غزوات · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4086

روایت‌شده توسط Abu Huraira. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: غزوات
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Huraira

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ ـ وَهْوَ جَدُّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لَحِيٍّ مِنْ هُذَيْلٍ، يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لَحْيَانَ، فَتَبِعُوهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى أَتَوْا مَنْزِلاً نَزَلُوهُ فَوَجَدُوا فِيهِ نَوَى تَمْرٍ تَزَوَّدُوهُ مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالُوا هَذَا تَمْرُ يَثْرِبَ‏.‏ فَتَبِعُوا آثَارَهُمْ حَتَّى لَحِقُوهُمْ، فَلَمَّا انْتَهَى عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى فَدْفَدٍ، وَجَاءَ الْقَوْمُ فَأَحَاطُوا بِهِمْ، فَقَالُوا لَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ إِنْ نَزَلْتُمْ إِلَيْنَا أَنْ لاَ نَقْتُلَ مِنْكُمْ رَجُلاً‏.‏ فَقَالَ عَاصِمٌ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ، اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ‏.‏ فَقَاتَلُوهُمْ حَتَّى قَتَلُوا عَاصِمًا فِي سَبْعَةِ نَفَرٍ بِالنَّبْلِ، وَبَقِيَ خُبَيْبٌ، وَزَيْدٌ وَرَجُلٌ آخَرُ، فَأَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ، فَلَمَّا أَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ نَزَلُوا إِلَيْهِمْ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ حَلُّوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ الَّذِي مَعَهُمَا هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ‏.‏ فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ عَلَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ، فَلَمْ يَفْعَلْ، فَقَتَلُوهُ، وَانْطَلَقُوا بِخُبَيْبٍ وَزَيْدٍ حَتَّى بَاعُوهُمَا بِمَكَّةَ، فَاشْتَرَى خُبَيْبًا بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ، فَمَكَثَ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى إِذَا أَجْمَعُوا قَتْلَهُ اسْتَعَارَ مُوسَى مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ أَسْتَحِدَّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، قَالَتْ فَغَفَلْتُ عَنْ صَبِيٍّ لِي فَدَرَجَ إِلَيْهِ حَتَّى أَتَاهُ، فَوَضَعَهُ عَلَى فَخِذِهِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ فَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَ ذَاكَ مِنِّي، وَفِي يَدِهِ الْمُوسَى فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَاكِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‏.‏ وَكَانَتْ تَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، لَقَدْ رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ مِنْ قِطْفِ عِنَبٍ، وَمَا بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ ثَمَرَةٌ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ فِي الْحَدِيدِ، وَمَا كَانَ إِلاَّ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ، فَخَرَجُوا بِهِ مِنَ الْحَرَمِ، لِيَقْتُلُوهُ فَقَالَ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ لَوْلاَ أَنْ تَرَوْا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ مِنَ الْمَوْتِ، لَزِدْتُ‏.‏ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ الْقَتْلِ هُوَ، ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا ثُمَّ قَالَ مَا أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَتَلَهُ، وَبَعَثَ قُرَيْشٌ إِلَى عَاصِمٍ لِيُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْ جَسَدِهِ يَعْرِفُونَهُ، وَكَانَ عَاصِمٌ قَتَلَ عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ، فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَىْءٍ‏.‏

ترجمه

ابوهریره رضی الله عنه روایت می‌کند: پیامبر ﷺ گروهی از دیده‌بانان را اعزام فرمودند و عاصم بن ثابت ـ که جدّ عاصم بن عمر بن خطاب است ـ را به فرماندهی آنان گماشتند. آنان حرکت کردند تا اینکه وقتی به مکانی میان عُسفان و مکه رسیدند، خبر حضورشان به قبیله‌ای از هُذَیل به نام

«بنو لِحیان» رسید. حدود صد تیرانداز از آن قبیله ردپای ایشان را دنبال کردند تا به منزلگاهی رسیدند که مسلمانان در آن اتراق کرده بودند؛ در آنجا هسته‌های خرمایی یافتند که از مدینه به عنوان توشه راه همراه داشتند. گفتند: «این خرمای یثرب است.» سپس ردپای آنان را دنبال کردند تا به ایشان رسیدند. چون عاصم و یارانش راه پیشروی نیافتند، به بلندی پناه بردند و دشمنان آنان را محاصره کردند و گفتند: «با شما عهد و پیمان می‌بندیم که اگر نزد ما بیایید، هیچ‌یک از شما را نخواهیم کشت.» عاصم گفت: «اما من هرگز تحت حمایت کافر قرار نمی‌گیرم. بارالها! پیامبرت را از حال ما آگاه ساز.» پس جنگیدند تا اینکه عاصم و هفت تن از یارانش با تیر کشته شدند و تنها خُبیب، زید و مرد دیگری باقی ماندند. دشمنان به این سه نفر نیز عهد و پیمان دادند و چون آنان امان دادند، پایین آمدند. اما همین که بر آنان دست یافتند، زه کمان‌های خود را گشودند و ایشان را با آن بستند. مرد سوم که همراه آنان بود گفت: «این نخستین نقض عهد است» و از همراهی با آنان سر باز زد. او را کشیدند و بسیار تلاش کردند تا وادارش کنند، اما نپذیرفت و او را کشتند. سپس خبیب و زید را بردند و در مکه فروختند. بنو حارث بن عامر بن نوفل خبیب را خریدند؛ زیرا خبیب همان کسی بود که حارث را در روز بدر کشته بود. خبیب مدتی نزد آنان اسیر بود تا اینکه تصمیم قطعی بر قتل او گرفتند. در آن هنگام، خبیب تیغی از یکی از دختران حارث خواست تا خود را پاکیزه کند و او تیغ را به وی داد. آن زن بعدها گفت: «از کودک خردسالم غافل شدم و او خزیده‌خزیده نزد خبیب رفت و خبیب کودک را بر ران خود نشاند. وقتی این صحنه را دیدم، چنان وحشت کردم که خبیب متوجه ترسم شد، در حالی که تیغ در دستش بود. گفت: «آیا می‌ترسی که او را بکشم؟ به خواست خدا هرگز چنین کاری نخواهم کرد.»» آن زن همواره می‌گفت: «هرگز اسیری بهتر از خبیب ندیدم. یک‌بار دیدم که از خوشه انگوری می‌خورد، در حالی که در آن روز هیچ میوه‌ای در مکه نبود و او با غل و زنجیر آهنین بسته بود؛ این چیزی جز روزیی نبود که خداوند به او بخشیده بود.» سپس او را برای قتل از حرم بیرون بردند. خبیب گفت: «مرا بگذارید تا دو رکعت نماز بخوانم.» پس از نماز رو به آنان کرد و گفت: «اگر نمی‌ترسیدم که گمان کنید از مرگ هراس دارم، بیشتر نماز می‌خواندم.» بدین ترتیب، او نخستین کسی بود که سنت خواندن دو رکعت نماز پیش از شهادت را بنیان نهاد. سپس دعا کرد: «بارالها! آنان را یک‌به‌یک بشمار.» و افزود: «چون به عنوان یک مسلمان کشته می‌شوم، باکی ندارم که به چه شیوه‌ای در راه خدا جان دهم؛ چرا که این مرگ در راه ذات الهی است و اگر بخواهد، بر اندام‌های پاره‌پاره‌ام برکت می‌نهد.» سپس عقبه بن حارث برخاست و او را شهید کرد. راوی افزود: قریش کسانی را نزد جسد عاصم فرستادند تا بخشی از بدنش را بیاورند و از مرگش مطمئن شوند، زیرا عاصم در روز بدر یکی از بزرگان آنان را کشته بود. اما خداوند دسته‌ای از زنبوران را همچون سایبانی بر او گماشت و جسدش را از دست فرستادگان قریش محافظت کرد، به طوری که نتوانستند آسیبی به آن برسانند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

خبیب تا زمان اعدامش استوار ماند و به الله توکل کرد.

پیشینه و سبب بیان

این واقعه به سریهٔ رجیع می‌پردازد؛ جایی که عاصم بن ثابت و همراهانش از سوی مردانی از بنی‌لحیان تعقیب و اسیر شدند.

توضیح واژه‌های دشوار
سَریّه

گروهی نظامی که پیامبر ﷺ آنان را به مأموریتی اعزام می‌کرد.

پیمان و وعده

تعهدی برای حمایت و امنیت که شخصی به آن اعتماد می‌کند.

رَکعت

واحدی از نماز که شامل ایستادن، رکوع و سجده است.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک نماز خبیب پیش از اعدامش را نمونه‌ای از نماز و پایداری در شرایط دشوار می‌دانند. این روایت همچنین وفای به عهد را می‌ستاید و خیانت را نکوهش می‌کند؛ افزون بر آن، گزارش می‌دهد که الله پیکر عاصم را محافظت کرد. عالمان این گزارش را شرح واقعه‌ای ویژه می‌دانند، نه مجوزی برای خشونت خارج از چارچوب اقتدار مشروع.

درس‌هایی برای امروز
  1. حتی زیر فشار شدید نیز به نماز و توکل بر الله پایبند بمان.
  2. به کسی وعدهٔ امنیتی نده که قصد وفای به آن را نداری؛ در پیمان‌ها امانت‌دار باش.
  3. شجاع باش، بی‌آنکه حقوق و امنیت دیگران را نقض کنی.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.