Sahih al-Bukhari، حدیث 4230
روایتشده توسط Abu Musa al-Ash'ari. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abu Musa al-Ash'ari
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ، فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا، وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ، وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ ـ إِمَّا قَالَ بِضْعٌ وَإِمَّا قَالَ ـ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي، فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، وَكَانَ أُنَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا ـ يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ ـ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، وَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ، وَهْىَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا، عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً، وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ، فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا، فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ. قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ. قَالَ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ. فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلاَّ وَاللَّهِ، كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ، وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ، وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ بِالْحَبَشَةِ، وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَايْمُ اللَّهِ، لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا، وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ، وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ، وَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَيْهِ.
ابوموسی رضی الله عنه روایت کرده است: خبر هجرت پیامبر ﷺ در حالی که ما در یمن بودیم به ما رسید، پس ما نیز به قصد مهاجرت به سوی ایشان راه افتادیم. من و دو برادرم بودیم که من کوچکترین آنها بودم؛ یکی از آن دو ابوبرده و دیگری ابورهم بود. تعداد ما پنجاه و دو یا پنجاه و سه مرد از قومم بود. سوار کشتی شدیم، اما کشتی ما را به نزد نجاشی در حبشه برد. در آنجا با جعفر بن ابیطالب دیدار کردیم و همراه او ماندیم تا اینکه همگی با هم به مدینه رسیدیم و در هنگام فتح خیبر به محضر پیامبر ﷺ شرفیاب شدیم. برخی از مردم به ما یعنی اهل کشتی میگفتند:
«ما پیش از شما هجرت کردهایم.» اسماء بنت عمیس که از همراهان ما بود، برای دیدار حفصه همسر پیامبر ﷺ رفت. او نیز از کسانی بود که به همراه سایر مهاجران به نزد نجاشی هجرت کرده بود. عمر رضی الله عنه وارد خانه حفصه شد در حالی که اسماء نیز آنجا حضور داشت. عمر با دیدن اسماء پرسید: «این کیست؟» گفت: «اسماء بنت عمیس.» عمر گفت: «آیا این همان زن حبشی است؟ آیا این همان بانوی دریانورد است؟» اسماء پاسخ داد: «بله.» عمر گفت: «ما پیش از شما هجرت کردهایم، بنابراین ما نسبت به شما به رسول خدا ﷺ سزاوارتریم.» اسماء خشمگین شد و گفت: «هرگز نه، سوگند به خدا! شما در کنار رسول خدا ﷺ بودید که گرسنگانتان را سیر میکرد و نادانانتان را پند میداد، اما ما در سرزمینی دورافتاده و ناخوشایند در حبشه به سر میبردیم و همه این سختیها را تنها به خاطر خدا و رسولش ﷺ تحمل کردیم. سوگند به خدا! نه غذایی خواهم خورد و نه نوشیدنیای خواهم نوشید تا آنچه را که گفتی به اطلاع رسول خدا ﷺ برسانم. ما در آنجا آزار دیدیم و ترسیدیم. این موضوع را حتماً با پیامبر ﷺ در میان خواهم گذاشت و از ایشان سؤال خواهم کرد. سوگند به خدا! نه دروغ خواهم گفت، نه چیزی را کم خواهم کرد و نه بر آن خواهم افزود.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
فداکاریهای سنگینِ یک هجرت صادقانه شایستهٔ بهرسمیتشناختن و احترام است.
این روایت گفتوگویی میان عمر و اسماء بنت عمیس را دربارهٔ اینکه چه کسی زودتر هجرت کرده و چه کسی نسبت به پیامبر ﷺ سزاوارتر است، شرح میدهد. اسماء سپس سخنان عمر را با پیامبر ﷺ در میان گذاشت.
کوچ بهخاطر دین؛ در اینجا سفر مسلمانان به جایی که میتوانستند دین خود را حفظ کنند.
عنوان فرمانروای حبشه؛ جایی که مسلمانان در آن پناه یافتند.
گروهی از مسلمانان یمن که با کشتی به حبشه سفر کردند.
عالمان کلاسیک یادآور میشوند که فضیلت مهاجران را نباید تنها با تقدم در رسیدن سنجید؛ رنجها و فداکاریهایی هم که برای رضای خدا تحمل کردند اهمیت دارد. اسماء نشان میدهد که میتوان سخنی دربارهٔ فضیلت دیگران را با دقت و انصاف نزد پیامبر ﷺ مطرح کرد. این روایت دلیلی برای دامنزدن به رقابت میان افراد نیست؛ بلکه بر اهمیت بهرسمیتشناختن عادلانه تأکید میکند.
- پیش از آنکه فضیلتهای دیگران را با خود مقایسه کنی، رنجها و فداکاریهایشان را به رسمیت بشناس.
- قضاوت ناعادلانه یا آزاردهنده را آرام و صادقانه با فردی آگاه و صاحباختیار در میان بگذار.
- برای رضای خدا تلاشهای بزرگ انجام بده، نه برای کسب تحسین یا برتری نزد مردم.
این روایت شرح میدهد که اسماء چگونه شکایت خود را نزد پیامبر ﷺ مطرح میکند و ایشان چه پاسخی میدهند.
Sahih al-Bukhari · #4229 (Sahih)این روایت از همان بخش کتاب، فضیلتها و رویدادهای پیرامون هجرت را روشن میکند.
Sahih al-Bukhari · #54 (Sahih)این روایت مشهور، ارزش اعمال را به نیتی پیوند میدهد که با آن انجام میشوند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.