احکام · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 7170

روایت‌شده توسط Abu Qatada. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: احکام
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Qatada

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ ‏"‏ مَنْ لَهُ بَيِّنَةٌ عَلَى قَتِيلٍ قَتَلَهُ، فَلَهُ سَلَبُهُ ‏"‏‏.‏ فَقُمْتُ لأَلْتَمِسَ بَيِّنَةً عَلَى قَتِيلٍ، فَلَمْ أَرَ أَحَدًا يَشْهَدُ لِي، فَجَلَسْتُ، ثُمَّ بَدَا لِي فَذَكَرْتُ أَمْرَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ سِلاَحُ هَذَا الْقَتِيلِ الَّذِي يَذْكُرُ عِنْدِي‏.‏ قَالَ فَأَرْضِهِ مِنْهُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ كَلاَّ لاَ يُعْطِهِ أُصَيْبِغَ مِنْ قُرَيْشٍ وَيَدَعَ أَسَدًا مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدَّاهُ إِلَىَّ فَاشْتَرَيْتُ مِنْهُ خِرَافًا فَكَانَ أَوَّلَ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ‏.‏ قَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ عَنِ اللَّيْثِ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَدَّاهُ إِلَىَّ‏.‏ وَقَالَ أَهْلُ الْحِجَازِ الْحَاكِمُ لاَ يَقْضِي بِعِلْمِهِ، شَهِدَ بِذَلِكَ فِي وِلاَيَتِهِ أَوْ قَبْلَهَا‏.‏ وَلَوْ أَقَرَّ خَصْمٌ عِنْدَهُ لآخَرَ بِحَقٍّ فِي مَجْلِسِ الْقَضَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَقْضِي عَلَيْهِ فِي قَوْلِ بَعْضِهِمْ، حَتَّى يَدْعُوَ بِشَاهِدَيْنِ فَيُحْضِرَهُمَا إِقْرَارَهُ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِرَاقِ مَا سَمِعَ أَوْ رَآهُ فِي مَجْلِسِ الْقَضَاءِ قَضَى بِهِ، وَمَا كَانَ فِي غَيْرِهِ لَمْ يَقْضِ إِلاَّ بِشَاهِدَيْنِ‏.‏ وَقَالَ آخَرُونَ مِنْهُمْ بَلْ يَقْضِي بِهِ، لأَنَّهُ مُؤْتَمَنٌ، وَإِنَّمَا يُرَادُ مِنَ الشَّهَادَةِ مَعْرِفَةُ الْحَقِّ، فَعِلْمُهُ أَكْثَرُ مِنَ الشَّهَادَةِ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يَقْضِي بِعِلْمِهِ فِي الأَمْوَالِ، وَلاَ يَقْضِي فِي غَيْرِهَا‏.‏ وَقَالَ الْقَاسِمُ لاَ يَنْبَغِي لِلْحَاكِمِ أَنْ يُمْضِيَ قَضَاءً بِعِلْمِهِ دُونَ عِلْمِ غَيْرِهِ، مَعَ أَنَّ عِلْمَهُ أَكْثَرُ مِنْ شَهَادَةِ غَيْرِهِ، وَلَكِنَّ فِيهِ تَعَرُّضًا لِتُهَمَةِ نَفْسِهِ عِنْدَ الْمُسْلِمِينَ، وَإِيقَاعًا لَهُمْ فِي الظُّنُونِ، وَقَدْ كَرِهَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظَّنَّ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هَذِهِ صَفِيَّةُ ‏"‏‏.‏

ترجمه

قتیبة به ما حدیث کرد، لیث به ما حدیث کرد، از یحیی، از عمر بن کثیر، از ابومحمد مولای ابوقتاده که ابوقتاده گفت: رسول الله ﷺ در روز حنین فرمودند:

«هر کس بر کشته‌ای که او را کشته است، دلیل و گواهی داشته باشد، سَلَب (اسلحه و لوازم آن مقتول) متعلق به اوست.» من برخاستم تا برای کشته‌ای که کشته بودم گواهی بجویم، اما کسی را نیافتم که برایم شهادت دهد، پس نشستم. سپس به نظرم رسید که ماجرا را با رسول الله ﷺ در میان بگذارم. وقتی موضوع را به ایشان عرض کردم، مردی از حاضران مجلس گفت: «اسلحه این مقتولی که او ذکر می‌کند نزد من است، پس او را از جانب من راضی کن.» ابوبکر گفت: «نه! هرگز نباید اسلحه را به پرنده‌ای کوچک از قریش بدهد و شیرِ خدا را که در راه خدا و رسولش می‌جنگد محروم سازد.» راوی گوید: پس رسول الله ﷺ دستور دادند و آن اسلحه را به من دادند. من با پول آن گوسفندانی خریدم و این نخستین مالی بود که از غنایم جنگی اندوختم. عبدالله از لیث نقل کرد که پیامبر ﷺ برخاستند و آن را به من دادند. علمای حجاز گفته‌اند: حاکم نباید بر اساس علم شخصی خود حکم صادر کند، چه اینکه آن واقعه را در دوران قضاوتش دیده باشد یا پیش از آن. و اگر خصمی در مجلس قضاوت نزد حاکم به نفع طرف مقابل اقرار کند، بنا بر قول برخی، حاکم نباید علیه او حکم دهد مگر اینکه دو شاهد بطلبد و اقرارش را در حضور آنان تثبیت کند. برخی از علمای عراق گفته‌اند: آنچه را حاکم در مجلس قضاوت شنیده یا دیده است، می‌تواند بر اساس آن حکم دهد، اما آنچه خارج از مجلس بوده است، بدون دو شاهد نمی‌تواند حکم کند. گروهی دیگر از آنان گفتند: بلکه حاکم می‌تواند بر اساس علم خود حکم دهد زیرا او مورد اعتماد است و هدف از شهادت تنها شناخت حق است و علم حاکم فراتر از شهادت است. برخی گفتند: حاکم در مسائل مالی بر اساس علم خود حکم می‌دهد، اما در غیر آن حکم نمی‌دهد. قاسم گفت: شایسته نیست حاکم حکمی را صرفاً بر اساس علم خود اجرا کند در حالی که دیگران از آن بی‌خبرند، هرچند علم او بیشتر از شهادت دیگران باشد؛ زیرا این کار باعث می‌شود مسلمانان نسبت به او دچار سوءظن شوند و آنان را در شک و تردید اندازد، در حالی که پیامبر ﷺ از گمان بد نهی کرده و فرموده‌اند: «این صفیه است.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

دلیل، ادعای مالکیت غنیمت را تأیید می‌کند؛ دادرسی نیازمند دقت است.

پیشینه و سبب بیان

این سخن در روز حنین بیان شد؛ هنگامی که پیامبر ﷺ دربارهٔ ادعای مالکیت تجهیزات شخصی دشمن کشته‌شده حکم‌هایی بیان کردند.

توضیح واژه‌های دشوار
سَلَب

سلاح و تجهیزات شخصی دشمن کشته‌شده.

بیّنه

دلیل روشن برای اثبات یک ادعا.

آگاهی قضایی

واقعیت‌هایی که قاضی خود دیده یا شنیده است، جدا از شهادت‌های رسمی.

برداشت‌های عالمان

این حدیث، استحقاق سَلَب را به ارائهٔ دلیل پیوند می‌دهد. بخاری همچنین اختلاف‌نظر دربارهٔ این مسئله را نقل می‌کند که آیا قاضی می‌تواند بر پایهٔ آگاهی شخصی خود حکم دهد یا نه: دانشمندان حجاز از بیم اتهام، این کار را رد می‌کردند؛ در حالی که دانشمندان عراق دربارهٔ واقعیت‌هایی که قاضی در دادگاه یا بیرون از آن مشاهده کرده بود، دیدگاه‌های گوناگونی داشتند. بدین‌ترتیب، فقیهان تأکید می‌کنند که دادرسی نه‌تنها باید در پی حقیقت باشد، بلکه باید آشکارا منصفانه و به دور از شبهه نیز باشد.

درس‌هایی برای امروز
  1. برای ادعای مالکیت، دلیل قابل‌بررسی ارائه کنید و دربارهٔ آنچه خود مشاهده کرده‌اید صادق باشید.
  2. در اختلاف، پیش از آنکه مرجعی صلاحیت‌دار ادعا را با دقت بررسی کند، مالی را تصرف نکنید.
  3. قاضی باید نه‌تنها عادلانه عمل کند، بلکه از ایجاد شبههٔ موجه دربارهٔ حکم خود نیز جلوگیری کند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.