کتاب روزه · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 724

روایت‌شده توسط Abu Hurairah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب روزه
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Hurairah

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَأَبُو عَمَّارٍ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ وَاللَّفْظُ لَفْظُ أَبِي عَمَّارٍ قَالاَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا أَهْلَكَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُعْتِقَ رَقَبَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اجْلِسْ ‏"‏ ‏.‏ فَجَلَسَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ - وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ الضَّخْمُ قَالَ ‏"‏ تَصَدَّقْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَحَدٌ أَفْقَرَ مِنَّا ‏.‏ قَالَ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَخُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي مَنْ أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ مُتَعَمِّدًا مِنْ جِمَاعٍ وَأَمَّا مَنْ أَفْطَرَ مُتَعَمِّدًا مِنْ أَكْلٍ أَوْ شُرْبٍ فَإِنَّ أَهْلَ الْعِلْمِ قَدِ اخْتَلَفُوا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ عَلَيْهِ الْقَضَاءُ وَالْكَفَّارَةُ ‏.‏ وَشَبَّهُوا الأَكْلَ وَالشُّرْبَ بِالْجِمَاعِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَلَيْهِ الْقَضَاءُ وَلاَ كَفَّارَةَ عَلَيْهِ لأَنَّهُ إِنَّمَا ذُكِرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْكَفَّارَةُ فِي الْجِمَاعِ وَلَمْ تُذْكَرْ عَنْهُ فِي الأَكْلِ وَالشُّرْبِ ‏.‏ وَقَالُوا لاَ يُشْبِهُ الأَكْلُ وَالشُّرْبُ الْجِمَاعَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ وَقَوْلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِلرَّجُلِ الَّذِي أَفْطَرَ فَتَصَدَّقَ عَلَيْهِ ‏"‏ خُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ‏"‏ ‏.‏ يَحْتَمِلُ هَذَا مَعَانِيَ يَحْتَمِلُ أَنْ تَكُونَ الْكَفَّارَةُ عَلَى مَنْ قَدَرَ عَلَيْهَا وَهَذَا رَجُلٌ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى الْكَفَّارَةِ فَلَمَّا أَعْطَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا وَمَلَكَهُ فَقَالَ الرَّجُلُ مَا أَحَدٌ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنَّا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ‏"‏ ‏.‏ لأَنَّ الْكَفَّارَةَ إِنَّمَا تَكُونُ بَعْدَ الْفَضْلِ عَنْ قُوتِهِ ‏.‏ وَاخْتَارَ الشَّافِعِيُّ لِمَنْ كَانَ عَلَى مِثْلِ هَذَا الْحَالِ أَنْ يَأْكُلَهُ وَتَكُونَ الْكَفَّارَةُ عَلَيْهِ دَيْنًا فَمَتَى مَا مَلَكَ يَوْمًا مَا كَفَّرَ ‏.‏

ترجمه

نصر بن علی جَهضَمی و ابوعَمّار برای ما حدیث کردند — معنا یکی است ولی لفظ از ابوعَمّار است — هر دو گفتند: سفیان بن عُیَینه به ما خبر داد، از زُهری، از حُمَید بن عبدالرحمن، از ابوهُرَیره رضی الله عنه که فرمود: مردی نزد رسول خدا ﷺ آمد و عرض کرد:

«ای رسول خدا! هلاک شدم.» ایشان پرسیدند: «چه چیزی تو را هلاک کرد؟» گفت: «در رمضان با همسرم آمیزش کردم.» فرمودند: «آیا می‌توانی برده‌ای آزاد کنی؟» گفت: «نه.» فرمودند: «پس آیا می‌توانی دو ماه پی‌درپی روزه بگیری؟» گفت: «نه.» فرمودند: «پس آیا می‌توانی شصت مسکین را طعام دهی؟» گفت: «نه.» فرمودند: «بنشین.» پس نشست. سپس برای پیامبر ﷺ سبد بزرگی («عَرَق») پر از خرما آوردند. فرمودند: «این را صدقه بده.» مرد گفت: «در میان این دو سنگ سیاه (مدینه)، هیچ‌کس فقیرتر از ما نیست.» آنگاه پیامبر ﷺ خندیدند تا دندان‌های نیششان نمایان شد و فرمودند: «آن را بگیر و خانواده‌ات را بخوران.» راوی گوید: در این باب از ابن عمر، عایشه و عبدالله بن عمرو نیز روایت شده است. ابوعیسی گوید: حدیث ابوهُرَیره حسن صحیح است. اهل علم بر اساس این حدیث درباره کسی که در رمضان عمداً به سبب جماع افطار کند، عمل می‌کنند. اما درباره کسی که عمداً به سبب خوردن یا آشامیدن افطار کند، علما اختلاف دارند. برخی گفته‌اند که بر او قضا و کفاره واجب است و خوردن و آشامیدن را به جماع قیاس کرده‌اند؛ این قول سفیان ثوری، ابن مبارک و اسحاق است. برخی دیگر گفته‌اند که تنها قضا بر اوست و کفاره‌ای نیست؛ زیرا کفاره از پیامبر ﷺ فقط در مورد جماع ذکر شده و در مورد خوردن و آشامیدن ذکر نشده است؛ و گفته‌اند که خوردن و آشامیدن مانند جماع نیست؛ این قول شافعی و احمد است. شافعی همچنین گفته است که سخن پیامبر ﷺ به آن مرد که افطار کرد و به او صدقه داده شد — «آن را بگیر و خانواده‌ات را بخوران» — احتمالات متعددی دارد. ممکن است کفاره تنها بر کسی واجب باشد که توانایی آن را دارد، و این مرد توانایی پرداخت کفاره را نداشت. بنابراین وقتی پیامبر ﷺ چیزی به او دادند و او مالک آن شد و گفت کسی فقیرتر از ما نیست، پیامبر ﷺ فرمودند: «آن را بگیر و خانواده‌ات را بخوران»، زیرا کفاره تنها زمانی واجب است که مازاد بر قوت روزانه وجود داشته باشد. شافعی برای کسی که در چنین وضعیتی است، همین را ترجیح داده که آن را بخورد و کفاره به عنوان دِین بر گردنش بماند؛ هرگاه توانایی یافت، کفاره را ادا کند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

برای آمیزش عمدی در روز ماه رمضان، کفاره‌ای سنگین متناسب با توانایی فرد واجب است.

پیشینه و سبب بیان

مردی نزد پیامبر ﷺ آمد و گفت که در ماه رمضان با همسرش آمیزش کرده است.

توضیح واژه‌های دشوار
کفاره

جبران شرعیِ مقرر برای تخلفی معین.

دو ماه پیاپی

دوره‌ای از روزه‌داری بدون وقفه که در این روایت به‌عنوان کفاره ذکر شده است.

العَرَق

سبدی بزرگ که در این داستان از خرما پر شده بود.

برداشت‌های عالمان

ترمذی نقل می‌کند که عالمان، کفاره را برای کسی مقرر می‌دانند که با آمیزش، عمداً روزهٔ رمضان را باطل کند. دربارهٔ خوردن یا نوشیدن عمدی اختلاف نظر وجود دارد: ثوری، ابن‌مبارک و اسحاق برای آن هم قضای روزه و هم کفاره را لازم می‌دانند؛ شافعی و احمد قضا را واجب می‌دانند، اما از این روایت برای آن کفاره را نتیجه نمی‌گیرند. شافعی تأکید می‌کند که کفاره پس از تأمین نیازهای ضروری زندگی ادا می‌شود؛ اگر کسی اکنون توان پرداخت ندارد، کفاره را دَینی می‌داند که هرگاه توانایی پیدا کرد، بر عهده‌اش باقی است.

درس‌هایی برای امروز
  1. در برابر خطایی بزرگ، راهنمایی بخواهید و دربارهٔ توانایی‌ها و ناتوانی‌های خود صادق باشید.
  2. احکام روزهٔ رمضان را بیاموزید و دربارهٔ وضعیت خود از عالمی واجد صلاحیت راهنمایی بگیرید.
  3. هنگام انجام تکالیف دینی، نیازهای ضروری زندگی و توان مالی خانواده را در نظر بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.