Sahih al-Bukhari، حدیث 5729
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Abbas
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ خَرَجَ إِلَى الشَّأْمِ حَتَّى إِذَا كَانَ بِسَرْغَ لَقِيَهُ أُمَرَاءُ الأَجْنَادِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ وَأَصْحَابُهُ، فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ الْوَبَاءَ قَدْ وَقَعَ بِأَرْضِ الشَّأْمِ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ عُمَرُ ادْعُ لِي الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ. فَدَعَاهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ وَأَخْبَرَهُمْ أَنَّ الْوَبَاءَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّأْمِ فَاخْتَلَفُوا. فَقَالَ بَعْضُهُمْ قَدْ خَرَجْتَ لأَمْرٍ، وَلاَ نَرَى أَنْ تَرْجِعَ عَنْهُ. وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَعَكَ بَقِيَّةُ النَّاسِ وَأَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَرَى أَنْ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَاءِ. فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي. ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِي الأَنْصَارَ. فَدَعَوْتُهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ، فَسَلَكُوا سَبِيلَ الْمُهَاجِرِينَ، وَاخْتَلَفُوا كَاخْتِلاَفِهِمْ، فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي. ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ مَشْيَخَةِ قُرَيْشٍ مِنْ مُهَاجِرَةِ الْفَتْحِ. فَدَعَوْتُهُمْ، فَلَمْ يَخْتَلِفْ مِنْهُمْ عَلَيْهِ رَجُلاَنِ، فَقَالُوا نَرَى أَنْ تَرْجِعَ بِالنَّاسِ، وَلاَ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَاءِ، فَنَادَى عُمَرُ فِي النَّاسِ، إِنِّي مُصَبِّحٌ عَلَى ظَهْرٍ، فَأَصْبِحُوا عَلَيْهِ. قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ أَفِرَارًا مِنْ قَدَرِ اللَّهِ فَقَالَ عُمَرُ لَوْ غَيْرُكَ قَالَهَا يَا أَبَا عُبَيْدَةَ، نَعَمْ نَفِرُّ مِنْ قَدَرِ اللَّهِ إِلَى قَدَرِ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ لَكَ إِبِلٌ هَبَطَتْ وَادِيًا لَهُ عُدْوَتَانِ، إِحْدَاهُمَا خَصِبَةٌ، وَالأُخْرَى جَدْبَةٌ، أَلَيْسَ إِنْ رَعَيْتَ الْخَصْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ، وَإِنْ رَعَيْتَ الْجَدْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ قَالَ فَجَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ، وَكَانَ مُتَغَيِّبًا فِي بَعْضِ حَاجَتِهِ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي فِي هَذَا عِلْمًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ، وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ ". قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ عُمَرُ ثُمَّ انْصَرَفَ.
عبدالله بن یوسف برای ما حدیث نقل کرد، گفت: مالک به ما خبر داد، از ابن شهاب، از عبدالحمید بن عبدالرحمن بن زید بن خطاب، از عبدالله بن عبدالله بن حارث بن نوفل، از عبدالله بن عباس، که عمر بن خطاب رضی الله عنه عازم شام شد. چون به
«سَرغ» رسید، فرماندهان لشکر، ابوعبیده جراح و یارانش با او دیدار کردند و به او اطلاع دادند که وبایی در سرزمین شام شیوع یافته است. ابن عباس گفت: عمر فرمود: «مهاجران نخستین را نزد من فراخوانید.» پس آنان را فراخواندند؛ عمر با ایشان مشورت کرد و آنان را از شیوع وبا در شام آگاه ساخت. در این میان اختلاف نظر پیش آمد. برخی گفتند: «شما برای کاری بیرون آمدهاید و صلاح نمیدانیم که از آن بازگردید.» و برخی دیگر گفتند: «همراه شما مردم و اصحاب رسول الله ﷺ هستند و صلاح نمیدانیم که آنان را به دل این وبا ببرید.» عمر فرمود: «از نزد من برخیزید.» سپس گفت: «انصار را نزد من فراخوانید.» پس انصار را فراخواندم و عمر با آنان مشورت کرد؛ آنان نیز همان راه مهاجران را پیمودند و مانند ایشان اختلاف کردند. عمر فرمود: «از نزد من برخیزید.» آنگاه گفت: «هر یک از بزرگان قریش را که از مهاجران فتح مکه هستند و اینجا حضور دارند، نزد من بخوانید.» پس آنان را فراخواندم و هیچ دو نفری با هم اختلاف نکردند، بلکه همه یکصدا گفتند: «رأی ما این است که همراه مردم بازگردید و آنان را به دل این وبا نبرید.» سپس عمر در میان مردم ندا داد: «من فردا صبح بر مرکب خود سوار خواهم شد و بازخواهم گشت، شما نیز فردا صبح آماده حرکت باشید.» ابوعبیده جراح گفت: «آیا از تقدیر الله میگریزید؟» عمر فرمود: «ای ابوعبیده! کاش کسی جز تو این سخن را میگفت! آری، ما از تقدیر الله به سوی تقدیر الله میگریزیم. آیا نمیبینی که اگر شترانی داشته باشی که به درهای فرود آیند که دو کرانه دارد، یکی خرم و دیگری خشک، اگر در کرانه خرم بچرانی، به تقدیر الله چرانیدهای و اگر در کرانه خشک بچرانی، باز هم به تقدیر الله چرانیدهای؟» راوی گوید: در همین هنگام عبدالرحمن بن عوف رسید که برای انجام کاری غایب بود و گفت: «در این باره دانشی نزد من است؛ شنیدم که رسول الله ﷺ فرمودند: "هرگاه شنیدید که وبایی در سرزمینی شیوع یافته، به آنجا وارد نشوید و اگر در سرزمینی بودید و وبا در آنجا شیوع یافت، از ترس آن خارج نشوید."» راوی گوید: پس عمر خداوند را سپاس گفت و بازگشت.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
عمر به خدا توکل کرد و همزمان برای پیشگیری از همهگیری احتیاط به خرج داد.
عمر بن خطاب در راه شام بود که در سرغ شنید در آنجا همهگیری رخ داده است. او با گروههای مختلفی از صحابه مشورت کرد؛ سپس عبدالرحمن بن عوف رهنمود پیامبر ﷺ دربارهٔ ورود به منطقهٔ گرفتار همهگیری یا خارج شدن از آن را نقل کرد.
منطقهٔ تاریخی شام و سرزمین شام، شامل بخشهایی از سوریهٔ کنونی و کشورهای پیرامون آن.
شیوع بیماریای که در منطقهای گسترش مییابد.
آنچه خداوند مقرر میکند؛ انتخابها و اقدامات احتیاطی انسان نیز در چارچوب تقدیر اوست.
عالمان از این روایت نتیجه میگیرند که توکل به خدا با انجام اقدامات احتیاطیِ مجاز منافاتی ندارد: بازگشت از منطقهای که همهگیری هنوز به آن نرسیده است، انکار تقدیر الهی نیست. این رهنمود ورود به منطقهٔ گرفتار همهگیری و خروج از آن برای گریز از ابتلا را منع میکند. فقیهان کلاسیک این روایت را مبنایی برای اقداماتی میدانند که از گسترش بیماری جلوگیری میکند؛ مشورت با افراد متخصص و قابل اعتماد نیز در این زمینه سودمند است. چهار مذهب فقهی اهلسنت عموماً این رهنمود پیامبر ﷺ را میپذیرند، هرچند در تطبیق آن بر موقعیتهای مشخص تفاوتهایی دارند.
- در زمان همهگیری، از رهنمودهای معتبر پیروی کنید و به منطقهٔ گرفتار بیماری سفر نکنید.
- اقدامات احتیاطی را انجام دهید، بیآنکه گمان کنید با این کار از تقدیر الهی بیرون میروید.
- پیش از تصمیمهای مهم با افراد آگاه و باتجربه مشورت کنید.
این روایت نیز منع ورود به منطقهٔ گرفتار طاعون یا خروج از آن برای گریز از بیماری را بیان میکند.
Sahih al-Bukhari · #5730 (Sahih)این روایت ماجرای عمر در سرغ را نقل میکند و زمینهٔ تصمیم او برای ادامه ندادن مسیر به سوی منطقهٔ گرفتار را روشن میسازد.
Sahih al-Bukhari · #5731 (Sahih)این حدیث رهنمودی مرتبط دربارهٔ پرهیز از سرایت دارد و بحث اقدامات احتیاطی را کامل میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.