترسی او را بکشم؟ هرگز چنین کاری نمی‌کنم.» سوگند به الله، هرگز اسیری بهتر از خبیب ندیدم. سوگند به الله، روزی دیدم که خوشه انگوری در دست داشت و می‌خورد در حالی که در غل و زنجیر آهنین بود و آن زمان در مکه میوه‌ای نبود.» و آن زن می‌گفت: «این رزقی بود که الله به خبیب عطا فرمود.» هنگامی که او را از حرم بیرون بردند تا در حلّ (خارج از محدوده حرم) بکشند، خبیب به آنان گفت: «مرا بگذارید دو رکعت نماز بخوانم.» اجازه دادند و او دو رکعت خواند، سپس فرمود: «اگر نمی‌ترسیدم که گمان کنید از روی ترس و جزع است، نماز را طولانی‌تر می‌کردم. بار الها! آنان را یک‌به‌یک بشمار و نابود کن.» و افزود: «من در حالی که مسلمان کشته می‌شوم، باکی ندارم که در کدام پهلو برای الله به خاک افتم؛ این همه در راه ذات الهی است و اگر او بخواهد، بر اعضای بدن پاره‌پاره شده برکت می‌نهد.» سپس پسر حارث او را کشت. بدین ترتیب، خبیب سنت خواندن دو رکعت نماز را برای هر مسلمانی که صبراً اعدام شود، بنیان نهاد. الله دعای عاصم بن ثابت را در همان روزی که به شهادت رسید، مستجاب کرد. پیامبر ﷺ اصحاب خود را از سرگذشت آنان و آنچه بر ایشان گذشت، آگاه ساخت. بعدها وقتی برخی از کفار قریش شنیدند که عاصم کشته شده است، کسانی را فرستادند تا چیزی از بدنش بیاورند که قابل شناسایی باشد؛ زیرا او یکی از بزرگان آنان را در روز بدر کشته بود. اما الله دسته‌ای از زنبوران را مانند سایبانی بر فراز عاصم فرستاد و او را از دست فرستادگانشان محافظت کرد، به طوری که نتوانستند تکه‌ای از گوشتش را جدا کنند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

خُبَیب بر ایمان به الله پایدار ماند و پیش از اعدامش نماز خواند.

پیشینه و سبب بیان

این حدیث از مأموریت شناساییِ ده تن از صحابه به فرماندهی عاصم بن ثابت، محاصره‌شدن آنان به دست بنی‌لحیان و اسارت و اعدام خُبَیب پس از جنگ بدر سخن می‌گوید.

توضیح واژه‌های دشوار
سریه

گروه نظامی کوچکی که از سوی رهبر اعزام می‌شد.

رکعت

یک واحد نماز با حالت‌ها و قرائت‌های معین.

حرم

محدودهٔ مقدس مکه که احکام و حرمت ویژه‌ای دارد.

برداشت‌های عالمان

عالمان از نماز خُبَیب این نکته را برداشت کرده‌اند که اسیری که قرار است اعدام شود می‌تواند دو رکعت نماز بخواند؛ روایت می‌گوید او این کار را آغاز کرد. آنان همچنین بر پایداری، توکل او به الله و مراقبتش از کودکِ اسیرکنندگانش تأکید می‌کنند. نپذیرفتنِ شکستن پیمانی که نقض شده بود، اهمیت وفاداری به پیمان را نشان می‌دهد. این داستان دعوتی عمومی به خشونت نیست: این مأموریت در زمینه‌ای تاریخی و خاص رخ داده است و به هیچ فردی اجازهٔ استفاده از خشونت نمی‌دهد.

درس‌هایی برای امروز
  1. به پیمان‌هایتان وفادار بمانید و حتی با کسانی که در برابر شما هستند عادلانه رفتار کنید.
  2. پیش از رویارویی با آزمونی دشوار برای نماز وقت بگذارید و از الله پایداری بخواهید.
  3. داستان‌های جهاد را هرگز جدا از زمینهٔ تاریخی، اختیار قانونی و احکام مربوط به آن بررسی نکنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.