کتاب ایمان · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 329

روایت‌شده توسط Abu Huraira. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب ایمان
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Huraira

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ، وَأُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ، - وَاللَّفْظُ لأُمَيَّةَ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ - عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ‏}‏ قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ فَقَالُوا أَىْ رَسُولَ اللَّهِ كُلِّفْنَا مِنَ الأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ الصَّلاَةُ وَالصِّيَامُ وَالْجِهَادُ وَالصَّدَقَةُ وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الآيَةُ وَلاَ نُطِيقُهَا ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا بَلْ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ‏.‏ فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا الْقَوْمُ ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي إِثْرِهَا ‏{‏ آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ‏}‏ فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لاَ يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا‏}‏ قَالَ نَعَمْ ‏{‏ رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا‏}‏ قَالَ نَعَمْ ‏{‏ رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَ طَاقَةَ لَنَا بِهِ‏}‏ قَالَ نَعَمْ ‏{‏ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلاَنَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ‏}‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

ترجمه

محمد بن منهال ضریر و امیه بن بسطام عیشی به من حدیث کردند — و این لفظ از امیه است — هر دو گفتند: یزید بن زریع برای ما حدیث کرد، روح — که پسر قاسم است — برای ما حدیث کرد، از علاء، از پدرش، از ابوهریره رضی الله عنه که گفت: هنگامی که این آیه بر رسول الله ﷺ نازل شد: {آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، همه از آنِ الله است. و اگر آنچه در دل‌های دارید آشکار کنید یا پنهان سازید، الله شما را به خاطر آن بازخواست خواهد کرد. سپس هر که را بخواهد می‌بخشد و هر که را بخواهد عذاب می‌دهد؛ و الله بر هر چیزی تواناست}، این امر بر اصحاب رسول الله ﷺ بسیار گران آمد. پس نزد رسول الله ﷺ آمدند و بر زانو نشستند و گفتند:

«ای رسول الله! ما به اعمالی مکلف شدیم که توان انجام آن‌ها را داشتیم، مانند نماز، روزه، جهاد و صدقه. اما اکنون این آیه بر تو نازل شده و ما توان تحمل آن را نداریم.» رسول الله ﷺ فرمودند: «آیا می‌خواهید همانند اهل کتاب پیش از خود بگویید: شنیدیم و نافرمانی کردیم؟ بلکه بگویید: شنیدیم و اطاعت کردیم، آمرزش تو را خواستاریم ای پروردگار ما و بازگشت به سوی توست.» آنان گفتند: «شنیدیم و اطاعت کردیم، آمرزش تو را خواستاریم ای پروردگار ما و بازگشت به سوی توست.» چون قوم آن را خواندند و زبان‌هایشان به روانی آن را جاری ساخت، الله بلافاصله پس از آن نازل فرمود: {پیامبر به آنچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده ایمان آورده است و مؤمنان نیز. همگی به الله، فرشتگانش، کتاب‌هایش و پیامبرانش ایمان آوردند. (می‌گویند:) میان هیچ یک از پیامبرانش تفاوت نمی‌گذاریم. و می‌گویند: شنیدیم و اطاعت کردیم، آمرزش تو را خواستاریم ای پروردگار ما و بازگشت به سوی توست}.» چون چنین کردند، الله تعالی آن آیه دشوار را نسخ کرد و الله عزوجل نازل فرمود: {الله هیچ کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمی‌کند. پاداش آنچه کسب کرده نصیب اوست و کیفر آنچه مرتکب شده بر گردن اوست. پروردگارا! اگر فراموش کردیم یا خطا ورزیدیم، ما را مؤاخذه مکن}. پیامبر فرمودند: «بله.» {پروردگارا! بار سنگینی بر ما مگذار چنانکه بر پیشینیان ما گذاشتی}. فرمودند: «بله.» {پروردگارا! آنچه را توان تحملش را نداریم بر ما تحمیل مکن}. فرمودند: «بله.» {و از ما درگذر، ما را بیامرز و بر ما رحم کن. تویی سرپرست ما، پس ما را بر قوم کافر پیروز گردان}. فرمودند: «بله.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

مؤمن فرمان خدا را با اطاعت پاسخ می‌دهد و از او آمرزش می‌خواهد.

پیشینه و سبب بیان

وقتی آیهٔ ۲:۲۸۴ قرآن نازل شد، صحابه آن را دشوار یافتند و برای توضیح نزد پیامبر ﷺ رفتند. ایشان به آنان آموخت که بگویند: «شنیدیم و اطاعت کردیم» و از خداوند آمرزش بخواهند. سپس آیات ۲:۲۸۵–۲۸۶ نازل شد که در آن اطمینان داده شده است خداوند هیچ‌کس را بیش از توانش مکلف نمی‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
شنیدیم و اطاعت کردیم

مؤمن هدایت خداوند را می‌پذیرد و می‌کوشد به آن عمل کند.

ناسخ

وحیِ متأخری که حکمی پیشین را جایگزین می‌کند؛ دانشمندان دربارهٔ تفسیر دقیق آیات بحث کرده‌اند.

خداوند هیچ‌کس را بیش از توانش مکلف نمی‌کند

خداوند تکلیفی بیرون از توان انسان بر او نمی‌گذارد.

برداشت‌های عالمان

مفسران کلاسیک تأکید می‌کنند که صحابه، هنگامی که نزولی را دشوار یافتند، آن را رد نکردند؛ بلکه برای توضیح نزد پیامبر ﷺ رفتند و بر اطاعت و آمرزش‌خواهی تأکید کردند. آیات پایانی سورهٔ بقره هم مسئولیت فردی و رحمت خداوند را برجسته می‌کنند و هم اهمیت دعا را. دانشمندان دربارهٔ نسبت آیهٔ ۲:۲۸۴ با آیهٔ ۲:۲۸۶ بحث کرده‌اند؛ این روایت بیان می‌کند که بار پیشین برداشته شد. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت از این روایت معافیت از تکالیف عادی دینی را نتیجه نمی‌گیرند؛ بااین‌حال می‌پذیرند که مسئولیت به توانایی بستگی دارد و خطا و فراموشی با نافرمانی عمدی یکسان نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. اگر حکمی دینی برایت دشوار است، به‌جای رد کردن آن از فردی آگاه توضیح بخواه.
  2. عبارت «شنیدیم و اطاعت کردیم» را با انجام دقیق یک تکلیف شناخته‌شده در همین امروز عملی کن.
  3. اگر فراموش کردی یا خطایی مرتکب شدی، از خداوند آمرزش بخواه و در صورت لزوم برای جبران آسیب اقدام کن.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.