کتاب صلوة · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 399

روایت‌شده توسط Abu Hurairah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب صلوة
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Hurairah

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ، وَهُوَ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ كَبَّرَ فَرَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَذِي الْيَدَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِذَا تَكَلَّمَ فِي الصَّلاَةِ نَاسِيًا أَوْ جَاهِلاً أَوْ مَا كَانَ فَإِنَّهُ يُعِيدُ الصَّلاَةَ وَاعْتَلُّوا بِأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ كَانَ قَبْلَ تَحْرِيمِ الْكَلاَمِ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏ قَالَ وَأَمَّا الشَّافِعِيُّ فَرَأَى هَذَا حَدِيثًا صَحِيحًا فَقَالَ بِهِ وَقَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّائِمِ إِذَا أَكَلَ نَاسِيًا فَإِنَّهُ لاَ يَقْضِي وَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَفَرَّقُوا هَؤُلاَءِ بَيْنَ الْعَمْدِ وَالنِّسْيَانِ فِي أَكْلِ الصَّائِمِ بِحَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ فِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنْ تَكَلَّمَ الإِمَامُ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ قَدْ أَكْمَلَهَا ثُمَّ عَلِمَ أَنَّهُ لَمْ يُكْمِلْهَا يُتِمُّ صَلاَتَهُ وَمَنْ تَكَلَّمَ خَلْفَ الإِمَامِ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ عَلَيْهِ بَقِيَّةً مِنَ الصَّلاَةِ فَعَلَيْهِ أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا ‏.‏ وَاحْتَجَّ بِأَنَّ الْفَرَائِضَ كَانَتْ تُزَادُ وَتُنْقَصُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّمَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ وَهُوَ عَلَى يَقِينٍ مِنْ صَلاَتِهِ أَنَّهَا تَمَّتْ وَلَيْسَ هَكَذَا الْيَوْمَ لَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَتَكَلَّمَ عَلَى مَعْنَى مَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ لأَنَّ الْفَرَائِضَ الْيَوْمَ لاَ يُزَادُ فِيهَا وَلاَ يُنْقَصُ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ نَحْوًا مِنْ هَذَا الْكَلاَمِ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ نَحْوَ قَوْلِ أَحْمَدَ فِي الْبَابِ ‏.‏

ترجمه

انساری برای ما حدیث کرد، معن برای ما حدیث کرد، مالک برای ما حدیث کرد، از ایوب بن ابی تمیمه که همان ایوب سختیانی است، از محمد بن سیرین، از ابوهریره روایت شده است که پیامبر ﷺ پس از دو رکعت نماز را تمام کرد و برگشت. ذوالیدین به ایشان عرض کرد:

«ای رسول خدا! آیا نماز کوتاه شده است یا فراموش کرده‌اید؟» رسول خدا ﷺ فرمودند: «آیا ذوالیدین راست می‌گوید؟» مردم گفتند: «بله.» سپس رسول خدا ﷺ برخاستند و دو رکعت دیگر خواندند و سلام دادند. آنگاه تکبیر گفتند و سجده‌ای کردند که مانند سجده‌های معمولیشان یا طولانی‌تر بود، سپس تکبیر گفتند و سر برداشتند و دوباره سجده‌ای کردند که مانند سجده‌های معمولیشان یا طولانی‌تر بود. ابوعیسی می‌گوید: در این باب از عمران بن حصین، ابن عمر و ذوالیدین نیز احادیثی نقل شده است. ابوعیسی می‌گوید: حدیث ابوهریره حدیثی حسن و صحیح است. اهل علم در مورد این حدیث اختلاف نظر دارند. برخی از علمای کوفه گفته‌اند: اگر کسی در نماز از روی فراموشی، جهالت یا هر دلیل دیگری سخن بگوید، باید نماز را اعاده کند. آنان استدلال کرده‌اند که این حدیث مربوط به پیش از تحریم سخن گفتن در نماز است. او می‌گوید: اما شافعی این حدیث را صحیح دانسته و به آن عمل کرده است. او گفته است: این حدیث صحیح‌تر از حدیثی است که از پیامبر ﷺ درباره روزه‌داری که فراموش‌کارانه غذا می‌خورد نقل شده، زیرا قضای آن لازم نیست و آن روزی‌ای است که خداوند به او بخشیده است. شافعی می‌گوید: بر اساس همین حدیث ابوهریره است که میان عمد و نسیان در خوردنِ روزه‌دار تفاوت قائل شده‌اند. احمد درباره حدیث ابوهریره می‌گوید: اگر امام در حین نماز سخنی بگوید در حالی که گمان می‌کند نمازش را کامل کرده، ولی بعداً بفهمد که کامل نکرده است، باید نمازش را تمام کند. و هر کس پشت سر امام سخن بگوید در حالی که می‌داند بخشی از نماز باقی مانده است، باید نماز را از سر بگیرد. او استدلال می‌کند که در عهد رسول خدا ﷺ فرائض گاهی زیاد و گاهی کم می‌شد. ذوالیدین زمانی سخن گفت که یقین داشت نمازش تمام شده است، اما امروز چنین نیست؛ امروز هیچ‌کس حق ندارد به شیوه‌ای که ذوالیدین سخن گفت حرف بزند، زیرا امروز در فرائض نه افزایشی صورت می‌گیرد و نه کاهشی. احمد سخنانی نزدیک به همین مضمون بیان کرده است. اسحاق نیز در این باب نظری مشابه احمد دارد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

اگر رکعت‌هایی از نماز از روی فراموشی ادا نشده باشد، پیامبر ﷺ نماز را کامل کرد و سجدهٔ سهو به‌جا آورد.

پیشینه و سبب بیان

پیامبر ﷺ نماز را پس از دو رکعت پایان داد. ذوالیدین پرسید آیا نماز کوتاه شده یا ایشان ﷺ اشتباه کرده است. پس از تأیید حاضران، ایشان رکعت‌های باقی‌مانده را کامل کرد و دو سجده به‌جا آورد.

توضیح واژه‌های دشوار
رکعت‌ها

جمع رکعت؛ واحدی از نماز که شامل قیام، رکوع و سجده است.

سلام

درود پایانی که مسلمان با آن نماز را به پایان می‌رساند.

سجدهٔ سهو

دو سجده که برای برخی اشتباه‌های نماز انجام می‌شود.

برداشت‌های عالمان

ترمذی نقل می‌کند که عالمان دربارهٔ سخن گفتن از روی فراموشی در نماز اختلاف نظر داشته‌اند. شافعی این روایت صحیح را دلیل گرفته است بر اینکه پیامبر ﷺ پس از آگاه شدن از اشتباه، نماز را کامل کرد و سپس دو سجده به‌جا آورد. احمد و اسحاق میان کسی که گمان می‌کرد نماز تمام شده و کسی که می‌دانست هنوز بخشی از نماز باقی مانده است تفاوت قائل شدند؛ بنابر دیدگاه نقل‌شده از آنان، نفر نخست نماز را کامل می‌کند، درحالی‌که نفر دوم آن را از نو آغاز می‌کند. مذاهب فقهی پیامدهای دقیق سخن گفتن و زمان سجدهٔ سهو را با توجه به مجموعهٔ گسترده‌تر ادله بررسی می‌کنند.

درس‌هایی برای امروز
  1. اگر تردید داری، با آرامش بررسی کن که در نماز چه کرده‌ای و بر اساس دانش معتبر دربارهٔ سجدهٔ سهو عمل کن.
  2. اگر گمان کردی نماز تمام شده و بعداً متوجه اشتباه شدی، دربارهٔ احکام مذهب فقهی خود از فردی آگاه بپرس.
  3. بی‌دلیل در نماز سخن نگو؛ عالمان دربارهٔ پیامدهای سخن گفتن از روی فراموشی اختلاف نظر دارند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.