Sahih al-Bukhari، حدیث 1295
روایتشده توسط Sa'd ibn Abi Waqqas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَآن را به البخاري روایت کرد
- 2مَالِكٌ
- 3ابْنِ شِهَابٍ
- 4عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ
- 5أَبِيهِ
- 6رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ مِنْ وَجَعٍ اشْتَدَّ بِي فَقُلْتُ إِنِّي قَدْ بَلَغَ بِي مِنَ الْوَجَعِ وَأَنَا ذُو مَالٍ، وَلاَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَةٌ، أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ " لاَ ". فَقُلْتُ بِالشَّطْرِ فَقَالَ " لاَ " ثُمَّ قَالَ " الثُّلُثُ وَالثُّلْثُ كَبِيرٌ ـ أَوْ كَثِيرٌ ـ إِنَّكَ أَنْ تَذَرَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ، وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلاَّ أُجِرْتَ بِهَا، حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فِي امْرَأَتِكَ ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أُخَلَّفُ بَعْدَ أَصْحَابِي قَالَ " إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ فَتَعْمَلَ عَمَلاً صَالِحًا إِلاَّ ازْدَدْتَ بِهِ دَرَجَةً وَرِفْعَةً، ثُمَّ لَعَلَّكَ أَنْ تُخَلَّفَ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ، اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ، وَلاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ، لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ، يَرْثِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَاتَ بِمَكَّةَ ".
عبدالله بن یوسف برای ما حدیث کرد، مالک به ما خبر داد، از ابن شهاب، از عامر بن سعد بن ابیوقاص، از پدرش — رضي الله عنه — که گفت: در سال حجالوداع رسول خدا ﷺ به عیادت من آمدند در حالی که سخت بیمار بودم. گفتم:
«بیماریام شدید شده و من دارای مال فراوانی هستم و جز یک دختر وارثی ندارم؛ آیا دو سوم مالم را صدقه دهم؟» فرمودند: «نه.» گفتم: «نصف آن را؟» فرمودند: «نه.» سپس فرمودند: «یک سوم، و یک سوم هم بسیار است. اینکه وارثانت را ثروتمند رها کنی بهتر از آن است که آنان را فقیر و دستنیاز مردم بگذاری. و تو هر هزینهای را که برای خشنودی الله انجام دهی، پاداش آن را خواهی گرفت، حتی لقمهای که در دهان همسرت میگذاری.» گفتم: «ای رسول خدا ﷺ! آیا پس از رفتن یارانم جا خواهم ماند؟» فرمودند: «اگر جا بمانی و عمل صالحی انجام دهی، بر درجه و مقام تو افزوده خواهد شد. و شاید عمرت طولانی شود تا گروهی از تو سود برند و گروهی دیگر زیان بینند. بار الله! هجرت یارانم را کامل گردان و آنان را به عقب برنگردان. اما سعد بن خوله بیچاره است،» رسول خدا ﷺ برای او ابراز تأسف کردند زیرا در مکه از دنیا رفت.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
وصیت برای امور خیریه را به یکسوم محدود کنید و از وارثان خود بهخوبی مراقبت کنید.
سعد بن ابیوقاص در حجةالوداع بهشدت بیمار بود و از پیامبر ﷺ پرسید چه مقدار از داراییاش را میتواند برای امور خیریه وصیت کند.
بخشش داوطلبانه یا هزینهکرد خیریه در راه خدا.
یکسوم دارایی؛ پیامبر ﷺ تأکید کرد که حتی این مقدار نیز سهم بزرگی است.
خویشاوندانی که طبق احکام ارث اسلامی، از ترکه سهمی دارند.
عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کردهاند که وصیت برای امور خیریه نباید بیش از یکسوم دارایی باشد و اگر وارثان در غیر این صورت از نظر مالی دچار تنگنا میشوند، وصیت به مقداری کمتر میتواند ترجیح داشته باشد. باید از وارثان در برابر فقر و وابستگی مالی محافظت کرد. همچنین هزینهکرد مجاز برای خانواده میتواند پاداش داشته باشد، اگر برای رضای خدا انجام شود. مذاهب فقهی دربارهٔ احکام دقیق وصیت و اجازهٔ وارثان بحث کردهاند؛ این روایت بر حد یکسوم و وظیفهٔ مراقبت از بازماندگان تأکید میکند.
- برای وصیت خیریه، حد یکسوم را مبنا قرار دهید و حقوق وارثان را نیز در نظر بگیرید.
- با دقت هزینهٔ خانوادهتان را تأمین کنید؛ اگر برای رضای خدا باشد، خرج منصفانه برای خانواده میتواند عبادت باشد.
- به عیادت بیماران بروید و به آنان توجه کنید، چنانکه پیامبر ﷺ به دیدار سعد رفت و از حال او پرسید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.