Sahih al-Bukhari، حدیث 6959
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Abbas
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ اسْتَفْتَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ الأَنْصَارِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ، تُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْضِهِ عَنْهَا ". وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِذَا بَلَغَتِ الإِبِلُ عِشْرِينَ، فَفِيهَا أَرْبَعُ شِيَاهٍ، فَإِنْ وَهَبَهَا قَبْلَ الْحَوْلِ أَوْ بَاعَهَا، فِرَارًا وَاحْتِيَالاً لإِسْقَاطِ الزَّكَاةِ، فَلاَ شَىْءَ عَلَيْهِ، وَكَذَلِكَ إِنْ أَتْلَفَهَا فَمَاتَ، فَلاَ شَىْءَ فِي مَالِهِ.
قتیبه بن سعید برای ما حدیث کرد، لیث برای ما حدیث کرد، از ابن شهاب، از عبیدالله بن عبدالله بن عتبه، از ابن عباس که گفت: سعد بن عباده انصاری از رسول خدا ﷺ درباره نذری که بر گردن مادرش بود و پیش از ادای آن وفات یافت، فتوا خواست. پس رسول خدا ﷺ فرمودند:
«از طرف او ادا کن.» و برخی از مردم گفتهاند: «هنگامی که تعداد شترها به بیست برسد، در آن چهار گوسفند زکات واجب است؛ اما اگر مالک پیش از پایان سال، با قصد فرار و حیلهگری برای ساقط کردن زکات، آنها را ببخشد یا بفروشد، چیزی بر او نیست. همچنین اگر آنها را ذبح کند و سپس بمیرد، از اموال او نیز زکاتی گرفته نمیشود.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پس از وفات یک شخص، میتوان نذر او را از طرفش ادا کرد.
سعد بن عباده از پیامبر ﷺ دربارهٔ نذر مادرش پرسید؛ او پیش از آنکه بتواند به نذرش وفا کند، از دنیا رفته بود.
تعهدی داوطلبانه در برابر خداوند برای انجام کاری که فینفسه جایز است.
صدقهٔ واجبی که با وجود شرایط، بر برخی اموال تعلق میگیرد.
کاری که با ساختاری ظاهری و صوری، برای گریز از زکات واجب انجام میشود.
عالمان از این روایت چنین برداشت میکنند که نذر معتبری را که فرد درگذشته فرصت وفای به آن را نیافته است، شخص دیگری میتواند از طرف او ادا کند. بخش مربوط به زکات هشدار میدهد که نباید عمداً اموال را پنهان یا منتقل کرد تا از یک تکلیف دینی گریز شود. فقیهان دربارهٔ پیامدهای دقیق چنین کارهایی دیدگاههای متفاوتی دارند؛ درس کلی این است که حیله، هدف و مقصودِ یک تکلیف را توجیه نمیکند.
- به نذر معتبر وفا کنید؛ اگر نذرکننده درگذشته است، از فردی آگاه بپرسید چگونه میتوان آن را از طرف او ادا کرد.
- اموال را برای گریز از زکات پنهان یا جابهجا نکنید.
- اگر دربارهٔ زکات یا نذر تردید دارید، با صداقت دربارهٔ واقعیتها از عالمی مورد اعتماد راهنمایی بگیرید.
این روایت در همان سیاقِ حیلههای فقهی آمده و به روشنشدن جایگاه موضوع در تقسیمبندی باب کمک میکند.
Sahih al-Bukhari · #6958 (Sahih)این روایت صحیح در نزدیکی این متن آمده و زمینهٔ بیشتری برای بحث حیلههای فقهی فراهم میکند.
Sahih al-Bukhari · #6953 (Sahih)این روایت بر اهمیت اخلاص تأکید میکند و با هشدار دربارهٔ گریز از تکالیف دینی پیوند دارد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.