Sahih al-Bukhari، حدیث 3160
متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
روایت
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، قَالَ بَعَثَ عُمَرُ النَّاسَ فِي أَفْنَاءِ الأَمْصَارِ يُقَاتِلُونَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَسْلَمَ الْهُرْمُزَانُ فَقَالَ إِنِّي مُسْتَشِيرُكَ فِي مَغَازِيَّ هَذِهِ. قَالَ نَعَمْ، مَثَلُهَا وَمَثَلُ مَنْ فِيهَا مِنَ النَّاسِ مِنْ عَدُوِّ الْمُسْلِمِينَ مَثَلُ طَائِرٍ لَهُ رَأْسٌ وَلَهُ جَنَاحَانِ وَلَهُ رِجْلاَنِ، فَإِنْ كُسِرَ أَحَدُ الْجَنَاحَيْنِ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ بِجَنَاحٍ وَالرَّأْسُ، فَإِنْ كُسِرَ الْجَنَاحُ الآخَرُ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ وَالرَّأْسُ، وَإِنْ شُدِخَ الرَّأْسُ ذَهَبَتِ الرِّجْلاَنِ وَالْجَنَاحَانِ وَالرَّأْسُ، فَالرَّأْسُ كِسْرَى، وَالْجَنَاحُ قَيْصَرُ، وَالْجَنَاحُ الآخَرُ فَارِسُ، فَمُرِ الْمُسْلِمِينَ فَلْيَنْفِرُوا إِلَى كِسْرَى. وَقَالَ بَكْرٌ وَزِيَادٌ جَمِيعًا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ قَالَ فَنَدَبَنَا عُمَرُ وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْنَا النُّعْمَانَ بْنَ مُقَرِّنٍ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِأَرْضِ الْعَدُوِّ، وَخَرَجَ عَلَيْنَا عَامِلُ كِسْرَى فِي أَرْبَعِينَ أَلْفًا، فَقَامَ تُرْجُمَانٌ فَقَالَ لِيُكَلِّمْنِي رَجُلٌ مِنْكُمْ. فَقَالَ الْمُغِيرَةُ سَلْ عَمَّا شِئْتَ. قَالَ مَا أَنْتُمْ قَالَ نَحْنُ أُنَاسٌ مِنَ الْعَرَبِ كُنَّا فِي شَقَاءٍ شَدِيدٍ وَبَلاَءٍ شَدِيدٍ، نَمَصُّ الْجِلْدَ وَالنَّوَى مِنَ الْجُوعِ، وَنَلْبَسُ الْوَبَرَ وَالشَّعَرَ، وَنَعْبُدُ الشَّجَرَ وَالْحَجَرَ، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ، إِذْ بَعَثَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرَضِينَ تَعَالَى ذِكْرُهُ وَجَلَّتْ عَظَمَتُهُ إِلَيْنَا نَبِيًّا مِنْ أَنْفُسِنَا، نَعْرِفُ أَبَاهُ وَأُمَّهُ، فَأَمَرَنَا نَبِيُّنَا رَسُولُ رَبِّنَا صلى الله عليه وسلم أَنْ نَقَاتِلَكُمْ حَتَّى تَعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ أَوْ تُؤَدُّوا الْجِزْيَةَ، وَأَخْبَرَنَا نَبِيُّنَا صلى الله عليه وسلم عَنْ رِسَالَةِ رَبِّنَا أَنَّهُ مَنْ قُتِلَ مِنَّا صَارَ إِلَى الْجَنَّةِ فِي نَعِيمٍ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا قَطُّ، وَمَنْ بَقِيَ مِنَّا مَلَكَ رِقَابَكُمْ. فَقَالَ النُّعْمَانُ رُبَّمَا أَشْهَدَكَ اللَّهُ مِثْلَهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُنَدِّمْكَ وَلَمْ يُخْزِكَ، وَلَكِنِّي شَهِدْتُ الْقِتَالَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا لَمْ يُقَاتِلْ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ انْتَظَرَ حَتَّى تَهُبَّ الأَرْوَاحُ وَتَحْضُرَ الصَّلَوَاتُ.
فضل بن یعقوب به ما حدیث کرد، عبدالله بن جعفر رقّی به او حدیث کرد، معتمر بن سلیمان به او حدیث کرد، سعید بن عبیدالله ثقفی به او حدیث کرد، بکر بن عبدالله مزنی و زیاد بن جبیر از جبیر بن حیّه روایت کردند که گفت: عمر رضی الله عنه مردم را به شهرهای مختلف فرستاد تا با مشرکان بجنگند. سپس هرمزان اسلام آورد. عمر رضی الله عنه به او گفت:
«میخواهم در مورد این لشکرکشیها با تو مشورت کنم.» هرمزان گفت: «آری، مثال این سرزمینها و ساکنان آنها که دشمنان مسلمانان هستند، مانند پرندهای است که یک سر، دو بال و دو پا دارد. اگر یکی از بالهایش بشکند، بر روی دو پا، بال دیگر و سرش بلند میشود. اگر بال دیگرش نیز بشکند، باز هم بر روی دو پا و سرش میایستد. اما اگر سرش له شود، پاها، بالها و سر همه نابود خواهند شد. پس سر همان کسری است، یک بال قیصر است و بال دیگر فارس است. بنابراین به مسلمانان دستور دهید تا به سوی کسری حرکت کنند.» بکر و زیاد هر دو از جبیر بن حیّه روایت کردند که گفت: سپس عمر رضی الله عنه ما را فراخواند و نعمان بن مقرّن را فرمانده ما قرار داد. وقتی به سرزمین دشمن رسیدیم، سردار کسری با چهل هزار سرباز در برابر ما ظاهر شد. مترجمی برخاست و گفت: «یکی از شما با من سخن بگوید!» مغیره رضی الله عنه گفت: «هر چه میخواهی بپرس.» او پرسید: «شما کیستید؟» مغیره پاسخ داد: «ما گروهی از اعراب هستیم؛ در سختی و بلای شدید به سر میبردیم. از شدت گرسنگی پوست و هسته خرما را میمکیدیم، لباسهایی از پشم شتر و موی بز میپوشیدیم و درختان و سنگها را میپرستیدیم. در حالی که در این حال بودیم، پروردگار آسمانها و زمینها، که یادش بلندمرتبه و عظمتش بزرگ است، پیامبری از میان خودمان برای ما فرستاد که پدر و مادرش را میشناختیم. پیامبر ما، رسول پروردگارمان ﷺ به ما دستور داد که با شما بجنگیم تا اینکه تنها Allah را بپرستید یا جزیه بپردازید. و پیامبرمان ﷺ از پیام پروردگارمان به ما خبر داد که: «هر کس از ما کشته شود، وارد بهشتی خواهد شد که نعمتی مانند آن را هرگز ندیده است، و هر کس از ما زنده بماند، مالک گردنهای شما خواهد شد.» سپس نعمان رضی الله عنه (به مغیره) گفت: «اگر Allah تو را در نبردی مشابه در رکاب پیامبر ﷺ حاضر میکرد، نه تو را سرزنش میکرد و نه خوار میساخت. اما من همراه رسول الله ﷺ در جنگهای بسیاری شرکت کردهام؛ عادت ایشان این بود که اگر اوایل روز نمیجنگیدند، صبر میکردند تا باد بوزد و وقت نماز فرا رسد.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
عمر در لشکرکشیها دوراندیشی راهبردی را با صبر و نماز درهم آمیخت.
عمر دربارهٔ لشکرکشیها با هرمزان مشورت کرد. سپس سپاهی را به فرماندهی نعمان بن مقرن به سرزمین کسری فرستاد.
مالیاتی که در این بافت تاریخی، غیرمسلمانانِ تحت حکومت مسلمانان میپرداختند.
عنوانهایی برای امپراتوران ایران و بیزانس، بهترتیب.
نشانهای زمانی که نعمان هنگام اشاره به شیوهٔ نظامی پیامبر ﷺ ذکر میکند.
دانشمندان از توصیهٔ هرمزان اهمیت دوراندیشی راهبردی و مشورت در تصمیمهای حکومتی را برداشت میکنند. روایت این توصیه را به هرمزان نسبت میدهد و آن را بهعنوان یک قاعدهٔ عمومی دینی مطرح نمیکند. یادآوری نعمان از شیوهٔ پیامبر ﷺ نشان میدهد که فرمانده زمان نبرد و اوقات نماز را در نظر میگرفت. بخش مربوط به جنگ و جزیه، بافت تاریخیِ سیاسی و نظامی را توصیف میکند؛ این بخش به افراد اختیار استفاده از خشونت یا گرفتن مالیات نمیدهد.
- در تصمیمهای مهم از افراد آگاه و باتجربه مشورت بگیرید.
- در انجام کارهای دشوار، هم شرایط را در نظر بگیرید و هم اوقات نماز را جدی بگیرید.
- گزارشهای تاریخی دربارهٔ جنگ و حکومت را با دقت بررسی کنید و آنها را توجیهی برای خشونت خودسرانه قرار ندهید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.