Sahih Muslim، حدیث 2149
روایتشده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Umar
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدٌ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ - كَأَنَّهُ يَعْرِضُ عَلَى عَمْرٍو أَنْ يَقُومَ فَيَنْهَاهُمْ - سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ لِيَ اذْهَبْ فَاعْلَمْ لِي مَنْ ذَاكَ الرَّجُلُ . فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ . فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ . قَالَ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا . فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ . قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ - وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا - فَلَمَّا قَدِمْنَا لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ . فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوْ لَمْ تَسْمَعْ - قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ أَوَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضٍ . فَقُمْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَحَدَّثْتُهَا بِمَا، قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ " . وَلَكِنَّهُ قَالَ " إِنَّ الْكَافِرَ يَزِيدُهُ اللَّهُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى " . قَالَ أَيُّوبُ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِّي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلاَ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ .
داوود بن رشید به ما حدیث کرد، اسماعیل بن عُلیّه به ما حدیث کرد، ایوب به ما حدیث کرد، از عبدالله بن ابیملیکه که گفت: در کنار ابن عمر نشسته بودم و منتظر جنازهٔ اُمّ ابان دختر عثمان بودیم و عمرو بن عثمان نیز آنجا بود. ناگاه ابن عباس در حالی که راهنمایی او را هدایت میکرد، آمد. گویی او را از جایگاه ابن عمر آگاه کرده بودند؛ پس آمد تا اینکه در کنار من نشست و من میان آن دو قرار گرفتم. ناگهان صدای گریه و زاری از خانه برخاست. ابن عمر گفت — گویی به عمرو اشاره میکرد که بلند شود و آنان را نهی کند —:
«شنیدم که رسول الله ﷺ فرمودند: همانا مرده به خاطر گریهٔ خانوادهاش عذاب میشود.» عبدالله (بن عمر) این حدیث را به صورت مطلق بیان کرد. سپس ابن عباس گفت: «ما همراه امیرالمؤمنین عمر بن خطاب بودیم، چون به بیدا رسیدیم، مردی را دید که زیر درختی فرود آمده بود. به من گفت: برو و ببین آن مرد کیست. رفتم و دیدم صُهیب است. بازگشتم و گفتم: مرا فرمان دادی تا بدانم آن شخص کیست و او صهیب است. فرمود: به او بگو به ما ملحق شود. گفتم: خانوادهاش همراه اوست. فرمود: حتی اگر خانوادهاش همراه باشد (بیاید)» — و گاهی ایوب گفته است: «به او بگو به ما ملحق شود.» چون به مدینه رسیدیم، دیری نپایید که امیرالمؤمنین زخمی شد. صهیب در حالی که میگریست و مینالید آمد و میگفت: ای برادر من! ای یار من! عمر فرمود: آیا نمیدانستی یا نشنیدی که رسول الله ﷺ فرمودند: همانا مرده به خاطر برخی از گریههای خانوادهاش عذاب میشود؟» راوی گفت: عبدالله آن را به صورت مطلق نقل کرد و عمر قید «برخی» را ذکر نمود. سپس برخاستم و نزد عایشه رفتم و آنچه ابن عمر گفته بود برایش بازگو کردم. او فرمود: «نه، سوگند به الله! رسول الله ﷺ هرگز نفرمودند که مرده به خاطر گریهٔ کسی عذاب میشود. بلکه فرمودند: همانا الله عذاب کافر را به خاطر گریهٔ خانوادهاش افزون میکند و همانا الله است که میخنداند و میگریاند و هیچ باربرداری بار دیگری را برنمیدارد.» ایوب گفت: ابن ابیملیکه برایم حدیث کرد که قاسم بن محمد گفت: چون سخن عمر و ابن عمر به عایشه رسید، فرمود: «شما برای من از دو تن حدیث میکنید که نه دروغگویند و نه تکذیبشده، اما شنیدن گاهی خطا میکند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
روایات مربوط به سوگواری نیازمند توضیح دقیق و مقایسه منابع هستند.
روایت بیان میکند که ابنعمر و ابنعباس هنگام تشییع جنازه امّابان حضور داشتند و از خانه صدای شیون بلند شد. ابنعباس همچنین به یاد داشت که عمر با صهیب سخن گفت، پس از آنکه او با گریه عمر را صدا زده بود.
سوگواری بلند و نالهآمیز، مانند فریادهای زاری.
هر انسان مسئول اعمال خویش است.
نوعی نقل روایت که در آن یکی از راویان زنجیره ذکر نمیشود؛ در اینجا متن توضیح میدهد که ابنعمر سخن را بهصورت کلی نقل کرده است.
عالمان صورتهای گوناگون روایت را کنار هم بررسی میکنند. عایشه روشن کرد که منظور، کافری است که عذابش به سبب شیون خانوادهاش افزوده میشود؛ او همچنین به این اصل استناد کرد که هیچکس بار گناه دیگری را بر دوش نمیکشد. ازاینرو عالمان میان شیون و زاریِ ممنوع و اشک و اندوه معمولی تفاوت میگذارند. توضیح این روایت مستلزم توجه به بافت و عبارت دقیق آن است، بیآنکه بازماندگان را مسئول گناهان دیگران بدانیم.
- با سخنان آرامشبخش و حضور خود از بازماندگان دلجویی کنید، بیآنکه آنان را به شیون و زاری بلند تشویق کنید.
- از یک عبارت بهتنهایی نتیجهای کلی نگیرید؛ روایتها را با هم بسنجید و به توضیح صحابه توجه کنید.
- برای آمرزش درگذشته دعا کنید و از اتهامزنیهایی که بازماندگان را بار مسئولیت اعمال دیگران میکند بپرهیزید.
این روایت صحیح، اندوه صهیب هنگام زخمیشدن عمر و واکنش عمر به گریه او را شرح میدهد.
Sahih Muslim · #2150 (Sahih)این روایت طریق دیگری از گفتوگوی پیرامون تشییع جنازه و توضیح عایشه را نقل میکند.
Sahih al-Bukhari · #313 (Sahih)این روایت صحیح درباره سوگواری برای درگذشته است و به تمایز میان اندوه و آیینهای ممنوعِ شیون کمک میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.