Peygamber'in Gazveleri · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 4034. hadis

Umar ibn al-Khattab rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Peygamber'in Gazveleri
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

al‑Bukhari'den Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasri'e uzanan rivayet zinciri

Sahih (güvenilir)
  1. 1Abu al‑Yamanal‑Bukhari'e aktardıأَبُو الْيَمَانِ
  2. 2Shu'aybشُعَيْبٌ
  3. 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
  4. 4Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasriمَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ

Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ‏.‏ فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ‏.‏ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا‏.‏

Çeviri

Mâlik b. Evs b. el-Hadesân en-Nasrî anlatıyor: Ömer b. el-Hattâb –Allah ondan razı olsun– beni çağırdı; ben yanında otururken kapıcısı Yerfâ gelip:

"İzin isteyen Osman, Abdurrahman, Zübeyr ve Sa‘d’u kabul eder misiniz?" dedi. Ömer: "Evet, onları içeri al" dedi. Biraz sonra tekrar gelip: "İzin isteyen Abbas ve Ali’yi kabul eder misiniz?" diye sordu. Ömer: "Evet" dedi. İkisi içeri girince Abbas: "Ey Müminlerin Emîri! Benimle şu adam arasındaki meseleyi hükme bağla" dedi. Her ikisi, Allah’ın Resûlü’ne ﷺ Benî Nadîr’den fey olarak verdiği mallar konusunda ihtilaf halindeydiler. Ali ile Abbas birbirlerine sert sözler söylediler. Orada bulunanlar: "Ey Müminlerin Emîri! Aralarında hüküm ver ve birini diğerinden kurtar" dediler. Ömer: "Ağır olun! Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah’a and verir ki, biliyor musunuz ki Allah Resûlü ﷺ: ‘Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır’ buyurmuş ve bunu kendisi için söylemiştir?" dedi. Onlar: "Evet, bunu söylemiştir" dediler. Bunun üzerine Ömer, Abbas ve Ali’ye dönerek: "Sizi Allah’a and verir ki, Allah Resûlü’nün ﷺ bunu söylediğini biliyor musunuz?" dedi. İkisi de: "Evet" dediler. Ömer devam etti: "Size bu meseleyi anlatayım: Yüce Allah, Resûlü’ne ﷺ bu feyden, başkasına vermediği özel bir pay ayırmıştır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Allah’ın, Resûlü’ne onlardan fey olarak verdikleri için siz ne at ne de deve koşturdunuz...} âyetinden {...ve Allah her şeye kadirdir} âyetine kadar. Bu mal, yalnızca Allah Resûlü’ne ﷺ hastı. Fakat vallahi o, bunu sadece kendine alıp sizi mahrum etmedi; aksine size verdi ve aranızda taksim etti, ta ki bundan geriye sadece bu mal kaldı. Allah Resûlü ﷺ ailesinin bir yıllık nafakasını bu maldan karşılardı, kalanını ise Allah’ın malının harcandığı yere harcardı. Allah Resûlü ﷺ hayatı boyunca böyle yaptı. Sonra Nebi ﷺ vefat edince Ebû Bekir: ‘Ben Allah Resûlü’nün ﷺ velisiyim’ dedi ve bu malı aldı; onda Allah Resûlü’nün ﷺ yaptığı gibi tasarrufta bulundu. Siz de o sırada bunu biliyordunuz." Sonra Ali ve Abbas’a dönüp: "Ebû Bekir’in bu malda sizin anlattığınız şekilde tasarruf ettiğini hatırlıyorsunuz; Allah bilir ki o, bu konuda sadık, hayırlı, hidayet üzere ve hakka tâbi idi. Sonra Allah Ebû Bekir’i vefat ettirince ben: ‘Ben Allah Resûlü’nün ﷺ ve Ebû Bekir’in velisiyim’ dedim. Hilafetimdeki iki yıl boyunca bu malı elimde tuttum ve Allah Resûlü’nün ﷺ ile Ebû Bekir’in yaptığı gibi tasarrufta bulundum. Allah bilir ki ben de bu konuda sadık, hayırlı, hidayet üzere ve hakka tâbiyim. Daha sonra ikiniz bana geldiniz; sözünüz ve talebiniz birdi. Ey Abbas, sen de bana geldin. Size: ‘Allah Resûlü ﷺ: Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır, buyurdu’ dedim. Bu malı size vermeyi düşündüğümde: ‘İsterseniz, Allah Resûlü’nün ﷺ ve Ebû Bekir’in onda yaptığı gibi, ayrıca benim hilafetime başladığımdan beri yaptığım şekilde tasarruf edeceğinize dair Allah’a söz ve ahid vermeniz şartıyla size teslim ederim; aksi takdirde benimle bu konuda konuşmayın’ dedim. İkiniz de: ‘Bu şartla bize teslim et’ dediniz. Ben de bu şartla size teslim ettim. Şimdi benden başka bir hüküm mü istiyorsunuz? Vallahi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah’a yemin ederim ki Kıyamet kopuncaya kadar bu konuda başka bir hüküm vermeyeceğim. Eğer bunun üstesinden gelemeyecekseniz, onu bana iade edin; ben sizin adınıza yeterim.’" Mâlik b. Evs dedi ki: "Bu hadisi Urve b. Zübeyr’e anlattığımda o: ‘Mâlik b. Evs doğru söylemiştir; ben Nebi’nin ﷺ hanımı Âişe’nin –Allah ondan razı olsun– şöyle dediğini işittim: Nebi’nin ﷺ hanımları, Allah’ın Resûlü’ne ﷺ fey olarak verdiklerinden sekizde bir hisselerini istemek için Osman’ı Ebû Bekir’e gönderdiler. Ancak ben onlara engel olup: Allah’tan korkmuyor musunuz? Bilmiyor musunuz ki Nebi ﷺ: Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır –kendisini kastederek– buyurmuştur; Muhammed’in ﷺ âli bu maldan ancak yiyeceklerini alabilirler, demiştim. Bunun üzerine Nebi’nin ﷺ hanımları, kendilerine bildirdiğim bu söz üzerine taleplerinden vazgeçtiler.’" Bu sadaka Ali’nin elindeydi; Ali, Abbas’a onu vermedi ve ona galip geldi. Sonra Hasan b. Ali’nin, ardından Hüseyin b. Ali’nin, daha sonra Ali b. Hüseyin ile Hasan b. Hasan’ın elinde oldu; bu son ikisi onu nöbetleşe yönettiler. Sonra Zeyd b. Hasan’ın eline geçti. İşte bu, gerçekten Allah Resûlü’nün ﷺ sadakasıdır.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Peygamber’in ﷺ malı miras olarak değil, sadaka olarak yönetilirdi.

Arka plan ve bağlam

‘Abbās ve ‘Alī, Benû Nadîr’in malı hakkında hüküm vermesini isteyince ‘Umar, Mālik ibn Aws’u ve birkaç sahabeyi topladı. Onlara Peygamber’in ﷺ sözünü ve malın yönetimine ilişkin düzenlemeleri hatırlattı.

Kavramlar ve açıklamalar
Fey’

Herhangi bir savaş yapılmadan Müslüman toplumunun eline geçen mallar.

Sadaka

Hayır için verilen mal; burada kişisel miras olarak paylaştırılmayan malı ifade eder.

Emîrü’l-mü’minîn

Müminlerin lideri unvanı; burada halife ‘Umar için kullanılmıştır.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik âlimler, “Bizden miras alınmaz; bıraktığımız şey sadakadır” sözünden, peygamberlerin olağan miras hükümlerine göre bölüştürülecek bir tereke bırakmadığı sonucunu çıkarırlar. Mal kamu yararına tahsis edilmiş olarak kalır; rivayete göre Peygamber’in ﷺ ailesi geçimleri için bu maldan yararlanabilirdi. Âlimler ayrıca bu malı yönetmenin bir yönetim sorumluluğu olduğunu ve belirlenen amaca uygun biçimde özenle idare edilmesi gerektiğini ele alırlar. Dört Sünnî fıkıh mezhebi, peygamberlerin mirasına ilişkin özel hükmü kabul eder.

Günümüz için dersler
  1. Kamu malını kimin yöneteceğini ve hangi amaçla harcanacağını önceden açıkça belirleyin.
  2. Bir anlaşmazlıkta dikkatle hüküm verilmesini isteyin; ilgili anlaşmaları ve kuralları göz önünde bulundurun.
  3. Emanet edilen malı şeffaf biçimde yönetin; sorumlu şekilde yönetemeyeceğiniz hâle gelirseniz geri devredin.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.