Sahih al-Bukhari، حدیث 78
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Abbas
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ، خَالِدُ بْنُ خَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ أَخْبَرَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى، فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ فَقَالَ أُبَىٌّ نَعَمْ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَتَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، فَكَانَ مُوسَى صلى الله عليه وسلم يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ فَتَى مُوسَى لِمُوسَى أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي. فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا، فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا مَا قَصَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ".
ابوالقاسم خالد بن خلی به ما حدیث کرد و گفت: محمد بن حرب به ما حدیث کرد و گفت: اوزاعی گفت: زهری به ما خبر داد، از عبیدالله بن عبدالله بن عتبه بن مسعود، از ابن عباس که او و حُرّ بن قیس بن حصن فزاری دربارهٔ همراه موسی با هم اختلاف نظر داشتند. در این میان أُبیّ بن کعب از نزد آنان گذشت. ابن عباس او را صدا زد و گفت:
«من و این دوستم دربارهٔ همراه موسی که آن حضرت راه دیدار با او را پرسید، اختلاف داریم. آیا شنیدهای که رسول الله ﷺ دربارهٔ او سخنی گفته باشد؟» أُبیّ گفت: «آری، شنیدم که پیامبر ﷺ دربارهٔ او فرمود: "هنگامی که موسی در جمعی از بنیاسرائیل بود، مردی نزد او آمد و پرسید: 'آیا کسی را داناتر از خود میشناسی؟' موسی پاسخ داد: 'خیر.' سپس خداوند عزوجل به موسی وحی فرستاد: 'آری، بندهٔ ما خضر.' پس موسی راه دیدار با او را جویا شد. خداوند ماهی را نشانهای برای او قرار داد و به او گفته شد: 'هرگاه ماهی را گم کردی، بازگرد که همانجا او را خواهی یافت.' بنابراین موسی ﷺ رد پای ماهی را در دریا دنبال کرد. آنگاه جوان همراه موسی به او عرض کرد: 'آیا به خاطر دارید هنگامی که به صخره پناه بردیم، من ماهی را فراموش کردم؟ و جز شیطان کسی مرا از یادآوری آن غافل نساخت.' موسی فرمود: 'این همان چیزی است که در پی آن بودیم.' پس آنان بر جای پای خود بازگشتند و خضر را یافتند. و سرگذشت بعدی آنان همان است که خداوند در کتاب خود بیان فرموده است.""
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
موسیٰ ﷺ به راهنمایی خداوند، فروتنانه نزد خضر رفت تا از او دانش بیاموزد.
بندهای از بندگان خدا که بنا بر این روایت، موسیٰ ﷺ برای آموختن دانش با او دیدار کرد.
راهنماییای که خداوند به موسیٰ ﷺ داد تا محل دیدار را تشخیص دهد.
بازگشت از همان مسیر برای رسیدن به جایی که ماهی ناپدید شده بود.
دانشمندان کلاسیک از این روایت نتیجه میگیرند که دانش بهطور کامل در اختیار یک نفر نیست و حتی یک پیامبر نیز، در محدودهٔ آنچه خداوند به او آموخته است، میتواند از دیگری بیاموزد. این روایت فروتنی، پرسوجوی دقیق و شکیبایی در طلب دانش را میستاید. ابن حجر در شرح خود بر صحیح بخاری توضیح میدهد که موسیٰ ﷺ برای دیدار خضر از راهنمایی خداوند پیروی کرد؛ رویدادهای بعدی در سورهٔ کهف آمده است.
- محدودیتهای دانش خود را بپذیرید و هرگاه دربارهٔ موضوعی مطمئن نیستید، از اهل دانش بپرسید.
- با شکیبایی در پی دانش باشید و گامبهگام از راهنماییهای معتبر پیروی کنید.
- با احترام به سخنان طرف گفتوگو گوش دهید و اختلافنظر را با روایتهای معتبر بسنجید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.