کتاب طلاق · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i، حدیث 3451

روایت‌شده توسط Aishah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب طلاق
سنن النسائي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aishah

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَاتَبَتْ بَرِيرَةُ عَلَى نَفْسِهَا بِتِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ سَنَةٍ بِأُوقِيَّةٍ فَأَتَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فَقَالَتْ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ فَكَلَّمَتْ فِي ذَلِكَ أَهْلَهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ فَجَاءَتْ إِلَى عَائِشَةَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَتْ لَهَا مَا قَالَ أَهْلُهَا فَقَالَتْ لاَهَا اللَّهِ إِذًا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَرِيرَةَ أَتَتْنِي تَسْتَعِينُ بِي عَلَى كِتَابَتِهَا فَقُلْتُ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْتَاعِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُونَ أَعْتِقْ فُلاَنًا وَالْوَلاَءُ لِي كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَكُلُّ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ ‏"‏ ‏.‏ فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ زَوْجِهَا وَكَانَ عَبْدًا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَلَوْ كَانَ حُرًّا مَا خَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

ترجمه

اسحاق بن ابراهیم به ما خبر داد و گفت: جریر به ما اطلاع داد، از هشام بن عروه، از پدرش، از عایشه رضی الله عنها که فرمود: بریره خود را به نه اوقیه مکاتبه کرد که هر سال یک اوقیه بپردازد. سپس نزد عایشه آمد تا از او کمک بخواهد. عایشه گفت:

«نه، مگر اینکه راضی شوند تمام مبلغ را یکجا بپردازم و حق ولایت (ولاء) مال من باشد.» بریره رفت و با صاحبانش در این باره صحبت کرد، اما آنها نپذیرفتند مگر اینکه ولایت برای خودشان باشد. سپس نزد عایشه بازگشت و در همان لحظه رسول خدا ﷺ نیز وارد شدند. عایشه از او پرسید که صاحبانش چه گفتند؟ بریره پاسخ داد: «به خدا سوگند خیر! مگر اینکه ولایت مال من باشد.» رسول خدا ﷺ فرمودند: «قضیه چیست؟» عایشه عرض کرد: «یا رسول‌الله! بریره نزد من آمد تا در پرداخت اقساط آزادی‌اش از من کمک بخواهد. گفتم: نه، مگر اینکه راضی شوند کل مبلغ را یکجا بگیرند و ولایت مال من باشد. او این موضوع را با صاحبانش مطرح کرد اما آنها نپذیرفتند جز اینکه ولایت برای خودشان باشد.» رسول خدا ﷺ فرمودند: «او را بخر و شرط کن که ولایت برای کسی است که آزاد می‌کند.» سپس برخاستند و برای مردم خطبه خواندند؛ خداوند را حمد و ثنا گفتند و سپس فرمودند: «چرا مردمی شرایطی را تعیین می‌کنند که در کتاب الله عزوجل نیست؟ می‌گویند: فلانی را آزاد کن اما ولایت مال من باشد. کتاب الله عزوجل سزاوارتر است و شرط خداوند محکم‌تر. هر شرطی که در کتاب خدا نباشد باطل است، حتی اگر صد شرط باشد.» سپس رسول خدا ﷺ به بریره در مورد شوهرش که هنوز برده بود حق انتخاب دادند و بریره خودش را انتخاب کرد (از هم جدا شد). عروه گفت: «اگر شوهرش آزاد بود، رسول خدا ﷺ به او حق انتخاب نمی‌دادند.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ولاء از آنِ کسی است که شخصِ برده را آزاد می‌کند.

پیشینه و سبب بیان

بریره از عائشه خواست در قرارداد مکاتبه‌اش برای آزادی به او کمک کند. مالکانش می‌خواستند حق ولاء را برای خود نگه دارند؛ پیامبر ﷺ روشن ساخت که این حق متعلق به کسی است که او را آزاد می‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
مکاتبه

قراردادی که بر اساس آن شخصِ برده مبلغ توافق‌شده‌ای می‌پردازد تا آزاد شود.

ولاء

پیوندی حقوقی که در پی آزادی پدید می‌آید و آثار معینی در ارث دارد.

اُقیه

واحدی برای سنجش وزن نقره؛ در اینجا مبلغ توافق‌شده به صورت اقساط سالانه پرداخت می‌شد.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه می‌گیرند که حق ولاء متعلق به آزادکننده است و نمی‌توان با شرطی قراردادی آن را به دیگری واگذار کرد. این حدیث همچنین نشان می‌دهد شرطی که با شریعت خدا ناسازگار باشد، اثر حقوقی معتبر ندارد. اختیاری که به بریره درباره ازدواجش داده شد با برده بودن همسرش ارتباط داشت؛ عروه یادآور می‌شود که اگر او آزاد بود، چنین اختیاری به بریره داده نمی‌شد.

درس‌هایی برای امروز
  1. در توافق‌های مالی، از پیش روشن کنید کدام شرط‌ها معتبرند و کدام‌یک معتبر نیستند.
  2. در اختلاف حقوقی، پیش از پذیرفتن شرطی مورد اختلاف از متخصص مشورت بگیرید.
  3. به افراد آسیب‌پذیر به شیوه‌ای کمک کنید که آزادی و کرامتشان را پاس بدارد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.