کتاب مساقات · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 4087

روایت‌شده توسط Abu Sa'id al-Khudri. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب مساقات
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Sa'id al-Khudri

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ وَابْنَ عَبَّاسٍ عَنِ الصَّرْفِ، فَلَمْ يَرَيَا بِهِ بَأْسًا فَإِنِّي لَقَاعِدٌ عِنْدَ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فَسَأَلْتُهُ عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ مَا زَادَ فَهُوَ رِبًا ‏.‏ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ لِقَوْلِهِمَا فَقَالَ لاَ أُحَدِّثُكَ إِلاَّ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَهُ صَاحِبُ نَخْلِهِ بِصَاعٍ مِنْ تَمْرٍ طَيِّبٍ وَكَانَ تَمْرُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا اللَّوْنَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّى لَكَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ انْطَلَقْتُ بِصَاعَيْنِ فَاشْتَرَيْتُ بِهِ هَذَا الصَّاعَ فَإِنَّ سِعْرَ هَذَا فِي السُّوقِ كَذَا وَسِعْرَ هَذَا كَذَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَيْلَكَ أَرْبَيْتَ إِذَا أَرَدْتَ ذَلِكَ فَبِعْ تَمْرَكَ بِسِلْعَةٍ ثُمَّ اشْتَرِ بِسِلْعَتِكَ أَىَّ تَمْرٍ شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ أَحَقُّ أَنْ يَكُونَ رِبًا أَمِ الْفِ��َّةُ بِالْفِضَّةِ قَالَ فَأَتَيْتُ ابْنَ عُمَرَ بَعْدُ فَنَهَانِي وَلَمْ آتِ ابْنَ عَبَّاسٍ - قَالَ - فَحَدَّثَنِي أَبُو الصَّهْبَاءِ أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْهُ بِمَكَّةَ فَكَرِهَهُ ‏.‏

ترجمه

اسحاق بن ابراهیم برای ما حدیث کرد، عبدالاعلی به ما خبر داد، داوود به ما خبر داد، از ابونضره که گفت: از ابن عمر و ابن عباس درباره صرافی (مبادله ارز) پرسیدم و آنان در آن اشکالی ندیدند. سپس نزد ابوسعید خدری نشسته بودم و از او نیز درباره صرافی پرسیدم. او گفت:

«هر چه افزوده شود، رباست.» به دلیل گفته آن دو نفر، من این سخن را انکار کردم. پس او گفت: «جز آنچه از رسول خدا ﷺ شنیده‌ام، برایت نقل نمی‌کنم. مردی که صاحب نخلستان بود، یک صاع خرمای مرغوب نزد ایشان آورد، در حالی که خرمای پیامبر ﷺ از همین نوع بود. پیامبر ﷺ از او پرسیدند: "این خرماها را از کجا آورده‌ای؟" او پاسخ داد: "دو صاع خرما دادم و این یک صاع را خریدم، زیرا قیمت این در بازار فلان قدر و قیمت آن یکی فلان قدر است." رسول خدا ﷺ فرمودند: "وای بر تو! مرتکب ربا شده‌ای. اگر می‌خواهی چنین کنی، خرمای خود را به کالای دیگری بفروش، سپس با آن کالا هر خرمایی که خواستی بخر." ابوسعید گفت: «آیا مبادله خرما با خرما سزاوارتر است که ربا باشد یا نقره با نقره؟» راوی می‌گوید: بعدها نزد ابن عمر رفتم و او مرا از این کار نهی کرد، اما نزد ابن عباس نرفتم. او گفت: ابوالصهباء برایم نقل کرد که در مکه از ابن عباس درباره این موضوع پرسید و او نیز آن را مکروه دانست.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

خرماهای نابرابر از نظر کیفیت را مستقیماً با یکدیگر معاوضه نکنید.

پیشینه و سبب بیان

مردی مقداری خرمای خوب به اندازهٔ یک صاع نزد پیامبر ﷺ آورد و گفت که آن را با دو صاع خرمای نامرغوب‌تر معاوضه کرده است. پیامبر ﷺ این معاوضه را نپذیرفت و راه مجاز معامله را توضیح داد.

توضیح واژه‌های دشوار
صرف

معاوضه یا تبدیل پول‌ها؛ راویان در اینجا احکام معاوضهٔ کالاهای هم‌جنس را بررسی می‌کنند.

صاع

واحد سنتی اندازه‌گیری حجم که از جمله برای غله و خرما به کار می‌رفت.

ربا

بهرهٔ حرام یا اضافهٔ ممنوع در برخی معاملات مالی و معاوضه‌ها.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت می‌کنند که خرما را نمی‌توان مستقیماً با خرمای هم‌جنس، اما به مقدار نابرابر، معاوضه کرد؛ حتی اگر کیفیت آن‌ها متفاوت باشد. کسی که خرمای بهتر می‌خواهد، ابتدا خرمای خود را در برابر پول یا کالای دیگری می‌فروشد و سپس خرمای مورد نظرش را می‌خرد. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت، ممنوعیت معاوضهٔ نابرابرِ کالاهای هم‌جنسِ مشمول ربا را می‌پذیرند؛ اما جداگانه بررسی می‌کنند که کدام کالاها مشمول همین احکام‌اند و شرایط معاوضهٔ مستقیم چگونه اجرا می‌شود. در روایت همچنین آمده است که ابن‌عمر و بعدها ابن‌عباس این نوع معاوضه را ناپسند می‌دانستند.

درس‌هایی برای امروز
  1. خرماهای هم‌جنس را مستقیماً و به مقدار نابرابر معاوضه نکنید، حتی اگر کیفیتشان متفاوت باشد.
  2. اگر می‌خواهید خرمایی با کیفیتی دیگر بخرید، ابتدا خرمای خود را در برابر پول بفروشید و سپس نوع دلخواه را بخرید.
  3. در معاوضه‌های مالی یا تجاری، شرایط مربوط را بررسی کنید و اگر تردید داشتید از عالمی آگاه راهنمایی بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.