مقدمه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4240

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: مقدمه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا پیامبر ﷺ

Sahih (معتبر)
  1. 1يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2اللَّيْثُ
  3. 3عُقَيْلٍ
  4. 4ابْنِ شِهَابٍ
  5. 5عُرْوَةَ
  6. 6عَائِشَةَ
  7. 7رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ‏.‏ فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا‏.‏ حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ‏.‏ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ‏.‏

ترجمه

یحیی بن بُکیر برای ما حدیث کرد، لیث برای ما حدیث کرد، از عقیل، از ابن شهاب، از عروه، از عایشه رضی‌الله‌عنهما که فاطمه سلام‌الله‌علیها دختر پیامبر ﷺ کسی را نزد ابوبکر فرستاد تا میراث خود را از رسول خدا ﷺ مطالبه کند؛ شامل آنچه خداوند در مدینه و فدک به ایشان بخشیده بود (فَیء) و نیز باقی‌ماندهٔ خُمس خیبر. ابوبکر گفت:

«رسول خدا ﷺ فرمودند: "ما ارث نمی‌گذاریم؛ هر چه از ما بماند صدقه است و آل محمد ﷺ تنها از این مال می‌خورند."» و من به خدا سوگند که هیچ تغییری در وضعیت صدقات رسول خدا ﷺ نسبت به زمان حیات ایشان ایجاد نخواهم کرد و دقیقاً همان‌گونه عمل خواهم نمود که رسول خدا ﷺ عمل می‌کردند.» بدین ترتیب ابوبکر از دادن چیزی از آن اموال به فاطمه امتناع ورزید. فاطمه از این بابت بر ابوبکر خشم گرفت و با او قهر کرد و تا پایان عمر با وی سخن نگفت. او پس از وفات پیامبر ﷺ شش ماه زنده ماند و چون درگذشت، همسرش علی شبانه او را دفن کرد و ابوبکر را مطلع نساخت و خودش بر او نماز خواند. تا زمانی که فاطمه زنده بود، مردم احترام ویژه‌ای برای علی قائل بودند، اما پس از مرگ او، علی تغییر رفتار مردم را نسبت به خود احساس کرد. از این رو به دنبال آشتی با ابوبکر و بیعت با او برآمد، زیرا در آن ماه‌ها بیعت نکرده بود. علی پیامی به ابوبکر فرستاد که: «نزد ما بیا، ولی کسی را همراه خود نیاور»، چرا که خوش نداشت عمر حضور داشته باشد. عمر گفت: «نه، به خدا سوگند، تنها نزد آنان نخواهی رفت.» ابوبکر پاسخ داد: «گمان می‌کنی با من چه خواهند کرد؟ به خدا سوگند حتماً نزدشان خواهم رفت.» پس ابوبکر وارد شد و علی تشهد گفت و سپس عرض کرد: «ما فضیلت تو و نعمتی را که خدا به تو داده است به خوبی می‌شناسیم و بر خیری که خداوند به تو ارزانی داشته حسادت نمی‌ورزیم، اما تو در امر خلافت ما را کنار گذاشتی و حال آنکه ما به سبب خویشاوندی با رسول خدا ﷺ برای خود در این امر سهمی قائل بودیم.» چشمان ابوبکر پر از اشک شد و چون لب به سخن گشود، فرمود: «سوگند به آن کس که جانم در دست اوست، پیوند با خویشاوندان رسول خدا ﷺ برای من محبوب‌تر از پیوند با خویشاوندان خودم است. اما درباره اختلافی که میان من و شما بر سر این اموال پیش آمد، در انجام خیر کوتاهی نکردم و هیچ کاری را که دیدم رسول خدا ﷺ در مورد آن انجام می‌دادند، فرونگذاشتم مگر اینکه همانند ایشان عمل کردم.» علی به ابوبکر گفت: «وعدهٔ بیعت تو عصر امروز است.» پس چون ابوبکر نماز ظهر را خواند، بر منبر رفت و تشهد گفت و ماجرای علی و تأخیر او در بیعت و عذری که آورده بود را بیان کرد و سپس استغفار نمود. آنگاه علی برخاست و تشهد گفت و حق ابوبکر را بزرگ شمرد و توضیح داد که آنچه انجام داد نه از روی حسادت نسبت به ابوبکر بود و نه انکار فضیلتی که خدا به او داده است، بلکه ما برای خود در این امر سهمی می‌دیدیم و چون او ما را مشورت نداد، در دل‌هایمان اندوهی پدید آمد. مسلمانان از این سخنان شاد شدند و گفتند: «کار درستی کردی.» و پس از آنکه علی به راه شناخته‌شده بازگشت، مردم بار دیگر به او نزدیک شدند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوبکر ادارهٔ میراث را ادامه داد و علی در پی آشتی بود.

پیشینه و سبب بیان

پس از وفات پیامبر ﷺ، دربارهٔ چگونگی رسیدگی به اموال ایشان و مشورت دربارهٔ رهبری اختلاف نظر پدید آمد. متن شرح می‌دهد که علی و ابوبکر گلایه‌های خود را با یکدیگر در میان گذاشتند و آشتی کردند.

توضیح واژه‌های دشوار
فَیء

اموالی که بدون جنگ به جامعهٔ مسلمانان می‌رسید.

صدقه

اموال خیریه‌ای که بنا بر سخن پیامبر ﷺ مانند ارث معمولی تقسیم نمی‌شود.

بیعت

تعهد علنی به حمایت و اطاعت از رهبر در چارچوب مشروع.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از سخن پیامبر ﷺ چنین برداشت می‌کنند که میراث ایشان به‌عنوان ارث خصوصی تقسیم نمی‌شود، بلکه به‌صورت اموال خیریه اداره می‌شود؛ بنا بر روایت، خانوادهٔ ایشان می‌توانستند از آن بهره‌مند شوند. ابوبکر ادامه دادن ترتیبات پیامبر ﷺ را وظیفهٔ خود می‌دانست. عالمان همچنین بر حق علی برای بیان اعتراضش دربارهٔ مشورت و بر ارزش آشتی صریح و صادقانه تأکید می‌کنند. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت این حکم را دربارهٔ میراث پیامبر ﷺ می‌پذیرند.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام بروز اختلاف، سخن و توافق مرتبط را با دقت توضیح دهید تا افراد درگیر بدانند تصمیم بر چه اساسی گرفته شده است.
  2. گلایه‌ها را محترمانه بیان کنید و پیش از عمیق‌تر شدن اختلاف، فرصت گفت‌وگویی منصفانه بدهید.
  3. پس از درگیری، فعالانه در پی آشتی باشید و همکاری میان خود را از نو برقرار کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.