Sahih al-Bukhari، حدیث 6259
روایتشده توسط Ali ibn Abi Talib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Ali ibn Abi Talib
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ بُهْلُولٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنِي حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ وَأَبَا مَرْثَدٍ الْغَنَوِيَّ وَكُلُّنَا فَارِسٌ فَقَالَ " انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا امْرَأَةً مِنَ الْمُشْرِكِينَ مَعَهَا صَحِيفَةٌ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ ". قَالَ فَأَدْرَكْنَاهَا تَسِيرُ عَلَى جَمَلٍ لَهَا حَيْثُ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُلْنَا أَيْنَ الْكِتَابُ الَّذِي مَعَكِ قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ. فَأَنَخْنَا بِهَا، فَابْتَغَيْنَا فِي رَحْلِهَا فَمَا وَجَدْنَا شَيْئًا، قَالَ صَاحِبَاىَ مَا نَرَى كِتَابًا. قَالَ قُلْتُ لَقَدْ عَلِمْتُ مَا كَذَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي يُحْلَفُ بِهِ لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لأُجَرِّدَنَّكِ. قَالَ فَلَمَّا رَأَتِ الْجِدَّ مِنِّي أَهْوَتْ بِيَدِهَا إِلَى حُجْزَتِهَا وَهْىَ مُحْتَجِزَةٌ بِكِسَاءٍ فَأَخْرَجَتِ الْكِتَابَ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقْنَا بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا حَمَلَكَ يَا حَاطِبُ عَلَى مَا صَنَعْتَ ". قَالَ مَا بِي إِلاَّ أَنْ أَكُونَ مُؤْمِنًا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَا غَيَّرْتُ وَلاَ بَدَّلْتُ، أَرَدْتُ أَنْ تَكُونَ لِي عِنْدَ الْقَوْمِ يَدٌ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهَا عَنْ أَهْلِي وَمَالِي، وَلَيْسَ مِنْ أَصْحَابِكَ هُنَاكَ إِلاَّ وَلَهُ مَنْ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهِ عَنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ. قَالَ " صَدَقَ فَلاَ تَقُولُوا لَهُ إِلاَّ خَيْرًا ". قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِنَّهُ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَدَعْنِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ. قَالَ فَقَالَ " يَا عُمَرُ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ قَدِ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ وَجَبَتْ لَكُمُ الْجَنَّةُ ". قَالَ فَدَمَعَتْ عَيْنَا عُمَرَ وَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ.
یوسف بن بُهلول برای ما حدیث کرد، ابن ادریس برای او حدیث کرد و گفت: حصین بن عبدالرحمن برای من حدیث کرد، از سعد بن عبیده، از ابوعبدالرحمن سُلَمی، از علی رضی الله عنه که فرمود: رسول خدا ﷺ مرا، زبیر بن عوام و ابومرثد غنوی را مأمور کرد در حالی که همه ما سواره بودیم. ایشان فرمودند:
«حرکت کنید تا به روضة خاخ برسید؛ زیرا در آنجا زنی از مشرکان است که نامهای از حاطب بن ابی بلتعه به سوی مشرکان با خود دارد.» علی رضی الله عنه گفت: ما او را دقیقاً در همان مکانی که رسول خدا ﷺ فرموده بود، در حالی که بر شترش سوار بود، یافتیم. گفتیم: «نامهای که همراه توست کجاست؟» گفت: «هیچ نامهای همراهم نیست.» پس شترش را خواباندیم و بارش را گشتیم اما چیزی نیافتیم. دو یارم گفتند: «ما نامهای نمیبینیم.» علی رضی الله عنه گفت: «میدانم که رسول خدا ﷺ دروغ نگفته است. قسم به ذاتی که به او سوگند یاد میشود، یا نامه را بیرون میآوری یا تو را عریان خواهم کرد.» وقتی زن جدیت مرا دید، دستش را به سمت بندِ ازارش برد — در حالی که ردایی به کمر بسته بود — و نامه را بیرون آورد. سپس نامه را نزد رسول خدا ﷺ بردیم. پیامبر ﷺ فرمودند: «ای حاطب! چه چیزی تو را وادار به این کار کرد؟» حاطب عرض کرد: «جز این نبود که من به خدا و رسولش ایمان دارم و دینم را تغییر نداده و عوض نکردهام. تنها خواستم نزد آن قوم (مشرکان مکه) دستی داشته باشم تا خداوند به واسطه آن، خانواده و اموالم را حفظ کند؛ حال آنکه هیچیک از یاران شما نیست مگر اینکه کسی در مکه دارد که خداوند به واسطه او، خانواده و مالش را حفظ میکند.» پیامبر ﷺ فرمودند: «او راست گفته است؛ پس درباره او جز به نیکی سخن نگویید.» عمر بن خطاب رضی الله عنه عرض کرد: «او به خدا، رسولش و مؤمنان خیانت کرده است؛ اجازه دهید گردنش را بزنم!» پیامبر ﷺ فرمودند: «ای عمر! چه میدانی؟ شاید خداوند بر اهل بدر نظر رحمت افکنده و فرموده باشد: هر چه میخواهید انجام دهید، زیرا بهشت بر شما واجب شده است.» چشمان عمر پر از اشک شد و گفت: «خدا و رسولش داناترند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پیامبر ﷺ اظهار ایمان صادقانهٔ حاطب را پذیرفت و از آبروی او دفاع کرد.
پیامبر ﷺ علی، زبیر و ابومرثد را فرستاد تا نامهای را که حاطب بن ابیبلتعه برای مکیان فرستاده بود، رهگیری کنند. حاطب توضیح داد که با این کار قصد داشت از خانواده و داراییاش محافظت کند، نه اینکه از ایمانش دست کشیده باشد.
محلی که فرستادگان پیامبر ﷺ نامهبر را در آنجا یافتند.
یارانی که در جنگ بدر، یکی از نبردهای نخستین و سرنوشتساز، شرکت کردند.
نکوهش کار حاطب، بدون آنکه ناعادلانه ایمان یا شخصیت او را زیر سؤال ببریم.
عالمان از این روایت چنین برداشت میکنند که خطای بزرگی بهخودیخود ثابت نمیکند که کسی ایمانش را از دست داده است؛ باید نیت و شرایط را با دقت بررسی کرد. پیامبر ﷺ توضیح حاطب را پذیرفت، بیآنکه کار او را تأیید کند، و یاران را از بدگویی دربارهٔ او بازداشت. این روایت همچنین بر فضیلت ویژهٔ شرکتکنندگان در بدر تأکید میکند؛ اما این فضیلت مجوزی همگانی برای گناه کردن نیست.
- پیش از داوری دربارهٔ ایمان یا شخصیت کسی، نیت و شرایط او را بررسی کنید.
- رفتار زیانبار را روشن و صریح رد کنید، اما آبروی افراد را از اتهامهای بیاساس حفظ کنید.
- اگر خطایی کردید، صادقانه دربارهٔ انگیزهتان سخن بگویید و برای جبران پیامدها راهی مشروع بجویید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.