تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4679

روایت‌شده توسط Zayd ibn Thabit. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا ابْنُ السَّبَّاقِ

Sahih (معتبر)
  1. 1أَبُو الْيَمَانِآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2شُعَيْبٌ
  3. 3الزُّهْرِيِّ
  4. 4ابْنُ السَّبَّاقِ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِمَّنْ يَكْتُبُ الْوَحْىَ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِالنَّاسِ، وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبَ كَثِيرٌ مِنَ الْقُرْآنِ، إِلاَّ أَنْ تَجْمَعُوهُ، وَإِنِّي لأَرَى أَنْ تَجْمَعَ الْقُرْآنَ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ لِعُمَرَ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِيهِ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ لِذَلِكَ صَدْرِي، وَرَأَيْتُ الَّذِي رَأَى عُمَرُ‏.‏ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ لاَ يَتَكَلَّمُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ وَلاَ نَتَّهِمُكَ، كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْىَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ‏.‏ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَىَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلاَنِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ، فَلَمْ أَزَلْ أُرَاجِعُهُ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ، فَقُمْتُ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الرِّقَاعِ وَالأَكْتَافِ وَالْعُسُبِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ، حَتَّى وَجَدْتُ مِنْ سُورَةِ التَّوْبَةِ آيَتَيْنِ مَعَ خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ، لَمْ أَجِدْهُمَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ ‏{‏لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ‏}‏ إِلَى آخِرِهِمَا، وَكَانَتِ الصُّحُفُ الَّتِي جُمِعَ فِيهَا الْقُرْآنُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ‏.‏ تَابَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَاللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ‏.‏ وَقَالَ مُوسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ‏.‏ وَتَابَعَهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ وَقَالَ مَعَ خُزَيْمَةَ، أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ‏.‏

ترجمه

ابو الیمان برای ما حدیث کرد، شعیب به ما خبر داد، از زهری، که گفت: ابن السباق به من خبر داد که زید بن ثابت انصاری رضی الله عنه ـ که از نویسندگان وحی بود ـ گفت: پس از کشته شدن بسیاری از مردم در جنگ یمامه، ابوبکر رضی الله عنه مرا فراخواند در حالی که عمر رضی الله عنه نزد او بود. ابوبکر فرمود:

«عمر نزد من آمد و گفت: در روز یمامه تلفات سنگینی به مردم وارد شد و من بیم آن دارم که در نبردهای دیگر نیز قاریان قرآن دچار تلفات شدید شوند و بخش زیادی از قرآن از میان برود، مگر اینکه آن را جمع‌آوری کنید؛ و من معتقدم که باید قرآن را گردآوری نمایید.» ابوبکر گفت: «به عمر گفتم: چگونه کاری را انجام دهم که رسول الله ﷺ انجام نداده است؟» عمر گفت: «به خدا سوگند که این کار خیر است.» عمر پیوسته با من در این باره بحث می‌کرد تا اینکه الله سینه‌ام را برای این امر گشاد و همان نظر عمر را پذیرفتم.» زید بن ثابت گفت: «عمر نزد ابوبکر نشسته بود و سخنی نمی‌گفت. سپس ابوبکر به من فرمود: تو مردی جوان و خردمند هستی و ما تو را متهم نمی‌کنیم؛ تو برای رسول الله ﷺ وحی می‌نوشتی، پس قرآن را جستجو و جمع‌آوری کن.» به خدا سوگند اگر دستور جابه‌جا کردن کوهی از کوه‌ها را به من می‌دادند، سنگین‌تر از دستوری که درباره جمع‌آوری قرآن به من دادند نبود. گفتم: «چگونه کاری می‌کنید که پیامبر ﷺ انجام نداده است؟» ابوبکر فرمود: «به خدا سوگند که خیر است.» من نیز پیوسته با او بحث کردم تا اینکه الله سینه‌ام را برای همان چیزی گشاد که سینه ابوبکر و عمر را برای آن گشاده بود. سپس برخاستم و قرآن را از روی تکه پارچه‌ها، استخوان‌های شانه، چوب‌های خرما و سینه‌های مردان (حافظان) جمع‌آوری کردم، تا اینکه دو آیه از سوره توبه را نزد خزیمه انصاری یافتم که نزد هیچ‌کس جز او پیدا نکردم: {لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ} (قطعاً پیامبری از خودتان به سوی شما آمد که رنج‌هایتان بر او گران است و مشتاق هدایت شماست) تا پایان آن دو آیه. و مصحفی که قرآن در آن جمع‌آوری شده بود، نزد ابوبکر ماند تا اینکه الله او را وفات داد، سپس نزد عمر ماند تا اینکه الله او را وفات داد، و سرانجام نزد حفصه دختر عمر باقی ماند. عثمان بن عمر و لیث از طریق یونس از ابن شهاب این روایت را دنبال کرده‌اند. لیث گفت: عبدالرحمن بن خالد از ابن شهاب برایم حدیث کرد و گفت: «نزد ابی خزیمه انصاری». موسی از ابراهیم گفت: ابن شهاب برای ما حدیث کرد: «نزد ابی خزیمه». یعقوب بن ابراهیم از پدرش این روایت را تأیید کرد. ابو ثابت گفت: ابراهیم برای ما حدیث کرد و گفت: «نزد خزیمه یا ابی خزیمه».

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوبکر پس از تلفات یمامه، قرآن را با دقت گردآوری کرد.

پیشینه و سبب بیان

پس از تلفات سنگین قاریان قرآن در نبرد یمامه، عمر پیشنهاد کرد قرآن گردآوری شود. ابوبکر به زید بن ثابت، که وحی را برای پیامبر ﷺ می‌نوشت، مأموریت داد این کار را با دقت انجام دهد.

توضیح واژه‌های دشوار
قُرّاء

قاریان قرآن؛ در اینجا منظور کسانی است که بخش زیادی از قرآن را از حفظ داشتند.

وحی

پیام الله که بر پیامبر ﷺ نازل شد.

پوست‌ها و ساقه‌های برگ خرما

موادی که در آن زمان بخش‌هایی از قرآن روی آنها نوشته می‌شد.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که گردآوری قرآن اقدامی مسئولانه از سوی جامعه برای پاسداری از وحی بود. ابوبکر و عمر میان پدید آوردن آموزه‌ای تازه در دین و به‌کارگیری وسیله‌ای برای حفاظت از متنِ ازپیش‌نازل‌شده تفاوت می‌گذاشتند. زید قطعات مکتوب را گرد آورد و در کنار آن با کسانی مشورت کرد که قرآن را از حفظ داشتند. بنابراین، این روایت بر بررسی دقیق، تخصص و مشورت تأکید می‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. دانش مهم را با دقت حفظ کنید و آن را با منابع معتبر بسنجید.
  2. در کارهای مهم و جمعی از افراد متخصص و قابل‌اعتماد مشورت بگیرید.
  3. روش تازه و سودمند می‌تواند برای حفاظت از منابع دینی موجود به کار رود، بی‌آنکه محتوای آنها تغییر کند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.