Sahih al-Bukhari، حدیث 4585
روایتشده توسط Az-Zubair ibn al-Awwam. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Az-Zubair ibn al-Awwam
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ خَاصَمَ الزُّبَيْرُ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فِي شَرِيجٍ مِنَ الْحَرَّةِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ". فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُهُ ثُمَّ قَالَ " اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ، ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ". وَاسْتَوْعَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلزُّبَيْرِ حَقَّهُ فِي صَرِيحِ الْحُكْمِ حِينَ أَحْفَظَهُ الأَنْصَارِيُّ، كَانَ أَشَارَ عَلَيْهِمَا بِأَمْرٍ لَهُمَا فِيهِ سَعَةٌ. قَالَ الزُّبَيْرُ فَمَا أَحْسِبُ هَذِهِ الآيَاتِ إِلاَّ نَزَلَتْ فِي ذَلِكَ {فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ}
علی بن عبدالله برای ما حدیث کرد، محمد بن جعفر برای ما حدیث کرد، معمر به ما خبر داد، از زهری، از عروه که گفت: زبیر با مردی از انصار بر سر جوی آبی در حرّه اختلاف پیدا کرد. پیامبر ﷺ فرمودند:
«ای زبیر! آبیاری کن و سپس آب را به سوی همسایهات رها کن.» مرد انصاری گفت: «ای رسول خدا ﷺ! آیا این حکم به خاطر آن است که او پسر عمهی توست؟» چهرهی پیامبر ﷺ از خشم سرخ شد و فرمودند: «ای زبیر! آبیاری کن، سپس آب را نگه دار تا به دیوارههای باغ بازگردد، آنگاه آب را به سوی همسایهات رها کن.» بدین ترتیب پیامبر ﷺ پس از آنکه مرد انصاری ایشان را به خشم آورد، حق کامل زبیر را در حکمی صریح به او داد؛ در حالی که پیش از آن به هر دو پیشنهادی داده بودند که برای هر دو گشایش داشت. زبیر گفت: «گمان نمیکنم این آیات جز در همین ماجرا نازل شده باشد: {پس به پروردگارت سوگند، آنان ایمان نمیآورند تا اینکه تو را در آنچه میان خود اختلاف دارند داور قرار دهند}.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
قاضی از حق پاسداری میکند و بدون تبعیض میان افراد داوری میکند.
زبیر و مردی از انصار بر سر آبراهی در نزدیکی حرّه اختلاف داشتند. پس از آنکه آن مرد بیطرفی حکم نخست را زیر سؤال برد، پیامبر ﷺ تمام حق زبیر را به او واگذار کرد.
منطقهای با سنگهای آتشفشانی تیره در نزدیکی مدینه.
مجرایی طبیعی که آب از آن به سوی کشتزارها روان میشود.
دستوری برای نگهداشتن آب تا زمانی که به اندازهٔ کافی به زمین زبیر برسد.
عالمان از این روایت چنین برداشت میکنند که قاضی در آغاز میتواند راهحلی منصفانه و سازشجویانه پیشنهاد کند؛ اما اگر طرفین آن را لازم بدانند، باید حقِ ثابتشده را به صاحبش واگذار کند. اتهام جانبداری نباید قاضی را به تحریف حق وادارد؛ حکم باید بر پایهٔ دلیل و حق باشد، نه پیوندهای خانوادگی. آیاتی از قرآن که زبیر به آنها استناد میکند، تأکید دارند که ایمان مستلزم پذیرفتن داوری پیامبر ﷺ است. مذاهب فقهی حقوق آب و آبیاری را در چارچوب قواعد گستردهتری دربارهٔ مالکیت، عرف و پیشگیری از زیان بررسی میکنند.
- اختلاف را به مرجعی صالح و مستقل ارجاع دهید و حکمی را که بر حق استوار است بپذیرید.
- کسی که تصمیم میگیرد باید منافع شخصی و پیوندهای خانوادگی را از داوری کنار بگذارد.
- نخست راهحلی معقول را بیازمایید؛ اگر پذیرفته نشد، حق را روشن کنید و آن را بهطور یکسان اجرا کنید.
این روایت درست پیش از گزارش مربوط به زبیر در بخش تفسیر آمده و آن هم به شرح آیات قرآن میپردازد.
Sahih al-Bukhari · #4586 (Sahih)این روایت بلافاصله پس از آن گزارش آمده و شرح آیاتی از همان سوره را ادامه میدهد.
40 Hadith van an-Nawawi · #14 (Sahih)این حدیث روشن میکند که حقوق و مجازاتها تابع قواعد هستند و بر اهمیت داوری عادلانه و سنجیده تأکید میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.