Sahih al-Bukhari، حدیث 3189
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِآن را به البخاري روایت کرد
- 2جَرِيرٌ
- 3مَنْصُورٍ
- 4مُجَاهِدٍ
- 5طَاوُسٍ
- 6ابْنِ عَبَّاسٍ
- 7رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ " لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ، وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا ". وَقَالَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ " إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، فَهْوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ الْقِتَالُ فِيهِ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلَمْ يَحِلَّ لِي إِلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، فَهْوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ، وَلاَ يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهُ ". فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ، فَإِنَّهُ لِقَيْنِهِمْ وَلِبُيُوتِهِمْ. قَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ ".
علی بن عبدالله برای ما حدیث کرد، جریر برای ما حدیث کرد، از منصور، از مجاهد، از طاووس، از ابن عباس رضی الله عنهما که گفت: رسول خدا ﷺ در روز فتح مکه فرمودند:
«دیگر هجرتی نیست، بلکه جهاد و نیت است؛ و چون به جهاد فراخوانده شدید، کوچ کنید.» و نیز در روز فتح مکه فرمودند: «بیگمان خداوند این شهر را از روزی که آسمانها و زمین را آفرید حرام گردانیده است، پس آن به حرمت الهی تا روز قیامت حرام است. جنگ در آن پیش از من برای هیچکس حلال نبود و برای من نیز جز ساعتی از روز حلال نگردید. بنابراین آن به حرمت الهی تا روز قیامت حرام است. خارهایش بریده نشود، شکارش رم داده نشود، یافتهاش را برندارد مگر کسی که آن را اعلام کند، و علفش کنده نشود.» عباس عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! جز گیاه اذخر، زیرا برای آهنگران و خانههایشان به کار میرود.» ایشان فرمودند: «جز اذخر.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پس از فتح مکه، این شهر همچنان حرم باقی ماند؛ و اقدام باید بر پایه نیت باشد.
این سخن در روز فتح مکه بیان شد. پیامبر ﷺ اعلام کرد که مکه همچنان حرم است و پس از درخواست عباس، برای گیاه اِذخِر استثنا قائل شد، زیرا آهنگران و ساکنان از آن استفاده میکردند.
مهاجرت برای دین؛ در اینجا به هجرت به مدینه اشاره دارد که وجوب ویژه آن پس از فتح مکه پایان یافت.
تلاش در راه خدا و نیت خالصی که شخص با آن عمل میکند؛ فراخوان به حرکت در چارچوب احکام اسلامی و رهبری صلاحیتدار است.
مالی که کسی آن را گم کرده است؛ طبق روایت، در مکه فقط میتوان آن را برداشت تا اعلام شود و به صاحبش بازگردانده شود.
عالمان کلاسیک توضیح میدهند که این حدیث به هجرت ویژه به مدینه پس از فتح مکه پایان میدهد، اما همه گونههای هجرت برای پاسداری از ایمان را منتفی نمیکند. دستور به حرکت در چارچوب مقررات جاری فهمیده میشود و مجوزی عمومی برای خشونت نیست. فقیهان همچنین بر حرمت همیشگی مکه تأکید میکنند: آسیب رساندن به گیاهان و حیوانات در آنجا ممنوع است، جز استثنای یادشده درباره اِذخِر. اموال پیداشده باید اعلام شوند، نه اینکه بهعنوان دارایی شخصی نگه داشته شوند.
- در کار مهم، نیت خود را بررسی کنید و آن را در جهت خیر قرار دهید.
- با طبیعت و حیوانات با مهربانی رفتار کنید و احکام ویژه مکانهای مقدس را رعایت کنید.
- اموال پیداشده را خودسرانه برای خود برندارید؛ آن را اعلام کنید تا صاحبش بتواند بازپس گیرد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.