Sahih al-Bukhari، حدیث 6636
روایتشده توسط Abu Humaid al-Sa'idi. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1أَبُو الْيَمَانِآن را به البخاري روایت کرد
- 2شُعَيْبٌ
- 3الزُّهْرِيِّ
- 4عُرْوَةُ
- 5أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ
- 6رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ عَامِلاً فَجَاءَهُ الْعَامِلُ حِينَ فَرَغَ مِنْ عَمَلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا لَكُمْ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي. فَقَالَ لَهُ " أَفَلاَ قَعَدْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَأُمِّكَ فَنَظَرْتَ أَيُهْدَى لَكَ أَمْ لاَ ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةً بَعْدَ الصَّلاَةِ فَتَشَهَّدَ وَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ الْعَامِلِ نَسْتَعْمِلُهُ، فَيَأْتِينَا فَيَقُولُ هَذَا مِنْ عَمَلِكُمْ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي. أَفَلاَ قَعَدَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَنَظَرَ هَلْ يُهْدَى لَهُ أَمْ لاَ، فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لاَ يَغُلُّ أَحَدُكُمْ مِنْهَا شَيْئًا، إِلاَّ جَاءَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى عُنُقِهِ، إِنْ كَانَ بَعِيرًا جَاءَ بِهِ لَهُ رُغَاءٌ، وَإِنْ كَانَتْ بَقَرَةً جَاءَ بِهَا لَهَا خُوَارٌ، وَإِنْ كَانَتْ شَاةً جَاءَ بِهَا تَيْعَرُ، فَقَدْ بَلَّغْتُ ". فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ ثُمَّ رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ حَتَّى إِنَّا لَنَنْظُرُ إِلَى عُفْرَةِ إِبْطَيْهِ. قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ وَقَدْ سَمِعَ ذَلِكَ مَعِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَلُوهُ.
ابوالیمان برای ما حدیث کرد، شعیب از زهری به ما خبر داد، او گفت: عروه از ابوحُمید ساعدی به من خبر داد که او را مطلع ساخت که رسول خدا ﷺ کارگزاری را به کار گماشتند. چون آن کارگزار از کار خود فارغ شد و بازگشت، عرض کرد:
«ای رسول خدا! اینها برای شماست و اینها نیز به من هدیه داده شده است.» پیامبر ﷺ به او فرمودند: «چرا در خانه پدر و مادرت ننشستی تا ببینی آیا به تو هدیه داده میشود یا خیر؟» سپس رسول خدا ﷺ یک شب پس از نماز برخاستند، شهادتین خواندند و خداوند را چنانکه شایسته اوست ستایش کردند، آنگاه فرمودند: «اما بعد، سرگذشت آن کارگزار چیست که او را به کار میگماریم و نزد ما میآید و میگوید: اینها حاصل کار شماست و اینها به من هدیه شده است؟ چرا در خانه پدر و مادرش ننشست تا ببیند آیا به او هدیه داده میشود یا نه؟ سوگند به آن کس که جان محمد در دست اوست، هیچیک از شما چیزی از آن را خیانت نکند مگر اینکه روز قیامت آن را بر گردن خود حمل کرده و بیاورد. اگر شتر باشد، آن را در حالی میآورد که شتر نعره میکشد؛ اگر گاو باشد، آن را در حالی میآورد که گاو بانگ برمیآورد؛ و اگر گوسفند باشد، آن را در حالی میآورد که گوسفند بعبع میکند. همانا من رساندم.» ابوحُمید گفت: سپس رسول خدا ﷺ دستان مبارکشان را چنان بالا بردند که ما سفیدی زیر بغل ایشان را دیدیم. ابوحُمید افزود: زید بن ثابت نیز همراه من این حدیث را از پیامبر ﷺ شنیده است، پس از او بپرسید.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
کارگزار نباید از سمت خود برای دریافت هدایای شخصی استفاده کند.
کسی که از سوی حکومت یا رهبر برای انجام وظیفهای منصوب شده است.
پنهانی برای خود برداشتن چیزی که به وظیفهٔ عمومی یا جامعه تعلق دارد.
کمک مالی واجبی که طبق احکام اسلامی جمعآوری و توزیع میشود.
عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه میگیرند که هدیهای که شخص به سبب سمت عمومی خود دریافت میکند، نباید بیدرنگ هدیهای خصوصی تلقی شود. پرسش پیامبر ﷺ روشن میکند که سمت او سبب دریافت هدیه بوده است: اگر آن انتصاب نبود، هدیهدهنده آن را به او نمیداد. نووی و دیگر عالمان این روایت را مبنایی برای ممنوعیت هدیه دادن به حاکمان و کارگزاران به سبب مقامشان دانستهاند. این روایت همچنین بر ضرورت امانتداری در ادارهٔ اموال عمومی تأکید میکند و یادآور میشود که سوءاستفاده، در روز قیامت موجب پاسخگویی خواهد بود.
- در مقام عمومی، هدیهٔ شخصی نپذیرید مگر آنکه آن را طبق مقررات روشن اعلام کنید و مورد بررسی قرار گیرد.
- برای ادارهٔ زکات و دیگر اموال عمومی، سوابقی دقیق و قابل حسابرسی نگه دارید.
- از خود بپرسید آیا هدیهدهنده اگر شما این سمت را نداشتید نیز این هدیه را میداد؟
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.