Veldtochten van de Profeet ﷺ · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadith 4418

Overgeleverd door Ka'b ibn Malik. Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.

Sahih (betrouwbaar)Boek: Veldtochten van de Profeet ﷺ
صحيح البخاري
Wie vertelde het?

Overgeleverd door Ka'b ibn Malik

Sahih (betrouwbaar)

Sahih al-Bukhari geldt als geheel als betrouwbaar.

De overlevering

Arabische tekst

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ، تَبُوكَ قَالَ كَعْبٌ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ، غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ، وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ، عَنْهَا إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ، حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ، وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا، كَانَ مِنْ خَبَرِي أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَاللَّهِ مَا اجْتَمَعَتْ عِنْدِي قَبْلَهُ رَاحِلَتَانِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ غَزْوَةً إِلاَّ وَرَّى بِغَيْرِهَا، حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ، غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ، وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا، فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ، فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ، وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثِيرٌ، وَلاَ يَجْمَعُهُمْ كِتَابٌ حَافِظٌ ـ يُرِيدُ الدِّيوَانَ ـ قَالَ كَعْبٌ فَمَا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ إِلاَّ ظَنَّ أَنْ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْىُ اللَّهِ، وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتِ الثِّمَارُ وَالظِّلاَلُ، وَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ، فَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَىْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَيْهِ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اشْتَدَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ، فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا، فَقُلْتُ أَتَجَهَّزُ بَعْدَهُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ، فَغَدَوْتُ بَعْدَ أَنْ فَصَلُوا لأَتَجَهَّزَ، فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، ثُمَّ غَدَوْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَلَمْ يَزَلْ بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ، وَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ، وَلَيْتَنِي فَعَلْتُ، فَلَمْ يُقَدَّرْ لِي ذَلِكَ، فَكُنْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطُفْتُ فِيهِمْ، أَحْزَنَنِي أَنِّي لاَ أَرَى إِلاَّ رَجُلاً مَغْمُوصًا عَلَيْهِ النِّفَاقُ أَوْ رَجُلاً مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنَ الضُّعَفَاءِ، وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ، فَقَالَ وَهْوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ ‏"‏ مَا فَعَلَ كَعْبٌ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَنَظَرُهُ فِي عِطْفِهِ‏.‏ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ، وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا‏.‏ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّهُ تَوَجَّهَ قَافِلاً حَضَرَنِي هَمِّي، وَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَاسْتَعَنْتُ عَلَى ذَلِكَ بِكُلِّ ذِي رَأْىٍ مِنْ أَهْلِي، فَلَمَّا قِيلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ، وَعَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَخْرُجَ مِنْهُ أَبَدًا بِشَىْءٍ فِيهِ كَذِبٌ، فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ، وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا، وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَيَرْكَعُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ، فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ، فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ، وَيَحْلِفُونَ لَهُ، وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ، وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ، وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ، فَجِئْتُهُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ تَعَالَ ‏"‏‏.‏ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَالَ لِي ‏"‏ مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى، إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا، لَرَأَيْتُ أَنْ سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ، وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً، وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَىَّ، وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ، لاَ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي مِنْ عُذْرٍ، وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ، فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ ‏"‏‏.‏ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي، فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ كُنْتَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا، وَلَقَدْ عَجَزْتَ أَنْ لاَ تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا اعْتَذَرَ إِلَيْهِ الْمُتَخَلِّفُونَ، قَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكَ، فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبُ نَفْسِي، ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي أَحَدٌ قَالُوا نَعَمْ، رَجُلاَنِ قَالاَ مِثْلَ مَا قُلْتَ، فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ‏.‏ فَقُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيُّ وَهِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ‏.‏ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا إِسْوَةٌ، فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي، وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ، فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَتَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ فِي نَفْسِي الأَرْضُ، فَمَا هِيَ الَّتِي أَعْرِفُ، فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، فَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ، وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ، فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلاَةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَطُوفُ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ، وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهْوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلاَةِ، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلاَمِ عَلَىَّ أَمْ لاَ ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ فَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ، فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلاَتِي أَقْبَلَ إِلَىَّ، وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي، حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَىَّ ذَلِكَ مِنْ جَفْوَةِ النَّاسِ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهْوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ، فَقُلْتُ يَا أَبَا قَتَادَةَ، أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَفَاضَتْ عَيْنَاىَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ، قَالَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي بِسُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ أَنْبَاطِ أَهْلِ الشَّأْمِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ، حَتَّى إِذَا جَاءَنِي دَفَعَ إِلَىَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ، فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ، وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلاَ مَضْيَعَةٍ، فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ‏.‏ فَقُلْتُ لَمَّا قَرَأْتُهَا وَهَذَا أَيْضًا مِنَ الْبَلاَءِ‏.‏ فَتَيَمَّمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهُ بِهَا، حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً مِنَ الْخَمْسِينَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا وَلاَ تَقْرَبْهَا‏.‏ وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ مِثْلَ ذَلِكَ، فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَتَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الأَمْرِ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ فَجَاءَتِ امْرَأَةُ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنْ لاَ يَقْرَبْكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَىْءٍ، وَاللَّهِ مَا زَالَ يَبْكِي مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ إِلَى يَوْمِهِ هَذَا‏.‏ فَقَالَ لِي بَعْضُ أَهْلِي لَوِ اسْتَأْذَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَتِكَ كَمَا أَذِنَ لاِمْرَأَةِ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ أَنْ تَخْدُمَهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَسْتَأْذِنُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يُدْرِينِي مَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنْتُهُ فِيهَا وَأَنَا رَجُلٌ شَابٌّ فَلَبِثْتُ بَعْدَ ذَلِكَ عَشْرَ لَيَالٍ حَتَّى كَمَلَتْ لَنَا خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِنَا، فَلَمَّا صَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ صُبْحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، وَأَنَا عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي ذَكَرَ اللَّهُ، قَدْ ضَاقَتْ عَلَىَّ نَفْسِي، وَضَاقَتْ عَلَىَّ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ، سَمِعْتُ صَوْتَ صَارِخٍ أَوْفَى عَلَى جَبَلِ سَلْعٍ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ، أَبْشِرْ‏.‏ قَالَ فَخَرَرْتُ سَاجِدًا، وَعَرَفْتُ أَنْ قَدْ جَاءَ فَرَجٌ، وَآذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى صَلاَةَ الْفَجْرِ، فَذَهَبَ النَّاسُ يُبَشِّرُونَنَا، وَذَهَبَ قِبَلَ صَاحِبَىَّ مُبَشِّرُونَ، وَرَكَضَ إِلَىَّ رَجُلٌ فَرَسًا، وَسَعَى سَاعٍ مِنْ أَسْلَمَ فَأَوْفَى عَلَى الْجَبَلِ وَكَانَ الصَّوْتُ أَسْرَعَ مِنَ الْفَرَسِ، فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي نَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ، فَكَسَوْتُهُ إِيَّاهُمَا بِبُشْرَاهُ، وَاللَّهِ مَا أَمْلِكُ غَيْرَهُمَا يَوْمَئِذٍ، وَاسْتَعَرْتُ ثَوْبَيْنِ فَلَبِسْتُهُمَا، وَانْطَلَقْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَتَلَقَّانِي النَّاسُ فَوْجًا فَوْجًا يُهَنُّونِي بِالتَّوْبَةِ، يَقُولُونَ لِتَهْنِكَ تَوْبَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ حَتَّى دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ، فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ حَوْلَهُ النَّاسُ فَقَامَ إِلَىَّ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّانِي، وَاللَّهِ مَا قَامَ إِلَىَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ غَيْرُهُ، وَلاَ أَنْسَاهَا لِطَلْحَةَ، قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ ‏"‏ أَبْشِرْ بِخَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَمِنْ عِنْدِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ، بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ، فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ إِنَّمَا نَجَّانِي بِالصِّدْقِ، وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا مَا بَقِيتُ، فَوَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي، مَا تَعَمَّدْتُ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا كَذِبًا، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِي اللَّهُ فِيمَا بَقِيتُ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ‏}‏ فَوَاللَّهِ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ قَطُّ بَعْدَ أَنْ هَدَانِي لِلإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ، فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا، فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أَنْزَلَ الْوَحْىَ شَرَّ مَا قَالَ لأَحَدٍ، فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ‏}‏‏.‏ قَالَ كَعْبٌ وَكُنَّا تَخَلَّفْنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ عَنْ أَمْرِ أُولَئِكَ الَّذِينَ قَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَلَفُوا لَهُ، فَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَأَرْجَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَنَا حَتَّى قَضَى اللَّهُ فِيهِ، فَبِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ ‏{‏وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا‏}‏ وَلَيْسَ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ مِمَّا خُلِّفْنَا عَنِ الْغَزْوِ إِنَّمَا هُوَ تَخْلِيفُهُ إِيَّانَا وَإِرْجَاؤُهُ أَمْرَنَا عَمَّنْ حَلَفَ لَهُ وَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ، فَقَبِلَ مِنْهُ‏.‏

Vertaling

Yahya ibn Bukayr heeft ons overgeleverd, Al-Layth heeft ons overgeleverd, van 'Uqayl, van Ibn Shihab, van 'Abd ar-Rahman ibn 'Abd Allah ibn Ka'b ibn Malik, dat 'Abd Allah ibn Ka'b ibn Malik — die de gids was van Ka'b uit zijn zonen toen hij blind was geworden — zei: Ik hoorde Ka'b ibn Malik vertellen over het verhaal van Tabuk, waarin hij achterbleef. Ka'b zei:

"Ik ben nooit achtergebleven bij de Boodschapper van Allah ﷺ in een veldtocht die hij voerde, behalve in de veldtocht van Tabuk. Hoewel ik ook achterbleef tijdens de Slag bij Badr, berispte Allah niemand die daaraan niet had deelgenomen, want de Boodschapper van Allah ﷺ was oorspronkelijk slechts uitgegaan om de karavaan van de Quraysh te onderscheppen, totdat Allah hen en hun vijand zonder afspraak bijeenbracht. En ik heb met de Boodschapper van Allah ﷺ de nacht van Al-'Aqaba meegemaakt toen wij het verbond sloten op de Islam, en ik zou die gebeurtenis voor geen goud willen ruilen voor mijn aanwezigheid bij Badr, hoewel Badr onder de mensen bekender is dan Al-'Aqaba. Wat betreft mijn situatie: ik was nog nooit zo sterk en welvarend als toen ik achterbleef bij de Boodschapper van Allah ﷺ tijdens die veldtocht. Bij Allah, ik had nog nooit twee rijdieren tegelijk bezeten voordat ik ze verzamelde voor die veldtocht. Wanneer de Boodschapper van Allah ﷺ een veldtocht wilde ondernemen, verhulde hij dit meestal door naar een ander doel te verwijzen, tot aan deze specifieke veldtocht. De Boodschapper van Allah ﷺ voerde deze strijd in extreme hitte, tegenover een lange reis, woestijn en een talrijke vijand. Hij maakte de zaak duidelijk voor de moslims zodat zij zich konden voorbereiden op hun strijd, en informeerde hen openlijk over zijn bestemming. Er waren veel moslims met de Boodschapper van Allah ﷺ, en geen enkel register kon hen allemaal bevatten." Ka'b vervolgde: "Elke man die afwezig wilde blijven, dacht dat dit verborgen zou blijven tenzij Allah er een openbaring over zou laten neerdalen. De Boodschapper van Allah ﷺ ondernam deze veldtocht in de tijd dat de vruchten rijp waren en de schaduw aangenaam was. De Boodschapper van Allah ﷺ en de moslims maakten zich klaar, en ik begon elke ochtend op pad te gaan om mij ook voor te bereiden, maar keerde terug zonder iets gedaan te hebben, terwijl ik tegen mezelf zei: 'Ik kan dat nog wel doen.' Dit bleef zo doorgaan totdat de mensen ernstig bezig waren met hun voorbereidingen en de Boodschapper van Allah ﷺ samen met de moslims vertrok, terwijl ik nog niets van mijn uitrusting had geregeld. Ik zei toen: 'Ik zal me een of twee dagen na hen voorbereiden en hen dan inhalen.' Nadat zij vertrokken waren, ging ik de volgende ochtend op pad om me voor te bereiden, maar keerde terug zonder iets gedaan te hebben. Dit herhaalde zich totdat zij snel verder trokken en de veldtocht aan mij voorbijging. Ik overwoog zelfs om alsnog te vertrekken om hen in te halen — had ik dat maar gedaan! — maar het was mij niet beschoren. Wanneer ik na het vertrek van de Boodschapper van Allah ﷺ naar buiten ging en rondliep, bedroefde het mij dat ik niemand zag behalve mannen die van huichelarij werden verdacht, of zwakkelingen die door Allah waren verontschuldigd. De Boodschapper van Allah ﷺ noemde mijn naam pas toen hij Tabuk bereikte. Terwijl hij daar tussen de mensen zat, vroeg hij: 'Wat heeft Ka'b gedaan?' Een man van Banu Salama antwoordde: 'O Boodschapper van Allah, zijn twee mantels en zijn bewondering voor zichzelf hebben hem tegengehouden.' Maar Mu'adh ibn Jabal zei: 'Wat zeg je toch slecht! Bij Allah, O Boodschapper van Allah, wij kennen niets anders dan goeds van hem.' De Boodschapper van Allah ﷺ zweeg hierop." Ka'b ibn Malik vervolgde: "Toen ik hoorde dat hij op de terugweg was, werd ik overweldigd door zorg en begon ik leugens te bedenken, zeggende: 'Waarmee kan ik morgen zijn woede ontlopen?' Ik raadpleegde elk verstandig familielid hierover. Maar toen werd gezegd dat de Boodschapper van Allah ﷺ bijna gearriveerd was, verdween alle valsheid uit mijn gedachten en besefte ik dat ik er nooit met een leugen uit zou komen. Ik nam daarom het vaste besluit om de waarheid te spreken. De Boodschapper van Allah ﷺ arriveerde in de ochtend. Gewoonlijk begon hij bij terugkomst van een reis eerst in de moskee twee raka'at te bidden en ging daarna zitten voor de mensen. Toen hij dit had gedaan, kwamen degenen die waren achtergebleven naar hem toe om excuses aan te bieden en eden te zweren; dit waren er meer dan tachtig. De Boodschapper van Allah ﷺ accepteerde hun uiterlijke excuses, nam hun eed van trouw aan, vroeg vergeving voor hen en liet hun innerlijke geheimen aan Allah over. Toen kwam ik bij hem. Nadat ik hem had gegroet, glimlachte hij de glimlach van iemand die boos is, en zei: 'Kom nader.' Ik liep naar voren en ging voor hem zitten. Hij vroeg mij: 'Wat heeft je tegengehouden? Heb je geen rijdier gekocht?' Ik antwoordde: 'Jawel. Bij Allah, als ik bij iemand anders van de wereldbevolking had gezeten, zou ik denken dat ik zijn woede met een excuus kon ontlopen, en ik ben zeker welsprekend genoeg. Maar bij Allah, ik weet dat als ik vandaag een leugen vertel om uw tevredenheid te winnen, Allah u spoedig tegen mij kwaad zal maken. En als ik de waarheid spreek, waardoor u nu boos op mij wordt, hoop ik op de vergeving van Allah. Nee, bij Allah, ik had geen enkel excuus. Bij Allah, ik was nog nooit zo sterk en welvarend als toen ik bij u achterbleef.' De Boodschapper van Allah ﷺ zei: 'Deze man heeft zeker de waarheid gesproken. Sta op totdat Allah over jou beslist.' Ik stond op, en enkele mannen van Banu Salama volgden mij en zeiden: 'Bij Allah, wij wisten niet dat je eerder een zonde had begaan. Je hebt nagelaten je te verontschuldigen bij de Boodschapper van Allah ﷺ zoals de andere achterblijvers deden; het gebed om vergeving van de Boodschapper van Allah ﷺ voor jou zou voldoende zijn geweest.' Zij bleven mij verwijten maken totdat ik bijna terug wilde gaan om mezelf van liegen te beschuldigen. Toen vroeg ik hen: 'Is er nog iemand die hetzelfde heeft meegemaakt?' Zij antwoordden: 'Ja, twee mannen hebben hetzelfde gezegd als jij, en tegen hen is hetzelfde bevel gegeven als tegen jou.' Ik vroeg: 'Wie zijn zij?' Zij zeiden: 'Murara ibn ar-Rabi' al-Amri en Hilal ibn Umayya al-Waqifi.' Zij noemden mij twee rechtschapen mannen die Badr hadden meegemaakt en in wie een goed voorbeeld lag. Toen ik hen genoemd hoorde, bleef ik standvastig. De Boodschapper van Allah ﷺ verbood de moslims om met ons drieën te praten, van allen die waren achtergebleven. De mensen meden ons en veranderden van houding tegenover ons, totdat de aarde zelf mij vreemd voorkwam en ik haar niet meer herkende. Zo bleven wij vijftig nachten in die toestand. Mijn twee metgezellen zonderden zich af en zaten huilend in hun huizen, maar ik was de jongste en veerkrachtigste van hen. Ik ging naar buiten om met de moslims te bidden en liep door de markten, maar niemand sprak met mij. Ik kwam naar de Boodschapper van Allah ﷺ en groette hem terwijl hij na het gebed in zijn bijeenkomst zat, en vroeg mij af of zijn lippen bewogen bij het beantwoorden van mijn groet. Vervolgens bad ik dicht bij hem en keek stiekem naar hem; als ik mij op mijn gebed concentreerde, keek hij naar mij, maar als ik naar hem keek, wendde hij zich af. Toen deze harde behandeling lang duurde, liep ik naar de tuinmuur van Abu Qatada, mijn neef en de meest geliefde persoon voor mij, klom eroverheen en groette hem. Bij Allah, hij beantwoordde mijn groet niet. Ik zei: 'O Abu Qatada, ik vraag je bij Allah: weet je niet dat ik van Allah en Zijn Boodschapper houd?' Hij zweeg. Ik drong opnieuw aan bij Allah, maar hij zweeg. Ik deed het nogmaals, waarop hij zei: 'Allah en Zijn Boodschapper weten het beter.' Mijn ogen vulden zich met tranen, ik draaide mij om en klom weer over de muur." Ka'b vervolgde: "Terwijl ik op de markt van Medina liep, zag ik een Nabateeër uit Sham die graan kwam verkopen, roepend: 'Wie kan mij de weg wijzen naar Ka'b ibn Malik?' De mensen wezen hem de richting, totdat hij bij mij kwam en mij een brief gaf van de koning van Ghassan. Daarin stond: 'Voorts, het heeft mij bereikt dat jouw metgezel jou hard heeft behandeld. Allah heeft jou echter niet in een huis van vernedering of verwaarlozing geplaatst. Kom dus naar ons, dan zullen wij jou eren.' Toen ik dit las, zei ik: 'Dit is ook een beproeving.' Ik nam de brief mee naar de oven en verbrandde hem. Toen er veertig van de vijftig nachten voorbij waren, kwam er een boodschapper van de Boodschapper van Allah ﷺ naar mij toe en zei: 'De Boodschapper van Allah ﷺ beveelt je om je vrouw te vermijden.' Ik vroeg: 'Moet ik van haar scheiden of wat moet ik doen?' Hij zei: 'Nee, vermijd haar alleen en kom niet bij haar in de buurt.' Hetzelfde bevel werd naar mijn twee metgezellen gestuurd. Ik zei tegen mijn vrouw: 'Ga naar je familie en blijf bij hen totdat Allah in deze zaak beslist.'" Ka'b zei: "De vrouw van Hilal ibn Umayya kwam naar de Boodschapper van Allah ﷺ en zei: 'O Boodschapper van Allah, Hilal ibn Umayya is een oude, hulpeloze man zonder dienaar. Vindt u het erg als ik hem dien?' Hij zei: 'Nee, maar hij mag jou niet nabij komen.' Zij zei: 'Bij Allah, hij heeft nergens meer zin in; bij Allah, hij is onophoudelijk blijven huilen sinds dit voorval tot op deze dag.' Sommige familieleden zeiden tegen mij: 'Had jij ook maar toestemming gevraagd aan de Boodschapper van Allah ﷺ voor je vrouw, zoals hij toestemming gaf aan de vrouw van Hilal ibn Umayya om hem te dienen.' Ik antwoordde: 'Bij Allah, ik zal de Boodschapper van Allah ﷺ geen toestemming vragen voor haar, want ik weet niet wat hij zal zeggen als ik hem vraag haar te mogen laten dienen terwijl ik een jonge man ben.' Daarna wachtte ik nog tien nachten totdat de vijftig nachten voltooid waren sinds het verbod van de Boodschapper van Allah ﷺ om met ons te praten. Op de ochtend van de vijftigste nacht, nadat ik het Fajr-gebed had verricht op het dak van een van onze huizen, zat ik in de toestand die Allah beschreef: mijn ziel was benauwd en de aarde was voor mij eng geworden ondanks haar uitgestrektheid. Toen hoorde ik de stem van een man die boven op de berg Sala' stond en met zijn luiste stem riep: 'O Ka'b ibn Malik, verheug je!' Ik viel in sujud neer en wist dat de verlossing was gekomen. De Boodschapper van Allah ﷺ had na het Fajr-gebed bekendgemaakt dat Allah onze berouw had aanvaard. Mensen gingen op pad om ons het goede nieuws te brengen. Naar mijn twee metgezellen gingen verkondigers, en een ruiter kwam galopperend naar mij toe, terwijl een renner van Aslam de berg beklom; zijn stem was sneller dan het paard. Toen degene wiens stem ik had gehoord bij mij kwam om mij te feliciteren, trok ik mijn twee kledingstukken uit en gaf ze hem als beloning voor zijn blijde tijding. Bij Allah, ik bezat die dag geen andere kleren. Ik leende vervolgens twee kledingstukken, kleedde mij aan en ging naar de Boodschapper van Allah ﷺ. De mensen kwamen mij in groepen tegemoet om mij te feliciteren met de aanvaarding van mijn berouw, zeggende: 'Gefeliciteerd met de aanvaarding van Allahs berouw voor jou.'" Ka'b zei: "Toen ik de moskee binnenkwam, zat de Boodschapper van Allah ﷺ daar met mensen om hem heen. Talha ibn 'Ubayd Allah kwam snel naar mij toe, schudde mijn hand en feliciteerde mij. Bij Allah, geen enkele Muhajir stond voor mij op behalve hij, en ik zal dit Talha nooit vergeten." Ka'b vervolgde: "Toen ik de Boodschapper van Allah ﷺ groette, straalde zijn gezicht van vreugde en zei hij: 'Verheug je met de beste dag die je hebt meegemaakt sinds je moeder je baarde.' Ik vroeg: 'Is dit van u, O Boodschapper van Allah, of van Allah?' Hij antwoordde: 'Nee, het is van Allah.' Wanneer de Boodschapper van Allah ﷺ blij was, lichtte zijn gezicht op alsof het een stukje maan was, en dat kenden wij van hem. Toen ik voor hem zat, zei ik: 'O Boodschapper van Allah, als onderdeel van mijn berouw wil ik afstand doen van mijn vermogen als sadaqa voor Allah en Zijn Boodschapper.' De Boodschapper van Allah ﷺ zei: 'Behoud een deel van je vermogen, dat is beter voor je.' Ik zei: 'Dan behoud ik mijn aandeel in Khaybar.' Vervolgens zei ik: 'O Boodschapper van Allah, Allah heeft mij gered door mijn eerlijkheid, en als onderdeel van mijn berouw zal ik niets anders dan de waarheid spreken zolang ik leef. Bij Allah, ik ken geen enkele moslim die Allah zozeer heeft beproefd in eerlijkheid van spraak als mij. Sinds ik dit tegen de Boodschapper van Allah ﷺ heb gezegd tot op deze dag, heb ik nooit opzettelijk gelogen, en ik hoop dat Allah mij zal beschermen voor de rest van mijn leven.' Allah openbaarde aan Zijn Boodschapper ﷺ: {Allah heeft de Profeet en de Muhajirin vergeven...} tot aan Zijn woorden: {...en wees met de waarachtigen}. Bij Allah, Allah heeft mij na mijn leiding tot de Islam geen grotere gunst bewezen dan mijn eerlijkheid jegens de Boodschapper van Allah ﷺ, waardoor ik niet heb gelogen en niet ten onder ben gegaan zoals de leugenaars. Want Allah heeft over de leugenaars het ergste gezegd wat Hij ooit over iemand heeft gezegd: {Zij zullen bij Allah zweren wanneer jullie terugkeren...} tot aan: {...want Allah is niet tevreden met het ongehoorzame volk}." Ka'b besloot: "Wij drieën verschilden volledig van degenen wier excuses de Boodschapper van Allah ﷺ accepteerde toen zij tegen hem zwoeren; hij nam hun eed aan en vroeg vergeving voor hen. Maar de Boodschapper van Allah ﷺ stelde onze zaak uit totdat Allah erover oordeelde. Daarom zegt Allah: {En ook voor de drie die achtergelaten werden}. Dit 'achtergelaten worden' slaat niet op het missen van de veldtocht, maar op het uitstel van het oordeel over ons, in tegenstelling tot degenen die tegen hem zwoeren en wier excuses hij direct accepteerde.

Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.

Kernboodschap

Kaʿb koos voor de waarheid en bleef volharden tot Allah zijn berouw aanvaardde.

Achtergrond & aanleiding

De hadith vertelt over Kaʿb ibn Malik, Murara ibn ar-Rabiʿ en Hilal ibn Umayya, die zonder geldige reden niet deelnamen aan de veldtocht naar Tabuk. Kaʿb sprak eerlijk over zijn nalatigheid; na vijftig nachten werd de aanvaarding van hun berouw bekendgemaakt.

Moeilijke woorden uitgelegd
Tabuk

Een plaats in het noorden van het Arabisch Schiereiland waar de Profeet ﷺ met de moslims naartoe trok.

berouw

Opreet terugkeren tot Allah, spijt hebben van een zonde en de weg van gehoorzaamheid kiezen.

sadaqa

Een vrijwillige gift die wordt gegeven om Allahs welbehagen te zoeken.

Wat geleerden eruit halen

Klassieke geleerden benadrukken dat waarachtigheid, ook wanneer zij pijnlijke gevolgen heeft, beter is dan een leugen die tijdelijk voordeel oplevert. De vertelling leert ook dat oprecht berouw samengaat met het erkennen van de fout en volharding in gehoorzaamheid. Geleerden wijzen erop dat de Profeet ﷺ de uiterlijke verklaringen van mensen behandelde, terwijl Allah hun innerlijke toestand kent. Kaʿbs aanbod om al zijn bezit weg te geven werd afgeraden: berouw vraagt niet om buitensporigheid, en het behouden van een deel van het vermogen kan beter zijn.

Lessen voor vandaag
  1. Vertel de waarheid over je fouten, ook wanneer een smoes op korte termijn makkelijker lijkt.
  2. Stel noodzakelijke goede daden niet uit: kleine uitstelmomenten kunnen uitgroeien tot een grote nalatigheid.
  3. Toon berouw met oprechte verandering en houd vast aan eerlijkheid, ook nadat de onmiddellijke beproeving voorbij is.
De 6 kringen

Wat deze overlevering betekent van innerlijk naar samenleving — tik op een kring om te openen.

الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Elke dag een hadith, in jouw taal

De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.