مقدمه · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 2150

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: مقدمه
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Umar

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ قَالَ فَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا - قَالَ - فَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا - قَالَ - جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ ثُمَّ حَدَّثَ فَقَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ شَجَرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ - قَالَ - فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ فَلَمَّا أَنْ أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ عُمَرَ لاَ وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَلَكِنْ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ قَالَ وَقَالَتْ عَائِشَةُ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ ‏{‏ وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى‏}‏ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ أَضْحَكَ وَأَبْكَى ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ فَوَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ مِنْ شَىْءٍ ‏.‏

ترجمه

محمد بن رافع و عبدو بن حمید به ما حدیث کردند، ابن رافع گفت: عبدالرزاق به ما حدیث کرد، ابن جریج به ما خبر داد، عبدالله بن ابی ملیکه به من خبر داد و گفت: دختری از عثمان بن عفان در مکه وفات یافت. گفت: برای شرکت در تشییع جنازه‌اش آمدیم. گفت: ابن عمر و ابن عباس نیز حضور داشتند. گفت: من در آن هنگام میان آن دو نشسته بودم. گفت: ابتدا کنار یکی از آنان نشستم، سپس دیگری آمد و کنار من نشست. آنگاه عبدالله بن عمر به عمرو بن عثمان که رو‌به‌روی او نشسته بود گفت:

«آیا مردم را از گریه و زاری با صدای بلند منع نمی‌کنی؟ زیرا رسول الله ﷺ فرموده است: همانا مرده به خاطر گریه و زاری خانواده‌اش عذاب می‌شود.» ابن عباس گفت: «عمر نیز گاهی چنین سخنی می‌گفت،» سپس روایت کرد: «همراه عمر از مکه خارج شدم تا اینکه وقتی به بیدا رسیدیم، گروهی از سوارکاران را زیر سایه درختی دیدیم. عمر به من گفت: برو ببین این سوارکاران چه کسانی هستند. نگاه کردم و دیدم صهیب است. گفت: به او خبر دادم. گفت: او را نزد من بخوان. گفت: نزد صهیب بازگشتم و گفتم: حرکت کن و به امیرالمؤمنین ملحق شو. هنگامی که عمر مجروح شد، صهیب در حالی که گریه و زاری می‌کرد وارد شد و می‌گفت: ای برادرم! ای یارم! عمر گفت: ای صهیب! آیا برای من گریه می‌کنی در حالی که رسول الله ﷺ فرموده است: همانا مرده به خاطر برخی از گریه و زاری خانواده‌اش عذاب می‌شود؟» ابن عباس گفت: وقتی عمر فوت کرد، این موضوع را با عایشه در میان گذاشتم. او گفت: «خداوند عمر را رحمت کند. سوگند به خدا! رسول الله ﷺ هرگز نفرموده است که خداوند مؤمن را به خاطر گریه کسی عذاب می‌کند، بلکه فرموده است: همانا خداوند عذاب کافر را به خاطر گریه و زاری خانواده‌اش افزایش می‌دهد.» عایشه گفت: «قرآن برای شما کافی است: {و هیچ بردارنده‌ای بار گناه دیگری را برنمی‌دارد}.» ابن عباس در آن لحظه گفت: «الله است که می‌خنداند و می‌گریاند.» ابن ابی ملیکه گفت: «سوگند به خدا! ابن عمر دیگر سخنی نگفت.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

عایشه توضیح می‌دهد که اندوه و سوگواریِ مؤمن، او را به‌سبب گناه دیگری مسئول نمی‌کند.

پیشینه و سبب بیان

روایت به‌صراحت از درگذشت دختر عثمان بن عفان در مکه و گفت‌وگویی درباره شیون در مراسم خاکسپاری او یاد می‌کند. ابن‌عباس همچنین ماجرایی درباره صُهیب و عمرِ زخمی نقل می‌کند و می‌گوید عایشه بعداً سخن او را اصلاح کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
شیون و زاری

سوگواریِ بلند یا اغراق‌آمیز، مانند گروهی ناله‌کردن و فریاد زدن هنگام مرگ.

بار دیگری را بر دوش کشیدن

مسئول شناخته شدن برای گناه یا کردار شخصی دیگر.

البیداء

مکانی در مسیر میان مکه و مدینه که در روایت از آن یاد شده است.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک این گزارش‌ها را در کنار هم می‌خوانند: گریه معمولی از روی اندوه جایز است، اما شیون بلند ممنوع است. عایشه توضیح می‌دهد که مؤمن به‌خاطر گریه دیگری مجازات نمی‌شود؛ اصل قرآنیِ اینکه هیچ‌کس بار دیگری را بر دوش نمی‌کشد نیز این معنا را تأیید می‌کند. توضیح عبارت مربوط به مجازات این است که آن عبارت درباره کافر یا رفتار پیشینِ خود اوست، نه اینکه گناهِ بازمانده خودبه‌خود به درگذشته منتقل شود. ازاین‌رو، مذاهب فقهی میان اشک طبیعی و آیین‌های ممنوعِ شیون تفاوت می‌گذارند.

درس‌هایی برای امروز
  1. با حضور و سخنان آرام، سوگوار را تسلی دهید و او را به شیون بلند تشویق نکنید.
  2. میان اشک طبیعی و آیین‌های شیون تفاوت بگذارید؛ نشان دادن اندوه با شیونِ ممنوع یکسان نیست.
  3. پیش از داوری درباره یک روایت، نسخه‌های گوناگون و توضیحات عالمان را در نظر بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.