قیامت، بهشت و دوزخ · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 7067

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Mas'ud. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: قیامت، بهشت و دوزخ
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Mas'ud

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، الأَشَجُّ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صُبَيْحٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ جَاءَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ رَجُلٌ فَقَالَ تَرَكْتُ فِي الْمَسْجِدِ رَجُلاً يُفَسِّرُ الْقُرْآنَ بِرَأْيِهِ يُفَسِّرُ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ‏}‏ قَالَ يَأْتِي النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ دُخَانٌ فَيَأْخُذُ بِأَنْفَاسِهِمْ حَتَّى يَأْخُذَهُمْ مِنْهُ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ عَلِمَ عِلْمًا فَلْيَقُلْ بِهِ وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ مِنْ فِقْهِ الرَّجُلِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لاَ عِلْمَ لَهُ بِهِ اللَّهُ أَعْلَمُ ‏.‏ إِنَّمَا كَانَ هَذَا أَنَّ قُرَيْشًا لَمَّا اسْتَعْصَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دَعَا عَلَيْهِمْ بِسِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ فَأَصَابَهُمْ قَحْطٌ وَجَهْدٌ حَتَّى جَعَلَ الرَّجُلُ يَنْظُرُ إِلَى السَّمَاءِ فَيَرَى بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ مِنَ الْجَهْدِ وَحَتَّى أَكَلُوا الْعِظَامَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرِ اللَّهَ لِمُضَرَ فَإِنَّهُمْ قَدْ هَلَكُوا فَقَالَ ‏"‏ لِمُضَرَ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَدَعَا اللَّهَ لَهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلاً إِنَّكُمْ عَائِدُونَ‏}‏ قَالَ فَمُطِرُوا فَلَمَّا أَصَابَتْهُمُ الرَّفَاهِيَةُ - قَالَ - عَادُوا إِلَى مَا كَانُوا عَلَيْهِ - قَالَ - فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏ ‏{‏ يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ‏}‏ قَالَ يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ ‏.‏

ترجمه

ابوبکر بن ابی‌شیبه برای ما حدیث کرد و گفت: ابومعاویه و وکیع برای ما حدیث کردند؛ (و با سندی دیگر) ابوسعید اَشَجّ به من خبر داد و گفت: وکیع به ما خبر داد؛ (و با سندی دیگر) عثمان بن ابی‌شیبه برای ما حدیث کرد و گفت: جریر برای ما حدیث کرد؛ همگی از اعمش روایت می‌کنند. (و با سندی دیگر) یحیی بن یحیی و ابوکریب برای ما حدیث کردند — و این لفظ از یحیی است — هر دو گفتند: ابومعاویه از اعمش، او از مسلم بن صبیح، و او از مسروق برای ما حدیث کرد. مسروق گفت: مردی نزد عبدالله (بن مسعود) آمد و عرض کرد: در مسجد مردی را جا گذاشتم که قرآن را به رأی خود تفسیر می‌کند. او این آیه {يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ} را چنین تفسیر می‌کند که در روز قیامت دودی بر مردم می‌آید و نفس‌هایشان را می‌گیرد تا جایی که حالتی شبیه زکام به آنان دست می‌دهد. عبدالله فرمود: هر کس علمی دارد باید آن را بیان کند و هر کس نمی‌داند باید بگوید

«الله أعلم» (خدا داناتر است). زیرا از نشانه‌های فهم و دانش انسان این است که درباره آنچه نمی‌داند بگوید «الله أعلم». ماجرا این بود که وقتی قریش از پیامبر ﷺ سرپیچی کردند، ایشان علیه آنان دعای خشکسالی کرد، مانند سال‌های خشکسالی یوسف (علیه‌السلام). چنان قحطی و سختی به آنان رسید که مرد به آسمان نگاه می‌کرد و از شدت گرسنگی و تشنگی میان خود و آسمان چیزی شبیه دود می‌دید. کارشان به جایی رسید که استخوان می‌خوردند. سپس مردی نزد پیامبر ﷺ آمد و گفت: ای رسول خدا! برای قبیله مُضَر از خدا آمرزش بخواه که آنان دارند هلاک می‌شوند. پیامبر ﷺ فرمود: «برای مُضَر؟ تو بسیار جسوری!» با این حال برای آنان دعا کرد. در پی این واقعه، الله عزوجل این آیه را نازل فرمود: {إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلاً إِنَّكُمْ عَائِدُونَ} (ما اندکی عذاب را برطرف می‌کنیم، اما شما قطعاً بازخواهید گشت). راوی گفت: سپس باران بر آنان بارید، اما چون به رفاه و آسایش رسیدند، دوباره به همان حالت پیشین خود بازگشتند. آنگاه الله عزوجل این آیات را نازل فرمود: {فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ} (پس منتظر روزی باش که آسمان دودی آشکار بیاورد * که مردم را فرا می‌گیرد؛ این عذابی دردناک است) و {يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ} (روزی که ما انتقامی بزرگ بگیریم، همانا ما انتقام‌گیرنده‌ایم). عبدالله (بن مسعود) فرمود: منظور از این انتقام بزرگ، روز جنگ بدر است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

دانش درست هم به دلیل نیاز دارد و هم به شجاعتِ پذیرفتن علم الله.

پیشینه و سبب بیان

این روایت، توضیح عبدالله بن مسعود را در زمینهٔ قحطی‌ای بیان می‌کند که پس از رد کردن پیامبر ﷺ، قریش را فراگرفت. در اینجا دودِ آیات یادشده به غباری مانند پرده‌ای در دوران قحطی پیوند داده شده و «گرفتاری بزرگ» به جنگ بدر تفسیر شده است.

توضیح واژه‌های دشوار
تفسیر بر پایهٔ نظر شخصی

توضیح یک آیه بدون دانش کافی یا دلیل از قرآن و روایات.

مُضَر

گروهی بزرگ از قبایل عرب که قریش از آن بود.

گرفتاری بزرگ

کیفر سختی که در آیات نقل‌شده وعده داده شده است؛ عبدالله بن مسعود در اینجا آن را به بدر تفسیر می‌کند.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از سخنان عبدالله بن مسعود چنین برداشت می‌کنند که دانش مسئولیت می‌آورد: کسی که دانش معتبر دارد، بر پایهٔ آن سخن می‌گوید و کسی که چیزی نمی‌داند، صادقانه می‌گوید: الله بهتر می‌داند. این اعتراف نشانهٔ ناتوانی نیست، بلکه نشان فهم و احتیاط در تفسیر قرآن است. این روایت همچنین می‌آموزد که تفسیر آیات باید با توجه به زمینهٔ آن‌ها و توضیحات صحابه انجام شود.

درس‌هایی برای امروز
  1. پیش از تفسیر آیه‌ای از قرآن، متن، زمینه و تفسیر معتبر عالمان را بررسی کنید.
  2. اگر پاسخ پرسشی را نمی‌دانید، صادقانه بگویید: الله بهتر می‌داند.
  3. توضیح دینی را بدون پشتوانهٔ معتبر به‌عنوان دانشی قطعی منتشر نکنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.