Sahih al-Bukhari، حدیث 3845
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا ابْنِ عَبَّاسٍ
- 1أَبُو مَعْمَرٍآن را به البخاري روایت کرد
- 2عَبْدُ الْوَارِثِ
- 3قَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ
- 4أَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ
- 5عِكْرِمَةَ
- 6ابْنِ عَبَّاسٍ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا قَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ إِنَّ أَوَّلَ قَسَامَةٍ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ لَفِينَا بَنِي هَاشِمٍ، كَانَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ اسْتَأْجَرَهُ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ فَخِذٍ أُخْرَى، فَانْطَلَقَ مَعَهُ فِي إِبِلِهِ، فَمَرَّ رَجُلٌ بِهِ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةُ جُوَالِقِهِ فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي، لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ. فَأَعْطَاهُ عِقَالاً، فَشَدَّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ، فَلَمَّا نَزَلُوا عُقِلَتِ الإِبِلُ إِلاَّ بَعِيرًا وَاحِدًا، فَقَالَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ مَا شَأْنُ هَذَا الْبَعِيرِ لَمْ يُعْقَلْ مِنْ بَيْنِ الإِبِلِ قَالَ لَيْسَ لَهُ عِقَالٌ. قَالَ فَأَيْنَ عِقَالُهُ قَالَ فَحَذَفَهُ بِعَصًا كَانَ فِيهَا أَجَلُهُ، فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ، فَقَالَ أَتَشْهَدُ الْمَوْسِمَ قَالَ مَا أَشْهَدُ، وَرُبَّمَا شَهِدْتُهُ. قَالَ هَلْ أَنْتَ مُبْلِغٌ عَنِّي رِسَالَةً مَرَّةً مِنَ الدَّهْرِ قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَكُنْتَ إِذَا أَنْتَ شَهِدْتَ الْمَوْسِمَ فَنَادِ يَا آلَ قُرَيْشٍ. فَإِذَا أَجَابُوكَ، فَنَادِ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ. فَإِنْ أَجَابُوكَ فَسَلْ عَنْ أَبِي طَالِبٍ، فَأَخْبِرْهُ أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَنِي فِي عِقَالٍ، وَمَاتَ الْمُسْتَأْجَرُ، فَلَمَّا قَدِمَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ أَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ مَا فَعَلَ صَاحِبُنَا قَالَ مَرِضَ، فَأَحْسَنْتُ الْقِيَامَ عَلَيْهِ، فَوَلِيتُ دَفْنَهُ. قَالَ قَدْ كَانَ أَهْلَ ذَاكَ مِنْكَ. فَمَكُثَ حِينًا، ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي أَوْصَى إِلَيْهِ أَنْ يُبْلِغَ عَنْهُ وَافَى الْمَوْسِمَ فَقَالَ يَا آلَ قُرَيْشٍ. قَالُوا هَذِهِ قُرَيْشٌ. قَالَ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ. قَالُوا هَذِهِ بَنُو هَاشِمٍ. قَالَ أَيْنَ أَبُو طَالِبٍ قَالُوا هَذَا أَبُو طَالِبٍ. قَالَ أَمَرَنِي فُلاَنٌ أَنْ أُبْلِغَكَ رِسَالَةً أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَهُ فِي عِقَالٍ. فَأَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ لَهُ اخْتَرْ مِنَّا إِحْدَى ثَلاَثٍ، إِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤَدِّيَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ، فَإِنَّكَ قَتَلْتَ صَاحِبَنَا، وَإِنْ شِئْتَ حَلَفَ خَمْسُونَ مِنْ قَوْمِكَ أَنَّكَ لَمْ تَقْتُلْهُ، فَإِنْ أَبَيْتَ قَتَلْنَاكَ بِهِ فَأَتَى قَوْمَهُ، فَقَالُوا نَحْلِفُ. فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ كَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَدْ وَلَدَتْ لَهُ. فَقَالَتْ يَا أَبَا طَالِبٍ أُحِبُّ أَنْ تُجِيزَ ابْنِي هَذَا بِرَجُلٍ مِنَ الْخَمْسِينَ وَلاَ تَصْبُرْ يَمِينَهُ حَيْثُ تُصْبَرُ الأَيْمَانُ. فَفَعَلَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا طَالِبٍ، أَرَدْتَ خَمْسِينَ رَجُلاً أَنْ يَحْلِفُوا مَكَانَ مِائَةٍ مِنَ الإِبِلِ، يُصِيبُ كُلَّ رَجُلٍ بَعِيرَانِ، هَذَانِ بَعِيرَانِ فَاقْبَلْهُمَا عَنِّي وَلاَ تَصْبُرْ يَمِينِي حَيْثُ تُصْبِرُ الأَيْمَانُ. فَقَبِلَهُمَا، وَجَاءَ ثَمَانِيةٌ وَأَرْبَعُونَ فَحَلَفُوا. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، مَا حَالَ الْحَوْلُ وَمِنَ الثَّمَانِيَةِ وَأَرْبَعِينَ عَيْنٌ تَطْرِفُ.
ابن عباس رضی الله عنهما روایت کرده است که نخستین قسامه در دوران جاهلیت میان ما بنیهاشم رخ داد. مردی از بنیهاشم را شخصی از قریش از تیرهای دیگر به کار گرفت و آن مرد هاشمی همراه او برای چراندن شترانش رفت. در بین راه مردی دیگر از بنیهاشم به او رسید که بند کیسهاش پاره شده بود؛ پس گفت:
«با دادن طنابی به من کمک کن تا بند کیسهام را محکم کنم تا شتران فرار نکنند.» او طنابی به وی داد و مرد بند کیسهاش را بست. هنگامی که کاروان اتراق کرد، همه شتران بسته شدند جز یک شتر. کارفرما پرسید: «چرا این شتر در میان سایر شتران بسته نشده است؟» پاسخ داد: «طنابی برایش نیست.» پرسید: «پس طنابش کجاست؟» سپس با چوبی به او زد که اجلش در آن بود و مرد. پیش از مرگ، مردی از اهل یمن از کنارش گذشت. از او پرسید: «آیا در موسم حج حاضر میشوی؟» پاسخ داد: «گمان نمیکنم، ولی شاید بروم.» گفت: «آیا حاضری پیامی از من برسانی؟» گفت: «بله.» گفت: «هرگاه در موسم حج حاضر شدی، فریاد بزن: ای آل قریش! چون پاسخ دادند، فریاد بزن: ای آل بنیهاشم! چون پاسخ دادند، جویای ابوطالب شو و به او خبر ده که فلانی مرا به خاطر یک طناب کشت.» سپس آن کارگر جان سپرد. وقتی کارفرما به مکه بازگشت، ابوطالب نزد او آمد و پرسید: «یار ما چه شد؟» گفت: «بیمار شد و من نیکو پرستاریاش کردم و خود سرپرستی دفنش را بر عهده گرفتم.» ابوطالب فرمود: «او سزاوار چنین لطفی از سوی تو بود.» مدتی گذشت تا اینکه آن مرد یمنی که وصیت پیامرسانی به او شده بود، در موسم حج حاضر شد و فریاد زد: «ای آل قریش!» گفتند: «این قریش است.» فریاد زد: «ای آل بنیهاشم!» گفتند: «این بنیهاشم است.» پرسید: «ابوطالب کجاست؟» گفتند: «این ابوطالب است.» گفت: «فلانی مرا وصیت کرد پیامی به تو برسانم که فلانی او را به خاطر یک طناب کشته است.» ابوطالب نزد قاتل رفت و به او گفت: «یکی از سه راه را انتخاب کن: یا صد شتر دیه بپرداز زیرا یار ما را کشتهای، یا پنجاه نفر از قوم تو سوگند یاد کنند که تو او را نکشتهای، و اگر نپذیری، تو را به قصاص میکشیم.» مرد نزد قوم خود رفت و آنان گفتند: «ما سوگند میخوریم.» سپس زنی از بنیهاشم که همسر یکی از آنان بود و فرزندی از او داشت، نزد ابوطالب آمد و گفت: «ای ابوطالب! دوست دارم پسرم را از میان آن پنجاه نفر معاف کنی و نگذاری سوگندش را در جایگاه سوگندخوردگان ادا کند.» ابوطالب پذیرفت. سپس مردی دیگر از آنان آمد و گفت: «ای ابوطالب! خواستی پنجاه نفر به جای صد شتر سوگند بخورند، یعنی سهم هر نفر دو شتر میشود؛ این دو شتر را از من بپذیر و مرا از سوگند خوردن معاف دار.» ابوطالب پذیرفت. سپس چهل و هشت نفر آمدند و سوگند خوردند. ابن عباس فرمود: «سوگند به کسی که جانم در دست اوست، سال تمام نشد مگر اینکه از آن چهل و هشت نفر، هیچ چشمی باز نماند (همگی مردند).»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
قسامة به اتهام قتل از راه سوگندها و خونبها میپردازد.
ابن عباس از پروندهٔ قتلی در میان بنیهاشم در دوران پیش از اسلام روایت میکند. مردِ در حال مرگ پیامی برای ابوطالب فرستاد و پس از آن دربارهٔ خونبها و سوگندها اختلافی پدید آمد.
آیینی ویژه مبتنی بر سوگندها در پروندهٔ قتل، هنگامی که دلیل به شیوهٔ معمول ثابت نشده باشد.
غرامت مالیای که در مواردی به بازماندگان فرد کشتهشده پرداخت میشود.
مجازات قانونی قتل که اجرای آن نباید خودسرانه باشد.
عالمان این روایت را در بحث احکام قسامة بررسی میکنند و تأکید دارند که اتهام قتل باید با دقت رسیدگی شود. انتخاب توصیفشده میان خونبها و سوگندها بازتاب رویهٔ تاریخی است و بهخودیخود مجوزی برای انتقامگیری شخصی نیست. در مذاهب فقهی اهلسنت، جزئیات قسامة، از جمله اینکه چه کسانی و تحت چه شرایطی سوگند میخورند، متفاوت است؛ رسیدگی به این پرونده در صلاحیت مراجع قضایی ذیصلاح است. ابن حجر این روایت را در چارچوب بحث قسامة و پاسداری از جانها بررسی میکند.
- بدون دلیل دقیق و دادرسی عادلانه، کسی را به جرم سنگینی متهم نکنید.
- رسیدگی به پروندههای کیفری را به مراجع قضایی ذیصلاح بسپارید؛ انتقامگیری شخصی به جانها و عدالت آسیب میزند.
- گفتهها و توافقها را روشن ثبت کنید و هنگامی که کسی از شما کمک میخواهد، صادق باشید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.