Sahih al-Bukhari، حدیث 4241
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍآن را به البخاري روایت کرد
- 2اللَّيْثُ
- 3عُقَيْلٍ
- 4ابْنِ شِهَابٍ
- 5عُرْوَةَ
- 6عَائِشَةَ
- 7رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ". وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ. فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ. فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا. حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ. فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ. فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ. وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ.
یحیی بن بُکیر به ما حدیث کرد، لیث به ما حدیث کرد، از عقیل، از ابن شهاب، از عروه، از عایشه رضیاللهعنهما که فاطمه سلاماللهعلیها دختر پیامبر ﷺ کسی را نزد ابوبکر فرستاد تا میراث خود را از رسول خدا ﷺ مطالبه کند؛ شامل آنچه خداوند در مدینه و فدک به ایشان بخشیده بود (فَیء) و نیز باقیماندهٔ خُمس خیبر. ابوبکر گفت:
«رسول خدا ﷺ فرمودند: "ما ارث نمیگذاریم؛ هر چه از ما بماند صدقه است و آل محمد ﷺ تنها از این مال میخورند."» سپس افزود: «به خدا سوگند، من هیچ تغییری در وضعیت صدقات رسول خدا ﷺ نسبت به زمان حیات ایشان ایجاد نخواهم کرد و دقیقاً همانگونه عمل خواهم کرد که رسول خدا ﷺ عمل میکردند.» بدین ترتیب ابوبکر از دادن چیزی از آن اموال به فاطمه خودداری ورزید. فاطمه سلاماللهعلیها بر ابوبکر خشم گرفت و با او قهر کرد و تا پایان عمر با وی سخن نگفت. او پس از وفات پیامبر ﷺ شش ماه زنده ماند و چون از دنیا رفت، همسرش علی علیهالسلام شبانه او را دفن کرد و ابوبکر را خبر نکرد و خودش بر او نماز خواند. تا زمانی که فاطمه زنده بود، مردم احترام خاصی برای علی قائل بودند، اما پس از وفات او، علی تغییر رفتار مردم را نسبت به خود احساس کرد. از این رو به دنبال آشتی با ابوبکر و بیعت با او برآمد، زیرا در آن ماهها بیعت نکرده بود. علی کسی را نزد ابوبکر فرستاد و گفت: «نزد ما بیا، اما کسی را همراه خود نیاور»، چرا که از حضور عمر کراهت داشت. عمر گفت: «نه به خدا سوگند، نباید تنها نزد آنان بروی.» ابوبکر پاسخ داد: «مگر فکر میکنی با من چه خواهند کرد؟ به خدا سوگند حتماً نزدشان خواهم رفت.» ابوبکر وارد شد و علی تشهد خواند و گفت: «ما فضیلت تو و آنچه خدا به تو داده است را به خوبی میشناسیم و بر خیری که خدا به تو ارزانی داشته حسادت نمیورزیم، اما تو در امر خلافت با ما مشورت نکردی و ما گمان میکردیم به سبب خویشاوندیمان با رسول خدا ﷺ در این امر سهمی داریم.» چشمان ابوبکر پر از اشک شد و وقتی سخن گفت، فرمود: «سوگند به آنکه جانم در دست اوست، پیوند با خویشاوندان رسول خدا ﷺ برای من محبوبتر از پیوند با خویشاوندان خودم است. اما درباره اختلافی که میان من و شما بر سر این اموال پیش آمد، من در انجام خیر کوتاهی نکردم و هیچ کاری را که دیدم رسول خدا ﷺ در مورد آن انجام میدادند، ترک ننمودم.» علی به ابوبکر گفت: «وعدهٔ بیعت تو عصر امروز است.» پس چون ابوبکر نماز ظهر را خواند، بر منبر رفت و تشهد خواند و ماجرای علی و تأخیر او در بیعت و عذری که آورده بود را بازگو کرد و سپس استغفار نمود. آنگاه علی برخاست و تشهد خواند و حق ابوبکر را بزرگ شمرد و بیان کرد که آنچه انجام داد نه از روی حسادت نسبت به ابوبکر بود و نه انکار فضیلتی که خدا به او داده است، بلکه ما برای خود در این امر سهمی قائل بودیم و چون با ما مشورت نشد، در دلهایمان اندوهی پدید آمد. مسلمانان از این کار خرسند شدند و گفتند: «کار درستی کردی.» و مردم دوباره به علی نزدیک شدند، زیرا او به راه شناختهشده و درست بازگشته بود.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
ابوبکر و علی پس از اختلافی درباره اموال و رهبری، پیوند خود را دوباره استوار کردند.
این حدیث اختلاف پس از وفات پیامبر ﷺ درباره میراث و رهبری جامعه و نیز آشتی میان ابوبکر و علی را شرح میدهد.
اموالی که بدون جنگ به جامعه مسلمانان میرسید.
مالی خیریه که بنا بر این روایت، مانند میراث عادی تقسیم نمیشد.
یکپنجم غنیمت جنگی که مصرف ویژهای دارد.
عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کردهاند که پیامبران میراث عادی بر جای نمیگذارند و اموالشان بر اساس دستورهای نقلشده اداره میشود. ابوبکر شیوه مدیریتیای را که از پیامبر ﷺ دیده بود ادامه داد؛ خانواده پیامبر ﷺ میتوانستند از آن اموال استفاده کنند. عالمان همچنین اعتراض علی درباره حق مشارکت و خویشاوندی را اختلافی جداگانه درباره رهبری میدانند. دیدار و توضیح علنی، اهمیت شفافیت، احترام متقابل و ترمیم وحدت جامعه را نشان میدهد.
- در اختلاف بر سر اموال، توافقها و قواعد مربوط را برای همه طرفهای درگیر روشن بیان کنید.
- اختلافها را مستقیم و محترمانه مطرح کنید و فعالانه در پی آشتی باشید.
- در مسائل رهبری برای مشارکت دیگران مجال فراهم کنید و با پذیرفتن آشکار نگرانیها، اعتماد را بازسازی کنید.
این روایت صحیح نیز به درخواست فاطمه برای اموال پیامبر ﷺ و به اجرای سخن ابوبکر مبنی بر اینکه آنچه پیامبران بر جای میگذارند صدقه است، میپردازد.
Sahih al-Bukhari · #4242 (Sahih)این روایت در همان باب، زمینه بیشتری درباره ادعاهای مربوط به اموالی فراهم میکند که پیامبر ﷺ بر جای گذاشت.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.