کتاب ایمان · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 475

روایت‌شده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب ایمان
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Anas ibn Malik

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ - وَاللَّفْظُ لأَبِي كَامِلٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَهْتَمُّونَ لِذَلِكَ - وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فَيُلْهَمُونَ لِذَلِكَ - فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا عَلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا - قَالَ - فَيَأْتُونَ آدَمَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو الْخَلْقِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ اشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا ‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ - قَالَ - فَيَأْتُونَ نُوحًا صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم الَّذِي اتَّخَذَهُ اللَّهُ خَلِيلاً ‏.‏ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ ‏.‏ فَيَأْتُونَ عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ‏.‏ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَإِذَا أَنَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ ‏.‏ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ رَبِّي ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ فَأَقَعُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ ‏.‏ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ - قَالَ فَلاَ أَدْرِي فِي الثَّالِثَةِ أَوْ فِي الرَّابِعَةِ قَالَ - فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏"‏ ‏.‏ - قَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ قَتَادَةُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏.‏

ترجمه

ابوکامل فضیل بن حسین جحدری و محمد بن عبید غبری برای ما حدیث کردند (و این لفظ از ابوکامل است)، هر دو گفتند: ابوعوانه از قتاده، و او از انس بن مالک روایت کرد که رسول خدا ﷺ فرمودند:

«خداوند مردم را در روز قیامت گرد می‌آورد و آنان از این بابت نگران می‌شوند (و ابن عبید گفت: به آنان الهام می‌شود). پس می‌گویند: کاش نزد پروردگارمان شفاعتی می‌طلبیدیم تا ما را از این جایگاه رهایی بخشد.» فرمود: «نزد آدم علیه‌السلام می‌آیند و می‌گویند: تو آدم هستی، پدر بشریت. خدا تو را با دست خود آفرید و از روح خود در تو دمید و به فرشتگان فرمان داد تا بر تو سجده کردند. برای ما نزد پروردگارت شفاعت کن تا ما را از این جایگاه رهایی بخشد.» او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم، و خطایی را که مرتکب شد به یاد می‌آورد و از پروردگارش حیا می‌کند، و می‌گوید: اما نزد نوح بروید، نخستین پیامبری که خدا فرستاد.» فرمود: «نزد نوح علیه‌السلام می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم، و خطایی را که مرتکب شد به یاد می‌آورد و از پروردگارش حیا می‌کند، و می‌گوید: اما نزد ابراهیم علیه‌السلام بروید که خدا او را خلیل خود گرفت.» نزد ابراهیم علیه‌السلام می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم، و خطایی را که مرتکب شد به یاد می‌آورد و از پروردگارش حیا می‌کند، و می‌گوید: اما نزد موسی علیه‌السلام بروید که خدا با او سخن گفت و تورات را به او داد.» فرمود: «نزد موسی علیه‌السلام می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم، و خطایی را که مرتکب شد به یاد می‌آورد و از پروردگارش حیا می‌کند، و می‌گوید: اما نزد عیسی، روح خدا و کلمه او بروید.» نزد عیسی، روح خدا و کلمه او می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم، اما نزد محمد ﷺ بروید، بنده‌ای که گناهان گذشته و آینده‌اش آمرزیده شده است.» راوی گفت: رسول خدا ﷺ فرمودند: «پس نزد من می‌آیند و من از پروردگارم اجازه می‌طلبم و به من اجازه داده می‌شود. چون او را ببینم به سجده می‌افتم و خدا مرا تا هر وقت که بخواهد در آن حالت نگه می‌دارد، سپس گفته می‌شود: ای محمد! سر بردار، بگو شنیده می‌شوی؛ بخواه داده می‌شوی؛ شفاعت کن شفاعتت پذیرفته می‌شود.» پس سر برمی‌دارم و پروردگارم را با حمدی که او به من می‌آموزد ستایش می‌کنم. سپس شفاعت می‌کنم و حدی برایم تعیین می‌شود و آنان را از آتش بیرون آورده و وارد بهشت می‌کنم. سپس بازمی‌گردم و به سجده می‌افتم و خدا مرا تا هر وقت که بخواهد رها می‌کند، سپس گفته می‌شود: ای محمد! سر بردار، بگو شنیده می‌شوی؛ بخواه داده می‌شوی؛ شفاعت کن شفاعتت پذیرفته می‌شود.» پس سر برمی‌دارم و پروردگارم را با حمدی که او به من می‌آموزد ستایش می‌کنم. سپس شفاعت می‌کنم و حدی برایم تعیین می‌شود و آنان را از آتش بیرون آورده و وارد بهشت می‌کنم.» راوی گفت: نمی‌دانم بار سوم بود یا چهارم که فرمود: «سپس می‌گویم: ای پروردگارا! در آتش کسی نمانده مگر آنکه قرآن او را نگه داشته است (یعنی جاودانگی در آتش بر او واجب شده است).» (ابن عبید در روایت خود گفت: قتاده گفت: یعنی جاودانگی در آتش بر او واجب شده است.)

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در روز قیامت، الله به خواست خود به پیامبر ﷺ اجازه شفاعت می‌دهد.

توضیح واژه‌های دشوار
شفاعت

درخواستی به سود دیگران که الله در روز قیامت اجازه می‌دهد و می‌پذیرد.

سجود

به‌عنوان عبادت، پیشانی را بر زمین نهادن.

حدی تعیین می‌شود

الله مشخص می‌کند پیامبر ﷺ برای چه کسانی می‌تواند شفاعت کند؛ بنابراین شفاعت تنها با اجازه الله انجام می‌شود.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که شفاعت بزرگ در روز قیامت، موهبتی ویژه برای پیامبر محمد ﷺ است. پیامبران پی‌درپی با فروتنی به وابستگی خود به الله اذعان می‌کنند، در حالی که خود الله اجازه می‌دهد و برای شفاعت حد و مرز تعیین می‌کند. این بخش همچنین تأیید می‌کند که مؤمنانی که بنا بر داوری الله در آتش به سر می‌برند، می‌توانند از آن بیرون آورده شوند؛ اما کسانی که بنا بر قرآن برای همیشه در آن می‌مانند، از این حکم مستثنا هستند. پس شفاعت قدرتی مستقل برای هیچ پیامبری نیست و تنها با اجازه الله صورت می‌گیرد.

درس‌هایی برای امروز
  1. از الله رحمت بخواهید و به داوری او اعتماد داشته باشید؛ شفاعت تنها با اجازه او انجام می‌شود.
  2. با فروتنی از پیامبر ﷺ پیروی کنید و به یاد داشته باشید که عزت و موهبت‌های ویژه سرانجام از الله هستند.
  3. با توبه و انجام کارهای نیک برای روز قیامت آماده شوید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.