Sahih al-Bukhari، حدیث 5189
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَلَسَ إِحْدَى عَشْرَةَ امْرَأَةً، فَتَعَاهَدْنَ وَتَعَاقَدْنَ أَنْ لاَ يَكْتُمْنَ مِنْ أَخْبَارِ أَزْوَاجِهِنَّ شَيْئًا. قَالَتِ الأُولَى زَوْجِي لَحْمُ جَمَلٍ، غَثٌّ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ، لاَ سَهْلٍ فَيُرْتَقَى، وَلاَ سَمِينٍ فَيُنْتَقَلُ. قَالَتِ الثَّانِيَةُ زَوْجِي لاَ أَبُثُّ خَبَرَهُ، إِنِّي أَخَافُ أَنْ لاَ أَذَرَهُ، إِنْ أَذْكُرْهُ أَذْكُرْ عُجَرَهُ وَبُجَرَهُ. قَالَتِ الثَّالِثَةُ زَوْجِي الْعَشَنَّقُ، إِنْ أَنْطِقْ أُطَلَّقْ وَإِنْ أَسْكُتْ أُعَلَّقْ. قَالَتِ الرَّابِعَةُ زَوْجِي كَلَيْلِ تِهَامَةَ، لاَ حَرٌّ، وَلاَ قُرٌّ، وَلاَ مَخَافَةَ، وَلاَ سَآمَةَ. قَالَتِ الْخَامِسَةُ زَوْجِي إِنْ دَخَلَ فَهِدَ، وَإِنْ خَرَجَ أَسِدَ، وَلاَ يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ. قَالَتِ السَّادِسَةُ زَوْجِي إِنْ أَكَلَ لَفَّ، وَإِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ، وَإِنِ اضْطَجَعَ الْتَفَّ، وَلاَ يُولِجُ الْكَفَّ لِيَعْلَمَ الْبَثَّ، قَالَتِ السَّابِعَةُ زَوْجِي غَيَايَاءُ أَوْ عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ، كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ، شَجَّكِ أَوْ فَلَّكِ أَوْ جَمَعَ كُلاًّ لَكِ. قَالَتِ الثَّامِنَةُ زَوْجِي الْمَسُّ مَسُّ أَرْنَبٍ، وَالرِّيحُ رِيحُ زَرْنَبٍ. قَالَتِ التَّاسِعَةُ زَوْجِي رَفِيعُ الْعِمَادِ، طَوِيلُ النِّجَادِ، عَظِيمُ الرَّمَادِ، قَرِيبُ الْبَيْتِ مِنَ النَّادِ. قَالَتِ الْعَاشِرَةُ زَوْجِي مَالِكٌ وَمَا مَالِكٌ، مَالِكٌ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكِ، لَهُ إِبِلٌ كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ قَلِيلاَتُ الْمَسَارِحِ، وَإِذَا سَمِعْنَ صَوْتَ الْمِزْهَرِ أَيْقَنَّ أَنَّهُنَّ هَوَالِكُ. قَالَتِ الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ زَوْجِي أَبُو زَرْعٍ فَمَا أَبُو زَرْعٍ أَنَاسَ مِنْ حُلِيٍّ أُذُنَىَّ، وَمَلأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدَىَّ، وَبَجَّحَنِي فَبَجِحَتْ إِلَىَّ نَفْسِي، وَجَدَنِي فِي أَهْلِ غُنَيْمَةٍ بِشِقٍّ، فَجَعَلَنِي فِي أَهْلِ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ وَدَائِسٍ وَمُنَقٍّ، فَعِنْدَهُ أَقُولُ فَلاَ أُقَبَّحُ وَأَرْقُدُ فَأَتَصَبَّحُ، وَأَشْرَبُ فَأَتَقَنَّحُ، أُمُّ أَبِي زَرْعٍ فَمَا أُمُّ أَبِي زَرْعٍ عُكُومُهَا رَدَاحٌ، وَبَيْتُهَا فَسَاحٌ، ابْنُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا ابْنُ أَبِي زَرْعٍ مَضْجِعُهُ كَمَسَلِّ شَطْبَةٍ، وَيُشْبِعُهُ ذِرَاعُ الْجَفْرَةِ، بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ طَوْعُ أَبِيهَا، وَطَوْعُ أُمِّهَا، وَمِلْءُ كِسَائِهَا، وَغَيْظُ جَارَتِهَا، جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ لاَ تَبُثُّ حَدِيثَنَا تَبْثِيثًا، وَلاَ تُنَقِّثُ مِيرَتَنَا تَنْقِيثًا، وَلاَ تَمْلأُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا، قَالَتْ خَرَجَ أَبُو زَرْعٍ وَالأَوْطَابُ تُمْخَضُ، فَلَقِيَ امْرَأَةً مَعَهَا وَلَدَانِ لَهَا كَالْفَهْدَيْنِ يَلْعَبَانِ مِنْ تَحْتِ خَصْرِهَا بِرُمَّانَتَيْنِ، فَطَلَّقَنِي وَنَكَحَهَا، فَنَكَحْتُ بَعْدَهُ رَجُلاً سَرِيًّا، رَكِبَ شَرِيًّا وَأَخَذَ خَطِّيًّا وَأَرَاحَ عَلَىَّ نَعَمًا ثَرِيًّا، وَأَعْطَانِي مِنْ كُلِّ رَائِحَةٍ زَوْجًا وَقَالَ كُلِي أُمَّ زَرْعٍ، وَمِيرِي أَهْلَكِ. قَالَتْ فَلَوْ جَمَعْتُ كُلَّ شَىْءٍ أَعْطَانِيهِ مَا بَلَغَ أَصْغَرَ آنِيَةِ أَبِي زَرْعٍ. قَالَتْ عَائِشَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُنْتُ لَكِ كَأَبِي زَرْعٍ لأُمِّ زَرْعٍ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ هِشَامٍ وَلاَ تُعَشِّشُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ بَعْضُهُمْ فَأَتَقَمَّحُ. بِالْمِيمِ، وَهَذَا أَصَحُّ.
سلیمان بن عبدالرحمن و علی بن حجر به ما حدیث کردند و گفتند: عیسی بن یونس ما را خبر داد، هشام بن عروه حدیث کرد، از عبدالله بن عروه، از عروه، از عایشه رضی الله عنها که گفت: یازده زن گرد هم نشستند و با یکدیگر پیمان بستند و عهد کردند که هیچچیز از احوال شوهرانشان را پنهان نکنند. اولی گفت:
«شوهرم مانند گوشت شتری لاغر است بر فراز کوهی؛ نه راهش آسان است که بتوان بالا رفت، و نه گوشتش چاق است که ارزش زحمت بردن داشته باشد.» دومی گفت: «از شوهرم سخن نمیگویم، زیرا میترسم نتوانم وصفش را تمام کنم؛ اگر او را توصیف کنم، باید همه عیبها و نقصهایش را بشمارم.» سومی گفت: «شوهرم درازقد و بیعقل است؛ اگر لب بگشایم طلاق داده میشوم و اگر سکوت کنم بلاتکلیف رها میشوم.» چهارمی گفت: «شوهرم همچون شبهای تهامه است؛ نه گرم است و نه سرد؛ نه از او بیم دارم و نه از او دلگیرم.» پنجمی گفت: «شوهرم چون وارد خانه شود مانند پلنگ خفته است و چون بیرون رود مانند شیر ژیان است، و هرگز نمیپرسد چه چیزی در خانه گذشته است.» ششمی گفت: «شوهرم اگر بخورد همه را میبلعد و اگر بنوشد همه را سر میکشد، و چون بخوابد خود را در پیچد (و جای دیگران تنگ کند)، و دستش را دراز نمیکند تا از درد دل من جویا شود.» هفتمی گفت: «شوهرم نادان یا کمخرد است و هر دردی دارد؛ یا سرت را میشکند، یا بدنت را مجروح میسازد، یا هر دو را.» هشتمی گفت: «لمس شوهرم نرم چون خرگوش است و بوی خوشش چون گیاه زرناب.» نهمی گفت: «شوهرم بلندمرتبه و سخاوتمند است، حمایل شمشیرش بلند است، خاکستر اجاقش فراوان (نشانه مهماننوازی) و خانهاش نزدیک محل تجمع مردم است.» دهمی گفت: «شوهرم مالک است، و مالک کیست؟ مالک برتر از آن است که توصیف کنم. شتران بسیار دارد که بیشترشان در خانه آماده قربانی برای مهماناند و کمتر به چراگاه میروند، و چون صدای ساز شنوند، یقین میکنند که هلاک خواهند شد.» یازدهمی گفت: «شوهرم ابوزرع است، و ابوزرع کیست؟ گوشهایم را از زیورآلات انباشت و بازوانم را از فربهی پر کرد، و مرا چنان مسرور ساخت که نفسم به وجد آمد. مرا در خانوادهای فقیر و گلهدار یافت و به خاندانی صاحب اسب و شتر و خرمنکوب و پاککننده غلات رساند. نزد او سخن میگویم و سرزنش نمیشوم، و میخوابم تا بامدادان، و مینوشم تا سیراب شوم. مادر ابوزرع کیست؟ باربندهاش سنگین و پربار است و خانهاش گشاده. پسر ابوزرع کیست؟ بسترش باریک چون تیغه شمشیر است و بازوی بزغالهای سیرش میکند. دختر ابوزرع کیست؟ مطیع پدر و مادرش است، اندامش پر و آراسته است و باعث حسادت هوویش میشود. کنیز ابوزرع کیست؟ اسرار ما را فاش نمیکند، و توشه ما را هدر نمیدهد، و خانه ما را با آشغال و خس و خاشاک پر نمیکند.» سپس گفت: «روزی ابوزرع بیرون رفت در حالی که مشکها تکان داده میشد تا کره گرفته شود، و زنی را دید که دو فرزندش چون دو آهو زیر کمرش با دو انار بازی میکردند؛ پس مرا طلاق داد و با او ازدواج کرد. بعد از او با مردی نجیب ازدواج کردم که مرکبی اصیل میراند و نیزهای خطی داشت و دامنی پربرکت برایم فراهم آورد و از هر نوع هدیهای جفتی به من بخشید و گفت: ای امزرع، بخور و به خویشاوندانت ببخش.» سپس افزود: «اما اگر تمام آنچه این شوهر دوم به من داد جمع کنم، به کوچکترین ظرف ابوزرع هم نمیرسد.» عایشه رضی الله عنها گفت: رسول الله ﷺ به من فرمودند: «من برای تو همچون ابوزرع برای امزرع هستم.» ابو عبدالله (بخاری) گفت: سعید بن سلمه از هشام نقل کرده: «و خانه ما را با آشغال پر نمیکند.» و نیز گفت: برخی گفتهاند «فَأَتَقَمَّحُ» با حرف میم، و این صحیحتر است.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پیامبر ﷺ با تشبیهی دلنشین، عایشه را از پیوندی سرشار از محبت و صمیمیت خاطرجمع کرد.
زنی در داستان که ازدواج خود با ابوزرع را توصیف میکند.
پیامبر ﷺ با تشبیهی گرم به عایشه اطمینان خاطر داد: پیوند آنها سرشار از محبت و صمیمیت بود.
تعبیری برای شوهری خوشایند و معتدل که همسرش در کنار او احساس امنیت و آسودگی میکند.
عالمان در سخنان پیامبر ﷺ نمونهای از مهربانی، صمیمیت و استفاده از داستان برای ابراز محبت میبینند. این روایت همچنین زنانی را توصیف میکند که دربارهٔ ازدواج خود سخن میگویند؛ اما این بههیچوجه مجوزی عمومی برای فاش کردن رازهای زناشویی یا تحقیر همسر نیست. فقیهان مذاهب اهلسنت تأکید میکنند که رعایت حقوق و حریم خصوصی و پرهیز از آسیب، اصول راهنما هستند؛ درخواست پند و راهنمایی در صورت ضرورت یا گزارش دادن ستم، لزوماً مشمول این منع نمیشود.
- قدردانی خود از همسرتان را با سخنانی بیان کنید که با خاطرات و پیوند مشترکتان تناسب دارد.
- مسائل خصوصی زندگی زناشویی را بیمحابا با دیگران در میان نگذارید؛ اگر مشکلی پیش آمد، پنهانی و سنجیده مشورت کنید.
- وقتی همسرتان احساسات یا نگرانیهایش را با شما در میان میگذارد، بدون تمسخر به او گوش دهید.
پیامبر ﷺ میآموزد که هرکس در برابر کسانی که به سرپرستی او سپرده شدهاند مسئول است؛ این آموزه با رفتار سنجیده و محترمانه در زندگی زناشویی سازگار است.
Sahih al-Bukhari · #5187 (Sahih)این روایت به رفتار در زندگی زناشویی میپردازد و تصویری از پیوندی محبتآمیز و سرشار از مراقبت را کامل میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.