کتاب هبه · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i، حدیث 3688

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Amr ibn al-As. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Hasan (خوب)کتاب: کتاب هبه
سنن النسائي
چه کسی روایت کرد؟

از النسائي تا پیامبر ﷺ

Hasan (خوب)
  1. 1عَمْرُو بْنُ يَزِيدَآن را به النسائي روایت کرد
  2. 2ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ
  3. 3حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ
  4. 4مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ
  5. 5عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ
  6. 6أَبِيهِ
  7. 7جَدِّهِ
  8. 8رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.

روایت

متن عربی

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَتَتْهُ وَفْدُ هَوَازِنَ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ إِنَّا أَصْلٌ وَعَشِيرَةٌ وَقَدْ نَزَلَ بِنَا مِنَ الْبَلاَءِ مَا لاَ يَخْفَى عَلَيْكَ فَامْنُنْ عَلَيْنَا مَنَّ اللَّهُ عَلَيْكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اخْتَارُوا مِنْ أَمْوَالِكُمْ أَوْ مِنْ نِسَائِكُمْ وَأَبْنَائِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا قَدْ خَيَّرْتَنَا بَيْنَ أَحْسَابِنَا وَأَمْوَالِنَا بَلْ نَخْتَارُ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا مَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُمْ فَإِذَا صَلَّيْتُ الظُّهْرَ فَقُومُوا فَقُولُوا إِنَّا نَسْتَعِينُ بِرَسُولِ اللَّهِ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَوِ الْمُسْلِمِينَ فِي نِسَائِنَا وَأَبْنَائِنَا ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّوُا الظُّهْرَ قَامُوا فَقَالُوا ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَمَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الْمُهَاجِرُونَ وَمَا كَانَ لَنَا فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَالَتِ الأَنْصَارُ مَا كَانَ لَنَا فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ أَمَّا أَنَا وَبَنُو تَمِيمٍ فَلاَ ‏.‏ وَقَالَ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنٍ أَمَّا أَنَا وَبَنُو فَزَارَةَ فَلاَ ‏.‏ وَقَالَ الْعَبَّاسُ بْنُ مِرْدَاسٍ أَمَّا أَنَا وَبَنُو سُلَيْمٍ فَلاَ ‏.‏ فَقَامَتْ بَنُو سُلَيْمٍ فَقَالُوا كَذَبْتَ مَا كَانَ لَنَا فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ رُدُّوا عَلَيْهِمْ نِسَاءَهُمْ وَأَبْنَاءَهُمْ فَمَنْ تَمَسَّكَ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ فَلَهُ سِتُّ فَرَائِضَ مِنْ أَوَّلِ شَىْءٍ يُفِيئُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْنَا ‏"‏ ‏.‏ وَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ وَرَكِبَ النَّاسُ اقْسِمْ عَلَيْنَا فَيْأَنَا فَأَلْجَئُوهُ إِلَى شَجَرَةٍ فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ رُدُّوا عَلَىَّ رِدَائِي فَوَاللَّهِ لَوْ أَنَّ لَكُمْ شَجَرَ تِهَامَةَ نَعَمًا قَسَمْتُهُ عَلَيْكُمْ ثُمَّ لَمْ تَلْقَوْنِي بَخِيلاً وَلاَ جَبَانًا وَلاَ كَذُوبًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَى بَعِيرًا فَأَخَذَ مِنْ سَنَامِهِ وَبَرَةً بَيْنَ أُصْبُعَيْهِ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ هَا إِنَّهُ لَيْسَ لِي مِنَ الْفَىْءِ شَىْءٌ وَلاَ هَذِهِ إِلاَّ خُمُسٌ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ فِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ بِكُبَّةٍ مِنْ شَعْرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذْتُ هَذِهِ لأُصْلِحَ بِهَا بَرْدَعَةَ بَعِيرٍ لِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَّا مَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَوَبَلَغَتْ هَذِهِ فَلاَ أَرَبَ لِي فِيهَا ‏.‏ فَنَبَذَهَا ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمِخْيَطَ فَإِنَّ الْغُلُولَ يَكُونُ عَلَى أَهْلِهِ عَارًا وَشَنَارًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

عمرو بن یزید به ما خبر داد و گفت: ابن ابی عدی برای ما حدیث کرد و گفت: حماد بن سلمه برای ما حدیث کرد، از محمد بن اسحاق، از عمرو بن شعیب، از پدرش، از جدش که گفت: نزد رسول خدا ﷺ بودیم که وفد قبیله هوازن خدمت ایشان رسیدند و گفتند:

«ای محمد! ما خاندان و قبیله‌ای شناخته‌شده هستیم و بلایی بر ما نازل شده که بر تو پوشیده نیست؛ پس بر ما منت نه، تا خداوند بر تو منت نهد.» ایشان فرمودند: «میان اموالتان یا زنان و فرزندانتان یکی را انتخاب کنید.» گفتند: «ما را میان آبرو و اموالمان مخیر ساختی؛ بلکه ما زنان و فرزندانمان را برمی‌گزینیم.» سپس رسول خدا ﷺ فرمودند: «اما آنچه سهم من و بنی عبدالمطلب است، مال شماست. چون نماز ظهر را گزاردیم، برخیزید و بگویید: ما در بازپس‌گیری زنان و فرزندانمان از مؤمنان یا مسلمانان، یاری رسول خدا ﷺ را می‌جوییم.» چون نماز ظهر را خواندند، برخاستند و همان را گفتند. رسول خدا ﷺ فرمودند: «آنچه سهم من و بنی عبدالمطلب بود، مال شماست.» مهاجران گفتند: «هر چه سهم ماست، تقدیم رسول خدا ﷺ باد.» انصار نیز گفتند: «هر چه سهم ماست، تقدیم رسول خدا ﷺ باد.» اما اقرع بن حابس گفت: «من و بنی تمیم، نه (پس نمی‌دهیم).» عیینة بن حصن گفت: «من و بنی فزاره، نه.» عباس بن مرداس گفت: «من و بنی سلیم، نه.» آنگاه بنی سلیم برخاستند و گفتند: «دروغ گفتی! هر چه سهم ماست، تقدیم رسول خدا ﷺ باد.» سپس رسول خدا ﷺ فرمودند: «ای مردم! زنان و فرزندانشان را به آنان بازگردانید. هر کس چیزی از این فیء را بازگرداند، شش شتر از نخستین غنیمتی که خداوند عزوجل در آینده به ما ارزانی دارد، دریافت خواهد کرد.» آنگاه بر مرکب خود سوار شدند و مردم گرد ایشان جمع شدند و گفتند: «غنیمتمان را میان ما تقسیم کن.» ایشان را به سوی درختی راندند و ردای ایشان به درخت گیر کرد. فرمودند: «ای مردم! ردای مرا به من بازگردانید. سوگند به خدا! اگر به عدد درختان تهامه شتر داشتید، آن را میان شما تقسیم می‌کردم؛ آنگاه مرا نه بخیل، نه ترسو و نه دروغگو می‌یافتید.» سپس نزد شتری رفتند و مویی از کوهان آن میان دو انگشت گرفتند و فرمودند: «هان! هیچ چیز از این فیء سهم من نیست جز این، یعنی فقط خُمس (یک‌پنجم)، و همین خُمس نیز به شما بازگردانده می‌شود.» مردی با گلوله‌ای از پشم برخاست و گفت: «ای رسول خدا! این را گرفتم تا پالان شترم را تعمیر کنم.» فرمودند: «آنچه سهم من و بنی عبدالمطلب بود، مال توست.» آن مرد گفت: «آیا کار به اینجا رسیده است؟ دیگر نیازی به آن ندارم.» و آن را دور انداخت. ایشان فرمودند: «ای مردم! حتی نخ و سوزن را نیز بازپس دهید، زیرا غلول (خیانت در غنیمت) روز قیامت برای مرتکب آن ننگ و رسوایی خواهد بود.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

النبي ﷺ أعاد الأسر و حذّر من الغُلول.

پیشینه و سبب بیان

پس از نبرد، هیئت هوازن خواستار بازگرداندن زنان و کودکانشان شد. پیامبر ﷺ بازگرداندن آنان را به رضایت داوطلبانه کسانی که غنیمت به آنان اختصاص یافته بود مشروط کرد و هشدار داد که حتی چیزهای کوچک نیز نباید به ناحق برداشته شوند.

توضیح واژه‌های دشوار
فَیء

غنیمت یا مالی که در اختیار جامعه مسلمانان است و طبق مقررات تقسیم می‌شود.

خُمس

یک‌پنجم غنیمت جنگی که طبق احکام اسلامی مصرف ویژه‌ای دارد.

غُلول

برداشتن یا پنهان‌کردن غیرمجاز چیزی از غنیمت جنگی.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که غنیمتی که به کسی اختصاص یافته، بدون رضایت صاحبان حق نباید پس گرفته شود. موافقت مهاجران، انصار و بنی‌سلیم با واگذاری سهم خود داوطلبانه بود؛ و مخالفت گروه‌های دیگر محترم شمرده شد. روایت همچنین بر لزوم مدیریت دقیق اموال عمومی تأکید می‌کند و اینکه حتی یک شیء کوچک نیز نباید بدون حق برداشته شود. هشدار درباره غلول، تأکیدی جدی بر درستکاری و پاسخ‌گویی است.

درس‌هایی برای امروز
  1. اموال متعلق به یک جامعه یا سازمان را فقط با اجازه روشن واگذار کنید.
  2. هنگام بخشش یا چشم‌پوشی از مال، روشن کنید که این کار داوطلبانه است و مخالفت افراد را محترم بشمارید.
  3. حتی چیزهای کوچک را نیز بدون حق برندارید؛ درستکاری درباره هر نوع دارایی لازم است.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.