تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4585

روایت‌شده توسط Az-Zubair ibn al-Awwam. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Az-Zubair ibn al-Awwam

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ خَاصَمَ الزُّبَيْرُ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فِي شَرِيجٍ مِنَ الْحَرَّةِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ، ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏"‏‏.‏ وَاسْتَوْعَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلزُّبَيْرِ حَقَّهُ فِي صَرِيحِ الْحُكْمِ حِينَ أَحْفَظَهُ الأَنْصَارِيُّ، كَانَ أَشَارَ عَلَيْهِمَا بِأَمْرٍ لَهُمَا فِيهِ سَعَةٌ‏.‏ قَالَ الزُّبَيْرُ فَمَا أَحْسِبُ هَذِهِ الآيَاتِ إِلاَّ نَزَلَتْ فِي ذَلِكَ ‏{‏فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ‏}‏

ترجمه

علی بن عبدالله برای ما حدیث کرد، محمد بن جعفر برای ما حدیث کرد، معمر به ما خبر داد، از زهری، از عروه که گفت: زبیر با مردی از انصار بر سر جوی آبی در حرّه اختلاف پیدا کرد. پیامبر ﷺ فرمودند:

«ای زبیر! آبیاری کن و سپس آب را به سوی همسایه‌ات رها کن.» مرد انصاری گفت: «ای رسول خدا ﷺ! آیا این حکم به خاطر آن است که او پسر عمه‌ی توست؟» چهره‌ی پیامبر ﷺ از خشم سرخ شد و فرمودند: «ای زبیر! آبیاری کن، سپس آب را نگه دار تا به دیواره‌های باغ بازگردد، آنگاه آب را به سوی همسایه‌ات رها کن.» بدین ترتیب پیامبر ﷺ پس از آنکه مرد انصاری ایشان را به خشم آورد، حق کامل زبیر را در حکمی صریح به او داد؛ در حالی که پیش از آن به هر دو پیشنهادی داده بودند که برای هر دو گشایش داشت. زبیر گفت: «گمان نمی‌کنم این آیات جز در همین ماجرا نازل شده باشد: {پس به پروردگارت سوگند، آنان ایمان نمی‌آورند تا اینکه تو را در آنچه میان خود اختلاف دارند داور قرار دهند}.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

قاضی از حق پاسداری می‌کند و بدون تبعیض میان افراد داوری می‌کند.

پیشینه و سبب بیان

زبیر و مردی از انصار بر سر آبراهی در نزدیکی حرّه اختلاف داشتند. پس از آنکه آن مرد بی‌طرفی حکم نخست را زیر سؤال برد، پیامبر ﷺ تمام حق زبیر را به او واگذار کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
حرّه

منطقه‌ای با سنگ‌های آتشفشانی تیره در نزدیکی مدینه.

آبراه

مجرایی طبیعی که آب از آن به سوی کشتزارها روان می‌شود.

تا دیوارها

دستوری برای نگه‌داشتن آب تا زمانی که به اندازهٔ کافی به زمین زبیر برسد.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که قاضی در آغاز می‌تواند راه‌حلی منصفانه و سازش‌جویانه پیشنهاد کند؛ اما اگر طرفین آن را لازم بدانند، باید حقِ ثابت‌شده را به صاحبش واگذار کند. اتهام جانبداری نباید قاضی را به تحریف حق وادارد؛ حکم باید بر پایهٔ دلیل و حق باشد، نه پیوندهای خانوادگی. آیاتی از قرآن که زبیر به آن‌ها استناد می‌کند، تأکید دارند که ایمان مستلزم پذیرفتن داوری پیامبر ﷺ است. مذاهب فقهی حقوق آب و آبیاری را در چارچوب قواعد گسترده‌تری دربارهٔ مالکیت، عرف و پیشگیری از زیان بررسی می‌کنند.

درس‌هایی برای امروز
  1. اختلاف را به مرجعی صالح و مستقل ارجاع دهید و حکمی را که بر حق استوار است بپذیرید.
  2. کسی که تصمیم می‌گیرد باید منافع شخصی و پیوندهای خانوادگی را از داوری کنار بگذارد.
  3. نخست راه‌حلی معقول را بیازمایید؛ اگر پذیرفته نشد، حق را روشن کنید و آن را به‌طور یکسان اجرا کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.