Sahih al-Bukhari، حدیث 7510
روایتشده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Anas ibn Malik
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا مَعْبَدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَنَزِيُّ، قَالَ اجْتَمَعْنَا نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ فَذَهَبْنَا إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَذَهَبْنَا مَعَنَا بِثَابِتٍ إِلَيْهِ يَسْأَلُهُ لَنَا عَنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ، فَإِذَا هُوَ فِي قَصْرِهِ فَوَافَقْنَاهُ يُصَلِّي الضُّحَى، فَاسْتَأْذَنَّا، فَأَذِنَ لَنَا وَهْوَ قَاعِدٌ عَلَى فِرَاشِهِ فَقُلْنَا لِثَابِتٍ لاَ تَسْأَلْهُ عَنْ شَىْءٍ أَوَّلَ مِنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ فَقَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ هَؤُلاَءِ إِخْوَانُكَ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ جَاءُوكَ يَسْأَلُونَكَ عَنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ. فَقَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ مَاجَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ فِي بَعْضٍ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ. فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِإِبْرَاهِيمَ فَإِنَّهُ خَلِيلُ الرَّحْمَنِ. فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُوسَى فَإِنَّهُ كَلِيمُ اللَّهِ. فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِعِيسَى فَإِنَّهُ رُوحُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ. فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَأْتُونِي فَأَقُولُ أَنَا لَهَا. فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي وَيُلْهِمُنِي مَحَامِدَ أَحْمَدُهُ بِهَا لاَ تَحْضُرُنِي الآنَ، فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ وَأَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي. فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ شَعِيرَةٍ مِنْ إِيمَانٍ. فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي. فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مِنْهَا مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ أَوْ خَرْدَلَةٍ مِنْ إِيمَانٍ. فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي. فَيَقُولُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى أَدْنَى أَدْنَى مِثْقَالِ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ، فَأَخْرِجْهُ مِنَ النَّارِ. فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ". فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِ أَنَسٍ قُلْتُ لِبَعْضِ أَصْحَابِنَا لَوْ مَرَرْنَا بِالْحَسَنِ وَهْوَ مُتَوَارٍ فِي مَنْزِلِ أَبِي خَلِيفَةَ فَحَدَّثَنَا بِمَا حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، فَأَتَيْنَاهُ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَأَذِنَ لَنَا فَقُلْنَا لَهُ يَا أَبَا سَعِيدٍ جِئْنَاكَ مِنْ عِنْدِ أَخِيكَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَلَمْ نَرَ مِثْلَ مَا حَدَّثَنَا فِي الشَّفَاعَةِ، فَقَالَ هِيهِ، فَحَدَّثْنَاهُ بِالْحَدِيثِ فَانْتَهَى إِلَى هَذَا الْمَوْضِعِ فَقَالَ هِيهِ، فَقُلْنَا لَمْ يَزِدْ لَنَا عَلَى هَذَا. فَقَالَ لَقَدْ حَدَّثَنِي وَهْوَ جَمِيعٌ مُنْذُ عِشْرِينَ سَنَةً فَلاَ أَدْرِي أَنَسِيَ أَمْ كَرِهَ أَنْ تَتَّكِلُوا. قُلْنَا يَا أَبَا سَعِيدٍ فَحَدِّثْنَا، فَضَحِكَ وَقَالَ خُلِقَ الإِنْسَانُ عَجُولاً مَا ذَكَرْتُهُ إِلاَّ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي كَمَا حَدَّثَكُمْ بِهِ قَالَ " ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَقُولُ يَا رَبِّ ائْذَنْ لِي فِيمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. فَيَقُولُ وَعِزَّتِي وَجَلاَلِي وَكِبْرِيَائِي وَعَظَمَتِي لأُخْرِجَنَّ مِنْهَا مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ".
سلیمان بن حرب به ما حدیث کرد، حماد بن زید به ما حدیث کرد، معبد بن هلال عنزی به ما حدیث کرد و گفت: گروهی از مردم بصره گرد هم آمدیم و نزد انس بن مالک رفتیم و ثابت بنانی را نیز همراه خود بردیم تا از طرف ما درباره حدیث شفاعت سؤال کند. در آن هنگام او در قصرش بود و ورود ما با زمان نماز ضحای او همزمان شد. اجازه ورود خواستیم و او در حالی که بر بسترش نشسته بود به ما اجازه داد. به ثابت گفتیم:
«پیش از حدیث شفاعت درباره چیز دیگری سؤال نکن.» پس او گفت: «ای ابوحَمْزه! اینان برادران تو از مردم بصره هستند که برای پرسش درباره حدیث شفاعت نزد تو آمدهاند.» سپس انس گفت: محمد ﷺ برای ما حدیث کرد و فرمود: «چون روز قیامت فرا رسد، مردم همچون امواج دریا در هم میپیچند. آنگاه نزد آدم میآیند و میگویند: برای ما نزد پروردگارت شفاعت کن. او میگوید: من شایسته این کار نیستم، ولی نزد ابراهیم بروید که او خلیل رحمان است. نزد ابراهیم میآیند، اما او میگوید: من شایسته این کار نیستم، ولی نزد موسی بروید که او همسخن خداست. نزد موسی میآیند، اما او میگوید: من شایسته این کار نیستم، ولی نزد عیسی بروید که او روح خدا و کلمه اوست. نزد عیسی میآیند، اما او میگوید: من شایسته این کار نیستم، ولی نزد محمد ﷺ بروید. آنان نزد من میآیند و من میگویم: من شایسته این کارم. سپس از پروردگارم اجازه میخواهم و به من اجازه داده میشود و ستایشهایی به من الهام میشود که اکنون به ذهنم نمیرسد. با آن ستایشها او را سپاس میگویم و به سجده میافتم. آنگاه گفته میشود: ای محمد! سر بلند کن، بگو شنیده میشوی، بخواه داده میشوی و شفاعت کن پذیرفته میشود. میگویم: پروردگارا! امت من! امت من! گفته میشود: برو و هر کس در دلش به اندازه یک دانه جو ایمان دارد از آتش بیرون آور. من میروم و چنین میکنم، سپس باز میگردم و با همان ستایشها او را سپاس میگویم و به سجده میافتم. گفته میشود: ای محمد! سر بلند کن، بگو شنیده میشوی، بخواه داده میشوی و شفاعت کن پذیرفته میشود. میگویم: پروردگارا! امت من! امت من! گفته میشود: برو و هر کس در دلش به اندازه ذرهای یا دانه خردلی ایمان دارد بیرون آور. من میروم و چنین میکنم، سپس باز میگردم و با همان ستایشها او را سپاس میگویم و به سجده میافتم. گفته میشود: ای محمد! سر بلند کن، بگو شنیده میشوی، بخواه داده میشوی و شفاعت کن پذیرفته میشود. میگویم: پروردگارا! امت من! امت من! خداوند میفرماید: برو و هر کس در دلش کمترین، کمترین، کمترین مقدار به اندازه دانه خردلی ایمان دارد از آتش بیرون آور. من میروم و چنین میکنم.» چون از نزد انس خارج شدیم، به برخی از یارانمان گفتم: بیایید نزد حسن برویم که در خانه ابیخلیفه پنهان شده است تا آنچه انس بن مالک برای ما گفت، برایمان بازگو کند. پس نزد او رفتیم و سلام دادیم و او به ما اجازه داد. به او گفتیم: ای ابوسعید! از نزد برادرت انس بن مالک نزد تو آمدهایم و او حدیثی درباره شفاعت برای ما بیان کرد که مانندش را نشنیدهایم. او گفت: چیست؟ ما حدیث را برایش بازگو کردیم و در جایی متوقف شدیم. او گفت: سپس چه؟ گفتیم: بیش از این چیزی نگفت. او گفت: او بیست سال پیش این حدیث را کامل برایم بیان کرده بود، پس نمیدانم آیا فراموش کرده یا دوست نداشته که شما تنها به گفته او تکیه کنید. گفتیم: ای ابوسعید! برای ما بیان کن. او لبخندی زد و گفت: انسان عجول آفریده شده است. آن را ذکر نکردم مگر اینکه میخواستم به شما اطلاع دهم. او همانگونه که برای شما گفت، برای من نیز گفت و افزود که پیامبر ﷺ فرمود: «سپس بار چهارم باز میگردم و با همان ستایشها او را سپاس میگویم و به سجده میافتم. گفته میشود: ای محمد! سر بلند کن، بگو شنیده میشوی، بخواه داده میشوی و شفاعت کن پذیرفته میشود. میگویم: پروردگارا! به من اجازه ده برای کسانی که لا اله الا الله گفتهاند شفاعت کنم. خداوند میفرماید: به عزت، جلال، بزرگی و عظمت خودم سوگند! حتماً از آتش بیرون میآورم کسی را که لا اله الا الله گفته است.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
شفاعت پیامبر ﷺ با اجازهٔ الله انجام میشود و مؤمنان را دربرمیگیرد.
درخواست کمک یا آمرزش برای شخصی دیگر که تنها با اجازهٔ الله پذیرفته میشود.
دوست نزدیک و ویژه؛ در این روایت ابراهیم با این عنوان یاد شده است.
تعبیری تصویری برای حتی مقدار بسیار اندک ایمان.
عالمان کلاسیک، مانند ابن حجر، از این روایت چنین برداشت میکنند که شفاعت بزرگ در روز رستاخیز تنها با اجازهٔ الله انجام میشود. درخواستهای پیاپی، جایگاه ویژهٔ محمد ﷺ و رحمت الله نسبت به کسانی را نشان میدهد که ایمان دارند، هرچند ایمانشان اندک باشد. این متن، اقرار به ایمان را مجوزی برای بیاعتنایی به گناهان نمیداند: شفاعت از آنِ الله است و بر اساس داوری او انجام میشود.
- از الله رحمت بخواهید و اطمینان داشته باشید که شفاعت تنها زمانی انجام میشود که او اجازه دهد.
- ایمان و گواهی ایمان را گرامی بدارید و بگذارید این باور در عبادت و رفتار نیک نمایان شود.
- به رحمت الله امیدوار باشید، اما این امید را دستاویزی برای کماهمیت شمردن گناهان قرار ندهید.
این روایت از انس نیز به شفاعت میپردازد و ازاینرو مستقیماً موضوع را تکمیل میکند.
Sahih al-Bukhari · #7511 (Sahih)این روایت از آخرین کسی سخن میگوید که از دوزخ بیرون میآید و نیز از رحمت الله در روز رستاخیز.
Sahih al-Bukhari · #7374 (Sahih)این حدیث نیز سرنوشت کسانی را بیان میکند که از دوزخ رهایی مییابند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.