فضائل النبي ﷺ وأصحابه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 3522

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: فضائل النبي ﷺ وأصحابه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Abbas

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا زَيْدٌ ـ هُوَ ابْنُ أَخْزَمَ ـ قَالَ أَبُو قُتَيْبَةَ سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنِي مُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ الْقَصِيرُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ لَنَا ابْنُ عَبَّاسِ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِإِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنْتُ رَجُلاً مِنْ غِفَارٍ، فَبَلَغَنَا أَنَّ رَجُلاً قَدْ خَرَجَ بِمَكَّةَ، يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَقُلْتُ لأَخِي انْطَلِقْ إِلَى هَذَا الرَّجُلِ كَلِّمْهُ وَأْتِنِي بِخَبَرِهِ‏.‏ فَانْطَلَقَ فَلَقِيَهُ، ثُمَّ رَجَعَ فَقُلْتُ مَا عِنْدَكَ فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلاً يَأْمُرُ بِالْخَيْرِ وَيَنْهَى عَنِ الشَّرِّ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ لَمْ تَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ‏.‏ فَأَخَذْتُ جِرَابًا وَعَصًا، ثُمَّ أَقْبَلْتُ إِلَى مَكَّةَ فَجَعَلْتُ لاَ أَعْرِفُهُ، وَأَكْرَهُ أَنْ أَسْأَلَ عَنْهُ، وَأَشْرَبُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ وَأَكُونُ فِي الْمَسْجِدِ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ كَأَنَّ الرَّجُلَ غَرِيبٌ‏.‏ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَانْطَلِقْ إِلَى الْمَنْزِلِ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ لاَ يَسْأَلُنِي عَنْ شَىْءٍ، وَلاَ أُخْبِرُهُ، فَلَمَّا أَصْبَحْتُ غَدَوْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ لأَسْأَلَ عَنْهُ، وَلَيْسَ أَحَدٌ يُخْبِرُنِي عَنْهُ بِشَىْءٍ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ أَمَا نَالَ لِلرَّجُلِ يَعْرِفُ مَنْزِلَهُ بَعْدُ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ انْطَلِقْ مَعِي‏.‏ قَالَ فَقَالَ مَا أَمْرُكَ وَمَا أَقْدَمَكَ هَذِهِ الْبَلْدَةَ قَالَ قُلْتُ لَهُ إِنْ كَتَمْتَ عَلَىَّ أَخْبَرْتُكَ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَفْعَلُ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُ بَلَغَنَا أَنَّهُ قَدْ خَرَجَ هَا هُنَا رَجُلٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَأَرْسَلْتُ أَخِي لِيُكَلِّمَهُ فَرَجَعَ وَلَمْ يَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَلْقَاهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَمَا إِنَّكَ قَدْ رَشَدْتَ، هَذَا وَجْهِي إِلَيْهِ، فَاتَّبِعْنِي، ادْخُلْ حَيْثُ أَدْخُلُ، فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ أَحَدًا أَخَافُهُ عَلَيْكَ، قُمْتُ إِلَى الْحَائِطِ، كَأَنِّي أُصْلِحُ نَعْلِي، وَامْضِ أَنْتَ، فَمَضَى وَمَضَيْتُ مَعَهُ، حَتَّى دَخَلَ وَدَخَلْتُ مَعَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ اعْرِضْ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ‏.‏ فَعَرَضَهُ فَأَسْلَمْتُ مَكَانِي، فَقَالَ لِي ‏ "‏ يَا أَبَا ذَرٍّ اكْتُمْ هَذَا الأَمْرَ، وَارْجِعْ إِلَى بَلَدِكَ، فَإِذَا بَلَغَكَ ظُهُورُنَا فَأَقْبِلْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ‏.‏ فَجَاءَ إِلَى الْمَسْجِدِ، وَقُرَيْشٌ فِيهِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ، إِنِّي أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ‏.‏ فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ‏.‏ فَقَامُوا فَضُرِبْتُ لأَمُوتَ فَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ، فَأَكَبَّ عَلَىَّ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ وَيْلَكُمْ تَقْتُلُونَ رَجُلاً مِنْ غِفَارَ، وَمَتْجَرُكُمْ وَمَمَرُّكُمْ عَلَى غِفَارَ‏.‏ فَأَقْلَعُوا عَنِّي، فَلَمَّا أَنْ أَصْبَحْتُ الْغَدَ رَجَعْتُ فَقُلْتُ مِثْلَ مَا قُلْتُ بِالأَمْسِ، فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ‏.‏ فَصُنِعَ ‏{‏بِي‏}‏ مِثْلَ مَا صُنِعَ بِالأَمْسِ وَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَىَّ، وَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ بِالأَمْسِ‏.‏ قَالَ فَكَانَ هَذَا أَوَّلَ إِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ‏.‏

ترجمه

زید — که ابن اخزم است — به ما حدیث کرد، ابوقتیبه سلم بن قتیبه گفت: مثَنّی بن سعید قصیر برایم حدیث کرد و گفت: ابوجمره برایم حدیث کرد و گفت: ابن عباس به ما فرمود:

«آیا داستان اسلام آوردن ابوذر را برایتان نقل نکنم؟» گفتیم: «بله.» فرمود: ابوذر گفت: «من مردی از قبیله غفار بودم. خبر به ما رسید که مردی در مکه ظهور کرده و ادعای پیامبری می‌کند. به برادرم گفتم: نزد این مرد برو و با او سخن بگو و خبرش را برایم بیاور. او رفت و با ایشان ملاقات کرد، سپس بازگشت. پرسیدم: چه خبر داری؟ گفت: به خدا سوگند، مردی را دیدم که به نیکی امر می‌کند و از بدی نهی می‌نماید. به او گفتم: با این خبر اندک مرا قانع نکردی. پس مشک آبی و عصایی برداشتم و راهی مکه شدم. ایشان (پیامبر ﷺ) را نمی‌شناختم و خوشم نمی‌آمد از کسی درباره‌اش بپرسم. تنها از آب زمزم می‌نوشیدم و در مسجد می‌ماندم.» راوی گفت: «علی از کنارم گذشت و فرمود: گویی این مرد غریب است. گفتم: بله. فرمود: به خانه بیا. پس با او رفتم؛ نه او چیزی از من پرسید و نه من چیزی به او گفتم. چون بامداد شد، به مسجد رفتم تا درباره ایشان بپرسم، اما هیچ‌کس خبری به من نداد.» راوی گفت: «علی دوباره از کنارم گذشت و فرمود: آیا این مرد هنوز جایگاهش را نیافته است؟ گفتم: خیر. فرمود: با من بیا. سپس پرسید: کارت چیست و چه چیزی تو را به این شهر کشانده است؟ گفتم: اگر رازم را حفظ کنی، به تو خواهم گفت. فرمود: چنین خواهم کرد. گفتم: به ما خبر رسیده که مردی اینجا ظهور کرده و ادعای نبوت دارد. برادرم را فرستادم تا با او سخن بگوید، اما وقتی برگشت خبری نیاورد که مرا قانع کند، لذا خواستم خودم با او دیدار کنم. علی به او فرمود: همانا راه راست یافته‌ای. من اکنون به سوی او می‌روم، پس مرا دنبال کن. هر جا وارد شدم، تو نیز وارد شو. اگر کسی را دیدم که بیم خطر برای تو داشتم، کنار دیواری می‌ایستم و چنان وانمود می‌کنم که کفشم را تعمیر می‌کنم، و تو باید عبور کنی. پس او رفت و من همراهش رفتم تا اینکه وارد شد و من نیز با او بر پیامبر ﷺ وارد شدم. گفتم: اسلام را بر من عرضه کن. ایشان اسلام را عرضه کردند و من در همان جا مسلمان شدم. ایشان به من فرمودند: ای اباذر! این امر را پنهان دار و به سرزمینت بازگرد. هرگاه خبر پیروزی ما به تو رسید، بیا. گفتم: قسم به آنکه تو را به حق مبعوث کرده، حتماً آن را در میان آنان فریاد خواهم زد. سپس به مسجد آمد در حالی که قریش در آنجا بودند. گفت: ای گروه قریش! شهادت می‌دهم که هیچ معبودی جز الله نیست و شهادت می‌دهم که محمد بنده و رسول اوست. گفتند: به سوی این صابی برخیزید! پس برخاستند و مرا تا پای مرگ کتک زدند. عباس مرا دید و برای محافظت بر روی من افتاد، سپس رو به آنان کرد و گفت: وای بر شما! آیا مردی از قبیله غفار را می‌کشید، در حالی که مسیر تجارت و عبور و مرور شما از خاک غفار می‌گذرد؟ پس دست از سرم برداشتند. فردای آن روز بازگشتم و همانند دیروز گفتم. باز گفتند: به سوی این صابی برخیزید! با من همانند دیروز رفتار شد و عباس دوباره مرا دید و بر روی من افتاد و همانند گفته دیروزش را تکرار کرد.» راوی گفت: «این آغاز اسلام آوردن ابوذر بود، خداوند او را رحمت کند.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوذر اسلام آورد و با وجود خطر، ایمان خود را آشکارا اعلام کرد.

پیشینه و سبب بیان

ابوذر شنید مردی در مکه ادعای پیامبری می‌کند. او برای بررسی پیام آن مرد از نزدیک به مکه سفر کرد و اسلام آورد.

توضیح واژه‌های دشوار
غِفار

قبیله‌ای عرب که ابوذر به آن تعلق داشت.

زمزم

چاه و چشمهٔ شناخته‌شده در کنار کعبه در مکه.

صابیء

لقبی که قریش در اینجا به‌عنوان سرزنش برای یک مسلمان به کار می‌بردند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از داستان ابوذر اهمیت جست‌وجوی صادقانهٔ حقیقت، بررسی خبرها و پایداری پس از پذیرفتن ایمان را برداشت می‌کنند. پیامبر ﷺ به او سفارش کرد که در آغاز اسلام آوردنش را پنهان نگه دارد و نزد قوم خود بازگردد؛ اما ابوذر تصمیم گرفت آشکارا شهادت دهد و پیامدهای آن را پذیرفت. این روایت انتخاب شخصی او را شرح می‌دهد، نه اینکه در هر شرایطی عمداً خود را در معرض خطر قرار دادن تکلیف عمومی باشد. عباس از او حمایت کرد و منافع قریش را به آنان یادآور شد؛ از این رو، روایت همچنین اهمیت حمایت و تدبیر سنجیده را نشان می‌دهد.

درس‌هایی برای امروز
  1. خبرهای مهم دینی را با دقت بررسی کنید و پیش از داوری، در پی دانش معتبر باشید.
  2. به باور خود پایبند بمانید، اما هنگام بیان آن، ایمنی و اندرز خردمندانه را نیز در نظر بگیرید.
  3. از کسانی که مورد حمله قرار می‌گیرند حمایت کنید و راه‌هایی عملی برای محافظت از آنان بیابید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.