کتاب قیام اللیل و نوافل روز · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i، حدیث 1601

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب قیام اللیل و نوافل روز
سنن النسائي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ لَقِيَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنِ الْوَتْرِ، فَقَالَ أَلاَ أُنَبِّئُكَ بِأَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ عَائِشَةُ ائْتِهَا فَسَلْهَا ثُمَّ ارْجِعْ إِلَىَّ فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا إِنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهَا إِلاَّ مُضِيًّا ‏.‏ فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ مَعِي فَدَخَلَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ لِحَكِيمٍ مَنْ هَذَا مَعَكَ قُلْتُ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ ‏.‏ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قُلْتُ ابْنُ عَامِرٍ ‏.‏ فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا ‏.‏ قَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ أَلَيْسَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقُرْآنُ ‏.‏ فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ فَبَدَا لِي قِيَامُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ أَلَيْسَ تَقْرَأُ هَذِهِ السُّورَةَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ‏}‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ حَوْلاً حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ خَاتِمَتَهَا اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ التَّخْفِيفَ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ أَنْ كَانَ فَرِيضَةً فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ فَبَدَا لِي وِتْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ يَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَةً فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا سَلَّمَ فَتِلْكَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يَدُومَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا شَغَلَهُ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ نَوْمٌ أَوْ مَرَضٌ أَوْ وَجَعٌ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلاَ أَعْلَمُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلاَ قَامَ لَيْلَةً كَامِلَةً حَتَّى الصَّبَاحِ وَلاَ صَامَ شَهْرًا كَامِلاً غَيْرَ رَمَضَانَ فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ أَمَا أَنِّي لَوْ كُنْتُ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي مُشَافَهَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَذَا وَقَعَ فِي كِتَابِي وَلاَ أَدْرِي مِمَّنِ الْخَطَأُ فِي مَوْضِعِ وِتْرِهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏

ترجمه

محمد بن بشار به ما خبر داد و گفت: یحیی بن سعید برای ما حدیث کرد، از سعید، از قتاده، از زراره، از سعد بن هشام که او با ابن عباس دیدار کرد و از وی درباره نماز وتر پرسید. ابن عباس گفت:

«آیا تو را به داناترین مردم روی زمین نسبت به وترِ رسول الله ﷺ راهنمایی نکنم؟» سعد گفت: «بله.» ابن عباس گفت: «عایشه است؛ نزد او برو و از او بپرس، سپس پیش من بازگرد و پاسخ او را برایم نقل کن.» پس من نزد حکیم بن افلح رفتم و از او خواستم تا مرا همراهی کند. او گفت: «من به نزد او نمی‌روم، زیرا من او را نهی کرده بودم که درباره این دو گروه (متخاصم) چیزی بگوید، اما او سر باز زد و جز ادامه دادن راه خود نپذیرفت.» من او را قسم دادم، پس با من آمد و بر عایشه وارد شدیم. عایشه به حکیم گفت: «این کیست که با توست؟» گفتم: «سعد بن هشام.» پرسید: «کدام هشام؟» گفتم: «پسر عامر.» پس برای او طلب رحمت کرد و گفت: «عامر مرد بسیار خوبی بود.» سعد گفت: «ای ام‌المؤمنین، مرا از اخلاق رسول الله ﷺ آگاه ساز.» فرمود: «آیا قرآن نمی‌خوانی؟» گفتم: «چرا.» فرمود: «اخلاق پیامبر خدا ﷺ همان قرآن بود.» قصد برخاستن کردم، اما یاد قیام شبانه رسول الله ﷺ افتادم و گفتم: «ای ام‌المؤمنین، مرا از قیام شبانه پیامبر خدا ﷺ آگاه ساز.» فرمود: «آیا سوره «یَا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ» را نمی‌خوانی؟» گفتم: «چرا.» فرمود: «خداوند عزوجل در ابتدای این سوره قیام شب را واجب گردانید، پس پیامبر خدا ﷺ و یارانش حدود یک سال به پا خاستند. خداوند عزوجل انتهای این سوره را دوازده ماه نگه داشت، سپس تخفیف را در پایان این سوره نازل فرمود و بدین ترتیب قیام شب پس از آنکه فریضه بود، به تطوع تبدیل شد.» باز قصد برخاستن کردم، اما یاد وترِ رسول الله ﷺ افتادم و گفتم: «ای ام‌المؤمنین، مرا از وترِ رسول الله ﷺ آگاه ساز.» فرمود: «ما مسواک و آب وضوی ایشان را آماده می‌کردیم و خداوند عزوجل هر زمان از شب که می‌خواست او را بیدار می‌فرمود. ایشان مسواک می‌زدند، وضو می‌گرفتند و هشت رکعت نماز می‌خواندند که در میان آن‌ها نمی‌نشستند مگر در رکعت هشتم؛ می‌نشستند و خداوند عزوجل را ذکر کرده و دعا می‌کردند، سپس سلامی می‌دادند که ما می‌شنیدیم. آنگاه دو رکعت دیگر در حالت نشسته پس از سلام می‌خواندند و سپس یک رکعت دیگر اقامه می‌کردند که مجموعاً یازده رکعت می‌شد، ای پسرم! هنگامی که رسول الله ﷺ پیر شدند و وزنشان زیاد شد، با هفت رکعت وتر می‌خواندند و پس از سلام، دو رکعت در حالت نشسته می‌خواندند که مجموعاً نه رکعت می‌شد، ای پسرم! رسول الله ﷺ هرگاه نمازی را می‌خواندند، دوست داشتند بر آن مداومت ورزند و هرگاه خواب یا بیماری یا دردی مانع قیام شبانه‌شان می‌شد، دوازده رکعت در روز می‌خواندند. و من نمی‌دانم که پیامبر خدا ﷺ تمام قرآن را در یک شب خوانده باشند، یا شبی کامل را تا صبح به نماز ایستاده باشند، یا ماهی کامل را غیر از رمضان روزه گرفته باشند.» پس نزد ابن عباس آمدم و حدیث او را برایش نقل کردم. او گفت: «راست گفته است؛ اگر امکان ورود بر او را داشتم، حتماً نزدش می‌رفتم تا رو در رو برایم سخن بگوید.» ابوعبدالرحمن گفت: این گونه در کتاب من آمده است و نمی‌دانم اشتباه در مورد وترِ آن حضرت ﷺ از جانب چه کسی بوده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ به نماز شب پایبند بود و آن را با اعتدال و مداومت به‌جا می‌آورد.

توضیح واژه‌های دشوار
قیام‌اللیل

نماز مستحبی‌ای که در شب خوانده می‌شود.

وتر

نمازی با شمار فردی از رکعت‌ها که نماز شب با آن پایان می‌یابد.

مسواک

چوبی کوچک که برای پاک‌کردن دندان‌ها به کار می‌رود.

برداشت‌های عالمان

عالمان از گزارش عایشه چنین برداشت می‌کنند که پس از مدتی، نماز شب واجب نبود و مستحبی شد و پیامبر ﷺ عبادت خود را پیوسته و با توجه انجام می‌داد. نماز ایشان در زمان‌های مختلف یازده یا نه رکعت بود و اگر مانعی پیش می‌آمد، روز بعد نماز را جبران می‌کرد. این روایت همچنین تأکید می‌کند که منش ایشان تجسم قرآن بود. مذاهب فقهی شیوه‌های گوناگون و معتبری برای نماز وتر می‌پذیرند؛ این گزارش شیوه‌ای را توصیف می‌کند که عایشه می‌شناخت و یک شکل واحد را برای همه نمازگزاران مقرر نمی‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. مقدار مناسبی از نماز شب را انتخاب کنید و بکوشید به‌طور منظم آن را ادامه دهید.
  2. اگر بیماری یا خواب مانع نمازتان شد، هرگاه توانستید آن را در روز جبران کنید.
  3. بگذارید قرآن نه‌فقط بر تلاوت، بلکه بر رفتار و منش شما نیز اثر بگذارد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.