Sahih al-Bukhari، حدیث 3159
متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
روایت
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، قَالَ بَعَثَ عُمَرُ النَّاسَ فِي أَفْنَاءِ الأَمْصَارِ يُقَاتِلُونَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَسْلَمَ الْهُرْمُزَانُ فَقَالَ إِنِّي مُسْتَشِيرُكَ فِي مَغَازِيَّ هَذِهِ. قَالَ نَعَمْ، مَثَلُهَا وَمَثَلُ مَنْ فِيهَا مِنَ النَّاسِ مِنْ عَدُوِّ الْمُسْلِمِينَ مَثَلُ طَائِرٍ لَهُ رَأْسٌ وَلَهُ جَنَاحَانِ وَلَهُ رِجْلاَنِ، فَإِنْ كُسِرَ أَحَدُ الْجَنَاحَيْنِ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ بِجَنَاحٍ وَالرَّأْسُ، فَإِنْ كُسِرَ الْجَنَاحُ الآخَرُ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ وَالرَّأْسُ، وَإِنْ شُدِخَ الرَّأْسُ ذَهَبَتِ الرِّجْلاَنِ وَالْجَنَاحَانِ وَالرَّأْسُ، فَالرَّأْسُ كِسْرَى، وَالْجَنَاحُ قَيْصَرُ، وَالْجَنَاحُ الآخَرُ فَارِسُ، فَمُرِ الْمُسْلِمِينَ فَلْيَنْفِرُوا إِلَى كِسْرَى. وَقَالَ بَكْرٌ وَزِيَادٌ جَمِيعًا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ قَالَ فَنَدَبَنَا عُمَرُ وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْنَا النُّعْمَانَ بْنَ مُقَرِّنٍ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِأَرْضِ الْعَدُوِّ، وَخَرَجَ عَلَيْنَا عَامِلُ كِسْرَى فِي أَرْبَعِينَ أَلْفًا، فَقَامَ تُرْجُمَانٌ فَقَالَ لِيُكَلِّمْنِي رَجُلٌ مِنْكُمْ. فَقَالَ الْمُغِيرَةُ سَلْ عَمَّا شِئْتَ. قَالَ مَا أَنْتُمْ قَالَ نَحْنُ أُنَاسٌ مِنَ الْعَرَبِ كُنَّا فِي شَقَاءٍ شَدِيدٍ وَبَلاَءٍ شَدِيدٍ، نَمَصُّ الْجِلْدَ وَالنَّوَى مِنَ الْجُوعِ، وَنَلْبَسُ الْوَبَرَ وَالشَّعَرَ، وَنَعْبُدُ الشَّجَرَ وَالْحَجَرَ، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ، إِذْ بَعَثَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرَضِينَ تَعَالَى ذِكْرُهُ وَجَلَّتْ عَظَمَتُهُ إِلَيْنَا نَبِيًّا مِنْ أَنْفُسِنَا، نَعْرِفُ أَبَاهُ وَأُمَّهُ، فَأَمَرَنَا نَبِيُّنَا رَسُولُ رَبِّنَا صلى الله عليه وسلم أَنْ نَقَاتِلَكُمْ حَتَّى تَعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ أَوْ تُؤَدُّوا الْجِزْيَةَ، وَأَخْبَرَنَا نَبِيُّنَا صلى الله عليه وسلم عَنْ رِسَالَةِ رَبِّنَا أَنَّهُ مَنْ قُتِلَ مِنَّا صَارَ إِلَى الْجَنَّةِ فِي نَعِيمٍ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا قَطُّ، وَمَنْ بَقِيَ مِنَّا مَلَكَ رِقَابَكُمْ. فَقَالَ النُّعْمَانُ رُبَّمَا أَشْهَدَكَ اللَّهُ مِثْلَهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُنَدِّمْكَ وَلَمْ يُخْزِكَ، وَلَكِنِّي شَهِدْتُ الْقِتَالَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا لَمْ يُقَاتِلْ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ انْتَظَرَ حَتَّى تَهُبَّ الأَرْوَاحُ وَتَحْضُرَ الصَّلَوَاتُ.
فضل بن یعقوب به ما حدیث نقل کرد، عبدالله بن جعفر رقی به او نقل کرد، معتمر بن سلیمان به او نقل کرد، سعید بن عبیدالله ثقفی به او نقل کرد، بکر بن عبدالله مزنی و زیاد بن جبیر از جبیر بن حیّه روایت کردند که گفت: عمر رضی الله عنه مردم را به اطراف شهرها فرستاد تا با مشرکان بجنگند. سپس هرمزان اسلام آورد. عمر رضی الله عنه به او گفت:
«میخواهم درباره این لشکرکشیها با تو مشورت کنم.» هرمزان گفت: «آری، مثال این سرزمینها و ساکنان آنها که دشمنان مسلمانان هستند، مانند پرندهای است که یک سر، دو بال و دو پا دارد. اگر یکی از بالهایش بشکند، بر روی دو پا، بال دیگر و سر خود بلند میشود. اگر بال دیگرش نیز بشکند، باز هم بر روی دو پا و سر خود بلند میشود. اما اگر سرش کوبیده شود، پاها، بالها و سر همه نابود میگردند. پس سر همان خسرو است، یک بال قیصر است و بال دیگر فارس است. بنابراین به مسلمانان دستور دهید تا به سوی خسرو حرکت کنند.» بکر و زیاد هر دو از جبیر بن حیّه روایت کردند که گفت: سپس عمر رضی الله عنه ما را فراخواند و نعمان بن مقرّن را فرمانده ما قرار داد. وقتی به سرزمین دشمن رسیدیم، نماینده خسرو با چهل هزار جنگجو در برابر ما ظاهر شد. مترجمی برخاست و گفت: «یکی از شما با من سخن بگوید!» مغیره رضی الله عنه گفت: «هر چه میخواهی بپرس.» او پرسید: «شما کیستید؟» مغیره پاسخ داد: «ما گروهی از اعراب هستیم؛ پیش از این در سختی و بلای شدید به سر میبردیم، از شدت گرسنگی پوست و هسته خرما را میمکیدیم، لباسهایی از پشم شتر و موی بز میپوشیدیم و درختان و سنگها را میپرستیدیم. در حالی که در این وضعیت بودیم، پروردگار آسمانها و زمینها - که یادش بلندمرتبه و عظمتش والا است - پیامبری از میان خودمان به سویمان فرستاد که پدر و مادرش را میشناختیم. پیامبر ما، رسول پروردگارمان ﷺ به ما دستور داد که با شما بجنگیم تا اینکه تنها Allah را بپرستید یا جزیه بپردازید. و پیامبرمان ﷺ از پیام پروردگارمان به ما خبر داد که: هر کس از ما کشته شود، وارد بهشتی خواهد شد که نعمتی مانند آن را هرگز ندیده است، و هر کس از ما زنده بماند، مالک گردنهای شما خواهد شد.» نعمان رضی الله عنه به مغیره گفت: «اگر الله تو را در نبردی مشابه در رکاب پیامبر ﷺ حاضر میکرد، نه تو را سرزنش میکرد و نه خوار میساخت. اما من همراه رسول الله ﷺ در نبردهای بسیاری شرکت کردم؛ عادت ایشان این بود که اگر در ابتدای روز نمیجنگیدند، صبر میکردند تا باد بوزد و وقت نماز فرا رسد.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
عمر با هرمزان مشورت کرد و تاکتیک جنگی سنجیدهٔ پیامبر ﷺ را به کار گرفت.
در دوران خلافت عمر، هرمزان اسلام آورد و دربارهٔ لشکرکشیها مشورت داد. بعدها سپاهی به فرماندهی نعمان بن مقرن به سوی نیرویی ایرانی حرکت کرد.
عنوان پادشاه ایران.
مالیاتی که در بافت تاریخی، برخی از اتباع غیرمسلمان میپرداختند.
ایران؛ در اینجا یکی از قدرتهایی که در مقایسهٔ هرمزان از آن یاد شده است.
عالمان از این روایت چنین برداشت کردهاند که رهبر میتواند با کسی که دانش مرتبط دارد مشورت کند، حتی اگر آن شخص بهتازگی مسلمان شده باشد. تشبیه پرندگان بر اهمیت راهبردیِ درک پیوند میان قدرتها تأکید میکند. روایت همچنین از رویهای نبوی دربارهٔ زمانبندی نبرد یاد میکند: اگر جنگ در ابتدای روز آغاز نمیشد، تا وزیدن باد و فرارسیدن وقت نماز صبر میکردند. این رهنمود وابسته به زمینهٔ تاریخی است و تشویقی عمومی به جنگ نیست.
- در تصمیمهای مهم از افراد آگاه به شرایط مشورت بخواهید و استدلالهایشان را با دقت بسنجید.
- رهبری را با برنامهریزی، شکیبایی و توجه به وقت نماز همراه کنید.
- گزارشهای تاریخی دربارهٔ جنگ را در بستر خود بررسی کنید و از آنها برای توجیه خشونت شخصی بهره نگیرید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.