Sahih al-Bukhari، حدیث 74
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Abbas
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ غُرَيْرٍ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ خَضِرٌ. فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي، هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ هَلْ تَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَيْهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، وَكَانَ يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ، فَقَالَ لِمُوسَى فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا. فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا الَّذِي قَصَّ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ فِي كِتَابِهِ ".
محمد بن غریر زهری به ما حدیث کرد و گفت: یعقوب بن ابراهیم به ما حدیث کرد و گفت: پدرم از صالح، از ابن شهاب برایم حدیث کرد که عبیدالله بن عبدالله او را از ابن عباس خبر داد که او و حُرّ بن قیس بن حصن فزاری درباره همراه موسی با هم اختلاف نظر داشتند. ابن عباس گفت: او خضر بود. در این میان أُبیّ بن کعب از کنارشان گذشت، ابن عباس او را صدا زد و گفت: من و این دوستم درباره همراه موسی که موسی راه دیدار با او را پرسیده بود، اختلاف داریم. آیا شنیدهای که پیامبر ﷺ درباره او سخنی گفته باشد؟ گفت: آری، شنیدم که رسول خدا ﷺ فرمودند:
«هنگامی که موسی در جمعی از بنیاسرائیل نشسته بود، مردی نزد او آمد و پرسید: آیا کسی را میشناسی که داناتر از تو باشد؟ موسی گفت: نه. پس الله به موسی وحی فرستاد: آری، بنده ما خضر (از تو داناتر است). موسی راه رسیدن به او را جویا شد، پس الله ماهی را نشانهای برای او قرار داد و به او گفته شد: هرگاه ماهی را گم کردی، بازگرد که همانجا او را خواهی یافت. موسی رد پای ماهی را در دریا دنبال میکرد. جوان همراه موسی به او گفت: آیا به خاطر دارید هنگامی که بر آن صخره پناه بردیم، من ماهی را فراموش کردم و جز شیطان کسی مرا از یادآوری آن غافل نساخت؟ موسی گفت: این همان چیزی است که در پی آن بودیم. سپس آنها رد پای خود را بازگشتند و خضر را یافتند. و آنچه میان آن دو روی داد، همان است که الله عزوجل در کتاب خود بیان کرده است.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
موسی آموخت که دانشی فراتر از دانش او نیز وجود دارد و با فروتنی در پی آن رفت.
ابنعباس و الحُرّ بن قیس دربارهٔ هویت همراه موسی اختلاف نظر داشتند. ابنعباس از اُبیّ بن کعب پرسید که آیا شنیده است پیامبر ﷺ دربارهٔ این موضوع سخن بگوید.
بندهٔ الله که موسی با او دیدار کرد و از او دانش آموخت.
ماهی نشانهای بود برای یافتن مکانی که موسی در آن با الخضر دیدار میکرد.
همراه موسی که در سفر با او بود.
عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت میکنند که دانش در اختیار یک نفر نیست و حتی یک پیامبر نیز میتواند در پی دانشی باشد که الله به شخص دیگری عطا کرده است. این روایت فروتنی، شکیبایی و رجوع به افراد مورد اعتماد هنگام اختلاف نظر را میستاید. سفر موسی همچنین نشان میدهد که جستوجوی دانش به تلاش و توجه نیاز دارد.
- هنگام اختلاف نظر، ندانستن خود را بپذیرید و از فرد دانای مورد اعتمادی توضیح بخواهید.
- حتی اگر دانش زیادی دارید، به یادگیری ادامه دهید و با فروتنی به آموزگاران مراجعه کنید.
- مطالعهٔ خود را با دقت آماده کنید و توجه داشته باشید پیشتر تا کجا پیش رفتهاید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.