Prorocy · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadis 3401

Przekazany przez Ubayy ibn Ka'b. Tekst arabski z naszym tłumaczeniem i objaśnieniem.

Sahih (wiarygodny)Księga: Prorocy
صحيح البخاري
Kto go przekazał?

Przekazał Ubayy ibn Ka'b

Sahih (wiarygodny)

Zbiór Sahih al-Bukhari jest w całości uznawany za wiarygodny.

Przekaz

Tekst arabski

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا‏.‏ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ بَلَى، لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ‏.‏ قَالَ أَىْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَىْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ ـ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا، فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ ـ وَرُبَّمَا قَالَ فَهْوَ ثَمَّهْ ـ وَأَخَذَ حُوتًا، فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ، ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ، وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ، فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ، فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ، فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ‏.‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا‏.‏ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ‏.‏ قَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا، فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ مُوسَى، فَرَدَّ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ‏.‏ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ، أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ، عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ قَالَ ‏{‏إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا * وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏إِمْرًا‏}‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ، فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ، قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ‏.‏ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا، قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلاَّ وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا، لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا‏.‏ فَلَمَّا خَرَجَا مِنَ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا ـ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي، قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا‏.‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ مَائِلاً ـ أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ، فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلاً إِلاَّ مَرَّةً ـ قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ، سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏"‏‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ، فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوْ كَانَ صَبَرَ يُقَصُّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏"‏‏.‏ وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو، أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏

Tłumaczenie

Opowiedział nam Ali ibn Abdallah, opowiedział nam Sufjan, opowiedział nam Amr ibn Dinar, który rzekł: Poinformował mnie Sa’id ibn Dżubajr, który relacjonował: Powiedziałem do Ibn Abbasa:

„Nauf al-Bakali twierdzi, że Mojżesz, towarzysz Al-Chidra, nie jest Mojżeszem z Dzieci Izraela, lecz innym Mojżeszem”. Ibn Abbas odpowiedział: „Wróg Allaha skłamał. Ubajj ibn Ka’b opowiedział nam, że Prorok ﷺ powiedział: »Pewnego razu Mojżesz wygłosił mowę do Dzieci Izraela i zapytano go, kto jest najbardziej uczonym wśród ludzi. Odpowiedział: ‚Ja’. Wówczas Allah zganił go za to, że nie przypisał wiedzy absolutnej Jemu. Allah rzekł do niego: ‚Tak, mam sługę przy zbiegu dwóch mórz, który jest bardziej uczony od ciebie’. Mojżesz zapytał: ‚O mój Panie! Jak mogę go spotkać?’. Allah odpowiedział: ‚Weź rybę i włóż ją do kosza; tam, gdzie stracisz rybę, on będzie’. Mojżesz wziął rybę, włożył ją do kosza i wyruszył wraz ze swoim młodym sługą Jusza ibn Nunem, aż dotarli do skały, gdzie położyli głowy i zasnęli. Ryba poruszyła się, wypadła z kosza i wpadła do morza, torując sobie drogę w wodzie niczym tunel. Allah zatrzymał przepływ wody nad rybą, tworząc coś w rodzaju łuku – a Prorok ﷺ wskazał rękami kształt tego łuku. Obaj kontynuowali wędrówkę przez resztę nocy i następny dzień. Gdy nastał świt, Mojżesz rzekł do swego sługi: ‚Przynieś nam nasze śniadanie, gdyż doznaliśmy wielkiego trudu w tej naszej podróży’. Lecz Mojżesz nie odczuł zmęczenia, dopóki nie minął miejsca, które Allah nakazał mu odnaleźć. Jego sługa powiedział do niego: ‚Czy pamiętasz, gdy schroniliśmy się przy skale? Zapomniałem wspomnieć o rybie i tylko Szatan sprawił, że zapomniałem ci o tym powiedzieć; ona obrała swoją drogę w morzu w zadziwiający sposób’. Tak więc ryba miała swoją ścieżkę, a oni byli tym zdumieni. Mojżesz zawołał: ‚To właśnie tego szukaliśmy!’. I zawrócili, idąc po własnych śladach, aż wrócili do skały. Tam ujrzeli mężczyznę okrytego szatą. Mojżesz pozdrowił go, a mężczyzna odpowiedział: ‚Skąd bierze się pokój w twojej krainie?’. Mojżesz rzekł: ‚Jestem Mojżesz’. Mężczyzna zapytał: ‚Mojżesz z Dzieci Izraela?’. Odpowiedział: ‚Tak, przyszedłem, abyś nauczył mnie części mądrości, której zostałeś nauczony’. Mężczyzna rzekł: ‚O Mojżeszu! Posiadam wiedzę, której nauczył mnie Allah, a której ty nie znasz, i ty posiadasz wiedzę, której nauczył cię Allah, a której ja nie znam’. Mojżesz zapytał: ‚Czy mogę podążać za tobą?’. On odpowiedział: »Zaprawdę, nie zdołasz zachować cierpliwości ze mną. I jakże mógłbyś zachować cierpliwość wobec tego, czego nie ogarniasz wiedzą?« [aż do Jego słowa] »rzecz wielką«. Ruszyli razem, idąc brzegiem morza. Przepłynęła obok nich łódź i poprosili załogę, by ich zabrała. Rozpoznali Al-Chidra i zabrali ich bez opłaty. Gdy wsiedli na statek, przyleciał wróbel i usiadł na krawędzi, dziobiąc morze raz lub dwa razy. Al-Chidr rzekł do Mojżesza: ‚O Mojżeszu! Moja wiedza i twoja wiedza nie uszczupliły wiedzy Allaha bardziej niż ten wróbel uszczuplił wodę morską swoim dziobem’. Nagle Al-Chidr wziął siekierę i wyrwał deskę. Mojżesz nie zauważył tego, dopóki deska nie została już wyrwana. Rzekł do niego: ‚Co uczyniłeś? Ci ludzie zabrali nas za darmo, a ty przebiłeś ich statek, by utopić jego pasażerów. Dopuściłeś się rzeczy strasznej!’. Al-Chidr odpowiedział: ‚Czy nie mówiłem ci, że nie zdołasz zachować cierpliwości ze mną?’. Mojżesz rzekł: ‚Nie karć mnie za to, co zapomniałem, i nie utrudniaj mi mojej sprawy’. I to był pierwszy błąd Mojżesza, wynikający z zapomnienia. Gdy wyszli z morza, minęli chłopca bawiącego się z innymi dziećmi. Al-Chidr chwycił go za głowę i oderwał ją ręką – a Sufjan wskazał końcami palców, jakby coś zrywał. Mojżesz rzekł do niego: ‚Czy zabiłeś niewinną duszę, która nikogo nie zabiła? Dopuściłeś się rzeczy haniebnej!’. Al-Chidr odpowiedział: ‚Czy nie mówiłem ci, że nie zdołasz zachować cierpliwości ze mną?’. Mojżesz rzekł: ‚Jeśli zapytam cię o cokolwiek po tym, nie towarzysz mi więcej; masz już ode mnie wystarczającą wymówkę’. Szli dalej, aż dotarli do mieszkańców pewnej wioski i poprosili ich o jedzenie, lecz ci odmówili ugoszczenia ich. Znaleźli tam mur, który miał runąć – przechylony, a Sufjan wykonał ruch ręką, jakby wygładzał coś ku górze, choć wspomniał o „przechylonym” tylko raz. Mojżesz rzekł: ‚Przyszliśmy do tych ludzi, a oni nie dali nam jeść ani nas nie ugościli, a ty naprawiasz ich mur. Gdybyś chciał, mógłbyś zażądać za to zapłaty’. Al-Chidr odpowiedział: ‚To jest rozstanie między mną a tobą. Wyjaśnię ci znaczenie tego, wobec czego nie zdołałeś zachować cierpliwości’”. Prorok ﷺ dodał: „Życzyliśmy sobie, by Mojżesz zachował cierpliwość, aby Allah opowiedział nam więcej o ich historii”. Sufjan wspomniał, że Prorok ﷺ powiedział: „Niech Allah zmiłuje się nad Mojżeszem; gdyby zachował cierpliwość, opowiedziano by nam więcej o ich sprawie”. A Ibn Abbas recytował przed nimi: «...przed nimi był król, który zabierał każdy dobry statek siłą», oraz o chłopcu: «był niewierny, podczas gdy jego rodzice byli wierni». Następnie Sufjan powiedział do mnie: „Słyszałem to od niego dwa razy i zapamiętałem to od niego”. Zapytano Sufjana: „Czy zapamiętałeś to, zanim usłyszałeś od Amra, czy nauczyłeś się tego od kogoś innego?”. Odpowiedział: „Od kogo miałbym się tego uczyć? Czy ktoś poza mną przekazał to od Amra? Słyszałem to od niego dwa lub trzy razy i zapamiętałem bezpośrednio od niego”.

Tłumaczenie i objaśnienie: Khutba World, przetłumaczone z arabskiego.

Główne przesłanie

Mojzesz uczy, że wiedza jest ograniczona, a jej zdobywanie wymaga cierpliwości.

Objaśnienie trudnych słów
Al-Chidr

Sługa Allaha, którego spotyka Mojżesz i który posiada wiedzę, jakiej Mojżesz nie ma.

Miejsce spotkania dwóch mórz

Miejsce, w którym — zgodnie z poleceniem Allaha — Mojżesz miał szukać tego sługi.

Przypisywanie wiedzy Allahowi

Uznanie, że wszelka wiedza ostatecznie pochodzi od Allaha, a wiedza człowieka jest ograniczona.

Wnioski uczonych

Klasyczni uczeni wyciągają stąd wniosek, że różne osoby mogą posiadać wiedzę w różnych dziedzinach: Mojżesz wiedział rzeczy, których nie wiedział Al-Chidr, i odwrotnie. Ibn Hadżar omawia w Fath al-Bari, jak ta opowieść zachęca do pokory i cierpliwości w nauce. Uczeni podkreślają również, że Mojżesz słusznie oceniał widoczne działania według znanych mu zasad; ukryte powody wyjaśniono mu dopiero później. Ta opowieść nie daje ogólnego przyzwolenia na łamanie zasad: Al-Chidr działał na podstawie wiedzy i polecenia Allaha.

Lekcje na dziś
  1. Mówiąc o swojej wiedzy, powiedz: Allah wie najlepiej; szczerze przyznawaj, czego jeszcze nie wiesz.
  2. Proś znawcę o wyjaśnienie i daj sobie czas na naukę, zanim osądzisz jakąś sytuację.
  3. Okaż cierpliwość, gdy nie znasz jeszcze mądrości kryjącej się za jakimś wydarzeniem, nie usprawiedliwiając przy tym niesprawiedliwości ani szkodliwego postępowania.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Codziennie hadis w Twoim języku

Aplikacja codziennie prezentuje Ci hadis z objaśnieniem, również jako widżet na telefonie. Korzystaj za darmo.