تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4531

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Abbas

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شِبْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، ‏{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا‏}‏ قَالَ كَانَتْ هَذِهِ الْعِدَّةُ تَعْتَدُّ عِنْدَ أَهْلِ زَوْجِهَا وَاجِبٌ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ‏}‏ قَالَ جَعَلَ اللَّهُ لَهَا تَمَامَ السَّنَةِ سَبْعَةَ أَشْهُرٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَصِيَّةً، إِنْ شَاءَتْ سَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ‏}‏ فَالْعِدَّةُ كَمَا هِيَ وَاجِبٌ عَلَيْهَا‏.‏ زَعَمَ ذَلِكَ عَنْ مُجَاهِدٍ‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ‏}‏‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ إِنْ شَاءَتِ اعْتَدَّتْ عِنْدَ أَهْلِهِ وَسَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ‏}‏‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ ثُمَّ جَاءَ الْمِيرَاثُ فَنَسَخَ السُّكْنَى فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَلاَ سُكْنَى لَهَا‏.‏ وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ بِهَذَا‏.‏ وَعَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا فِي أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ ‏{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ‏}‏ نَحْوَهُ‏.‏

ترجمه

اسحاق برای ما حدیث کرد، روح برای ما حدیث کرد، شبل برای ما حدیث کرد، از ابن ابی نجیح، از مجاهد درباره آیه {وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا} گفت: این عدّه (دوره انتظار) واجب بود که زن در خانه خانواده شوهرش نگه داشته شود. سپس خداوند نازل فرمود: {وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ}. مجاهد گفت: خداوند برای او تمام سال را به صورت هفت ماه و بیست شب وصیت قرار داد؛ اگر بخواهد طبق وصیت در خانه بماند و اگر بخواهد خارج شود. و این همان قول خدای متعال است: {غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ}. پس عدّه همان‌طور که هست بر او واجب است. این مطلب از مجاهد نقل شده است. عطاء گفت: ابن عباس فرمود این آیه حکم گذراندن عدّه در خانه شوهر را نسخ کرد، بنابراین زن می‌تواند هر جا که بخواهد عدّه نگه دارد، و این همان قول خدای متعال است: {غَيْرَ إِخْرَاجٍ}. عطاء گفت: اگر بخواهد نزد خانواده شوهر عدّه نگه دارد و در وصیت خود ساکن شود، و اگر بخواهد خارج شود، به دلیل قول خدای متعال: {فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ}. عطاء افزود: سپس احکام میراث آمد و سکونت را نسخ کرد، پس زن هر جا بخواهد عدّه نگه می‌دارد و دیگر حقی برای مسکن ندارد. و از محمد بن یوسف، ورقاء برای ما حدیث کرد، از ابن ابی نجیح، از مجاهد به همین مضمون. و از ابن ابی نجیح، از عطاء، از ابن عباس که گفت: این آیه گذراندن عدّه در خانه شوهر را نسخ کرد، پس هر جا بخواهد عدّه نگه می‌دارد، مطابق قول خدا: {غَيْرَ إِخْرَاجٍ}، به همین ترتیب.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

بیوه مدت انتظار مقرر را رعایت می‌کند؛ حق سکونت و نفقه موضوعی جداگانه است.

توضیح واژه‌های دشوار
عدّه

مدت انتظار مقرر پس از درگذشت همسر یا پس از طلاق.

نسخ

برداشته یا جایگزین شدن حکمی پیشین با وحی‌ای متأخر.

حق سکونت

حق ماندن در خانهٔ همسرِ درگذشته در مدت عدّه.

برداشت‌های عالمان

این روایت چند تفسیر کهن از آیات ۲:۲۳۴ و ۲:۲۴۰ قرآن را کنار هم می‌آورد. مجاهد میان عدّهٔ واجب و امکان ماندن در خانه یا ترک آن بر اساس وصیت تمایز می‌گذارد. ابن‌عباس و عطاء توضیح می‌دهند که الزام به سکونت نزد خانوادهٔ همسر نسخ شده بود؛ عطاء همچنین می‌گوید احکام ارثِ متأخر به حق سکونت پایان دادند. بنابراین، متن تفاوت دیدگاه‌ها دربارهٔ تفسیر احکام پیاپی را ثبت می‌کند و به‌خودی‌خود سخنی از پیامبر ﷺ نیست. در عمل، باید از تفسیر فقهی معتبر پیروی کرد و با عالمی صلاحیت‌دار مشورت نمود.

درس‌هایی برای امروز
  1. میان مدت انتظارِ واجب و محل گذراندن آن تفاوت بگذارید.
  2. با اختلاف دیدگاه‌های کلاسیک با دقت برخورد کنید و بدون دلیل یک دیدگاه را به همهٔ عالمان نسبت ندهید.
  3. برای پرسش‌های عملی دربارهٔ عدّه و محل سکونت، از متخصصی که از شرایط آگاه است راهنمایی بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.