کتاب سفر · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 576

روایت‌شده توسط Zayd ibn Thabit. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب سفر
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Zayd ibn Thabit

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَتَأَوَّلَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ إِنَّمَا تَرَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السُّجُودَ لأَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ حِينَ قَرَأَ فَلَمْ يَسْجُدْ لَمْ يَسْجُدِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَالُوا السَّجْدَةُ وَاجِبَةٌ عَلَى مَنْ سَمِعَهَا فَلَمْ يُرَخِّصُوا فِي تَرْكِهَا ‏.‏ وَقَالُوا إِنْ سَمِعَ الرَّجُلُ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ فَإِذَا تَوَضَّأَ سَجَدَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّمَا السَّجْدَةُ عَلَى مَنْ أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ فِيهَا وَالْتَمَسَ فَضْلَهَا وَرَخَّصُوا فِي تَرْكِهَا إِنْ أَرَادَ ذَلِكَ ‏.‏ وَاحْتَجُّوا بِالْحَدِيثِ الْمَرْفُوعِ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَيْثُ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا ‏.‏ فَقَالُوا لَوْ كَانَتِ السَّجْدَةُ وَاجِبَةً لَمْ يَتْرُكِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا حَتَّى كَانَ يَسْجُدُ وَيَسْجُدُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ عُمَرَ أَنَّهُ قَرَأَ سَجْدَةً عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَسَجَدَ ثُمَّ قَرَأَهَا فِي الْجُمُعَةِ الثَّانِيَةِ فَتَهَيَّأَ النَّاسُ لِلسُّجُودِ فَقَالَ إِنَّهَا لَمْ تُكْتَبْ عَلَيْنَا إِلاَّ أَنْ نَشَاءَ ‏.‏ فَلَمْ يَسْجُدْ وَلَمْ يَسْجُدُوا ‏.‏ فَذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ ‏.‏

ترجمه

یحیی بن موسی به ما حدیث کرد، وکیع به ما حدیث کرد، از ابن ابی ذئب، از یزید بن عبدالله بن قُسیط، از عطاء بن یسار، از زید بن ثابت که گفت:

«سوره نجم را بر رسول خدا ﷺ خواندم، اما ایشان در آن سجده نکردند.» ابوعیسی می‌گوید: حدیث زید بن ثابت، حدیثی حسن و صحیح است. برخی از اهل علم این حدیث را چنین تأویل کرده‌اند که پیامبر ﷺ سجده را ترک کردند زیرا وقتی زید بن ثابت سوره را خواند و خودش سجده نکرد، پیامبر ﷺ نیز سجده ننمودند. آنان گفته‌اند که سجده بر هر شنونده‌ای واجب است و در ترک آن رخصتی نداده‌اند. همچنین گفته‌اند: اگر کسی بدون وضو آن را بشنود، پس از وضو گرفتن باید سجده کند. این قول سفیان ثوری، اهل کوفه و اسحاق است. گروهی دیگر از اهل علم گفته‌اند که سجده تنها بر کسی است که بخواهد با رغبت آن را انجام دهد و فضیلتش را طلب کند؛ و اگر بخواهد می‌تواند آن را ترک نماید. آنان به حدیث مرفوع زید بن ثابت استدلال کردند که گفت: «سوره نجم را بر پیامبر ﷺ خواندم و ایشان در آن سجده نکردند.» گفتند: اگر سجده واجب بود، پیامبر ﷺ زید را بدون سجده رها نمی‌کردند و خودشان نیز سجده می‌نمودند. همچنین به حدیث عمر استدلال کردند که او آیه سجده را بر منبر خواند و پایین آمد و سجده کرد. سپس در جمعه بعد دوباره آن را خواند و مردم آماده سجده شدند، فرمود: «این سجده بر ما نوشته نشده مگر اینکه خود بخواهیم.» پس نه او سجده کرد و نه مردم. برخی از اهل علم به همین نظر گرایش دارند که قول شافعی و احمد است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ در سورهٔ نجم سجدهٔ تلاوت نکرد.

توضیح واژه‌های دشوار
سورهٔ نجم

پنجاه‌وسومین سورهٔ قرآن که در پایان آن آیه‌ای هست که هنگام تلاوتش سجده می‌کنند.

سجدهٔ تلاوت

سجده‌ای که هنگام تلاوت برخی آیات قرآن، خارج از حرکات معمول نماز، انجام می‌شود.

وضو

طهارتِ کوچک آیینی که برای برخی عبادت‌ها انجام می‌شود.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان دربارهٔ حکم فقهی سجده هنگام تلاوت قرآن اختلاف نظر داشته‌اند. سفیان ثوری، عالمان کوفه و اسحاق آن را برای کسی که آیه را می‌شنود واجب می‌دانستند؛ آنان توضیح دادند که پیامبر ﷺ سجده نکرد، زیرا زید نیز سجده نکرده بود. شافعی و احمد سجده را مستحب، نه واجب، می‌دانستند و به این روایت و نیز گزارشی از عمر استناد می‌کردند که گفت هرکس بخواهد سجده می‌کند. مذاهب فقهی در این باره اختلاف دارند و این حدیث به‌تنهایی این اختلاف را برطرف نمی‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. بیاموزید کدام آیات قرآن سجدهٔ تلاوت دارند و در این باره از راهنمایی مذهب فقهی خود پیروی کنید.
  2. دربارهٔ اختلاف نظر در واجب بودن آن با احترام گفت‌وگو کنید و بپذیرید که عالمان معتبر در این باره دیدگاه‌های متفاوتی داشته‌اند.
  3. قرآن را با توجه تلاوت کنید و آیات دعوت‌کننده به سجده را با احترام پاس بدارید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.