Sahih al-Bukhari, hadithi 3129
Imepokelewa na Abdullah ibn al-Zubair. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.
Imesimuliwa na Abdullah ibn al-Zubair
Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.
Riwaya
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ لَمَّا وَقَفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الْجَمَلِ دَعَانِي، فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ يَا بُنَىِّ، إِنَّهُ لاَ يُقْتَلُ الْيَوْمَ إِلاَّ ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ، وَإِنِّي لاَ أُرَانِي إِلاَّ سَأُقْتَلُ الْيَوْمَ مَظْلُومًا، وَإِنَّ مِنْ أَكْبَرِ هَمِّي لَدَيْنِي، أَفَتُرَى يُبْقِي دَيْنُنَا مِنْ مَالِنَا شَيْئًا فَقَالَ يَا بُنَىِّ بِعْ مَالَنَا فَاقْضِ دَيْنِي. وَأَوْصَى بِالثُّلُثِ، وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ، يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ثُلُثُ الثُّلُثِ، فَإِنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا فَضْلٌ بَعْدَ قَضَاءِ الدَّيْنِ شَىْءٌ فَثُلُثُهُ لِوَلَدِكَ. قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَازَى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبَيْبٌ وَعَبَّادٌ، وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَةُ بَنِينَ وَتِسْعُ بَنَاتٍ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ يُوصِينِي بِدَيْنِهِ وَيَقُولُ يَا بُنَىِّ، إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُ فِي شَىْءٍ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَوْلاَىَ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا دَرَيْتُ مَا أَرَادَ حَتَّى قُلْتُ يَا أَبَتِ مَنْ مَوْلاَكَ قَالَ اللَّهُ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا وَقَعْتُ فِي كُرْبَةٍ مِنْ دَيْنِهِ إِلاَّ قُلْتُ يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ، اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ. فَيَقْضِيهِ، فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ ـ رضى الله عنه ـ وَلَمْ يَدَعْ دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا، إِلاَّ أَرَضِينَ مِنْهَا الْغَابَةُ، وَإِحْدَى عَشْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ، وَدَارَيْنِ بِالْبَصْرَةِ، وَدَارًا بِالْكُوفَةِ، وَدَارًا بِمِصْرَ. قَالَ وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي عَلَيْهِ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِيهِ بِالْمَالِ فَيَسْتَوْدِعُهُ إِيَّاهُ فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ لاَ وَلَكِنَّهُ سَلَفٌ، فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْهِ الضَّيْعَةَ، وَمَا وَلِيَ إِمَارَةً قَطُّ وَلاَ جِبَايَةَ خَرَاجٍ وَلاَ شَيْئًا، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ فِي غَزْوَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَحَسَبْتُ مَا عَلَيْهِ مِنَ الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ فَلَقِيَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي، كَمْ عَلَى أَخِي مِنَ الدَّيْنِ فَكَتَمَهُ. فَقَالَ مِائَةُ أَلْفٍ. فَقَالَ حَكِيمٌ وَاللَّهِ مَا أُرَى أَمْوَالَكُمْ تَسَعُ لِهَذِهِ. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَكَ إِنْ كَانَتْ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ مَا أُرَاكُمْ تُطِيقُونَ هَذَا، فَإِنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَىْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بِي. قَالَ وَكَانَ الزُّبَيْرُ اشْتَرَى الْغَابَةَ بِسَبْعِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ، فَبَاعَهَا عَبْدُ اللَّهِ بِأَلْفِ أَلْفٍ وَسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ حَقٌّ فَلْيُوَافِنَا بِالْغَابَةِ، فَأَتَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ أَرْبَعُمِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكُمْ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ فَإِنْ شِئْتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إِنْ أَخَّرْتُمْ. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ قَالَ فَاقْطَعُوا لِي قِطْعَةً. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَكَ مِنْ هَا هُنَا إِلَى هَا هُنَا. قَالَ فَبَاعَ مِنْهَا فَقَضَى دَيْنَهُ فَأَوْفَاهُ، وَبَقِيَ مِنْهَا أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ، فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ وَالْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ كَمْ قُوِّمَتِ الْغَابَةُ قَالَ كُلُّ سَهْمٍ مِائَةَ أَلْفٍ. قَالَ كَمْ بَقِيَ قَالَ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ. قَالَ الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. وَقَالَ ابْنُ زَمْعَةَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمْ بَقِيَ فَقَالَ سَهْمٌ وَنِصْفٌ. قَالَ أَخَذْتُهُ بِخَمْسِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ وَبَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نَصِيبَهُ مِنْ مُعَاوِيَةَ بِسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ، فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ قَالَ بَنُو الزُّبَيْرِ اقْسِمْ بَيْنَنَا مِيرَاثَنَا. قَالَ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أُنَادِيَ بِالْمَوْسِمِ أَرْبَعَ سِنِينَ أَلاَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا فَلْنَقْضِهِ. قَالَ فَجَعَلَ كَلَّ سَنَةٍ يُنَادِي بِالْمَوْسِمِ، فَلَمَّا مَضَى أَرْبَعُ سِنِينَ قَسَمَ بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَانَ لِلزُّبَيْرِ أَرْبَعُ نِسْوَةٍ، وَرَفَعَ الثُّلُثَ، فَأَصَابَ كُلَّ امْرَأَةٍ أَلْفُ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ، فَجَمِيعُ مَالِهِ خَمْسُونَ أَلْفَ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ.
Amesimulia Abdullah bin Az-Zubair: Wakati Az-Zubair aliposimama katika vita vya Al-Jamal, aliniita na nikasimama pembeni yake, akaniambia, 'Ewe mwanangu! Leo mtu atauawa aidha kama mdhalimu au kudhulumiwa. Naona kwamba nitauawa leo nikiwa nimedhulumiwa. Wasiwasi wangu mkubwa ni madeni yangu. Je, unaona tukilipa madeni, kutabaki kitu chochote kutoka kwa mali yetu?' Az-Zubair aliongeza, 'Ewe mwanangu! Uze mali zetu na ulipe madeni yangu.' Az-Zubair aliwasia theluthi ya mali yake, na theluthi ya sehemu hiyo kwa wana wake; yaani, watoto wa Abdullah. Alisema, 'Theluthi ya theluthi. Ikiwa itabaki mali yoyote baada ya kulipa madeni, theluthi (ya theluthi iliyobaki) itapewa wana wako.' (Hisham, msimuliaji mdogo aliongeza: 'Baadhi ya wana wa Abdullah walikuwa sawa umri na wana wa Az-Zubair kama vile Khubaib na Abbas. Abdullah alikuwa na wana tisa na mabinti tisa wakati huo.') (Msimuliaji Abdullah aliongeza:) Baba yangu (Az-Zubair) aliendelea kunikumbusha kuhusu madeni yake akisema, 'Ikiwa utashindwa kulipa sehemu ya madeni, uombe msaada kwa Bwana wangu.' Kwa Allah! Sikuelewa alimaanisha nini hadi nilipouliza, 'Ewe baba! Nani Bwana wako?' Alijibu, 'Allah (ndiye Bwana wangu).' Kwa Allah, kila nilipopata shida kuhusu madeni yake, nilikuwa nasema, 'Bwana wa Az-Zubair! Lipa deni lake kwa niaba yake.' Na Allah ange(nisaidia) kulipa. Az-Zubair aliuliwa kama shahidi bila kuacha Dinar wala Dirham isipokuwa vipande viwili vya ardhi, kimoja kikiitwa Al-Ghaba, na nyumba kumi na moja huko Madina, mbili huko Basra, moja huko Kufa, na moja huko Misri. Kwa kweli, chanzo cha deni lake kilikuwa kwamba mtu alipokuja na pesa kumuaminisha, Az-Zubair angesema, 'Hapana, (sitaiweka kama amana), lakini nitachukua kama deni, kwa sababu nina hofu inaweza kupotea.' Az-Zubair hakuteuliwa kamwe kuwa gavana wala mkusanyaji wa kodi ya Kharaj wala chochote kile, ila alikusanya utajiri wake kutoka kwa nyara za vita alizoshiriki akiwa pamoja na Mtume ﷺ, Abu Bakr, Umar, na Uthman. (Abdullah bin Az-Zubair aliongeza:) Nilipohesabu deni lake, lilifikia milioni mbili na mia mbili elfu. (Msimuliaji mdogo aliongeza:) Hakim bin Hizam alikutana na Abdullah bin Zubair na kuuliza, 'Ewe mpwa wangu! Deni la ndugu yangu ni kiasi gani?' Abdullah akalificha na kusema, 'Elfu mia.' Hakim akasema, 'Kwa Allah! Sidhani mali zenu zinatosheleza hili.' Ndipo Abdullah akamwambia, 'Je, utaonaje ikiwa ni milioni mbili na mia mbili elfu?' Hakim akasema, 'Sidhani mnaweza kulipa hili; hivyo mkishindwa kulipa sehemu yoyote, ombeni msaada kwangu.' Az-Zubair alikuwa amenunua Al-Ghaba kwa elfu mia na sabini. Abdullah aliuiuza kwa milioni moja na elfu mia sita. Kisha akawataka watu akisema, 'Yeyote mwenye haki au deni kwa Az-Zubair aje kwetu Al-Ghaba.' Akaja kwake Abdullah bin Ja'far ambaye Az-Zubair alimdai elfu mia nne. Akamwambia Abdullah bin Az-Zubair, 'Mkitaka nitawasamehe deni.' Abdullah (bin Az-Zubair) akasema, 'Hapana.' Kisha Ibn Ja'far akasema, 'Mkitaka mnaweza kuahirisha malipo ikiwa mtaahirisha deni lolote.' Ibn Az-Zubair akasema, 'Hapana.' Abdullah bin Ja'far akasema, 'Nipeni kipande cha ardhi.' Abdullah bin Az-Zubair akamwambia, 'Yako ni ardhi kuanzia hapa hadi pale.' Hivyo, Abdullah bin Az-Zubair aliuza sehemu ya mali (pamoja na nyumba) na kulipa deni lake kikamilifu, akibakiwa na hisa nne na nusu za ardhi (yaani, Al-Ghaba). Kisha akaenda kwa Mu'awiya huku Amr bin Uthman, Al-Mundhir bin Az-Zubair na Ibn Zam'a wakiwa pamoja naye. Mu'awiya akauliza, 'Al-Ghaba imekadiriwa bei gani?' Akasema, 'Kila hisa elfu mia.' Muawiya akauliza, 'Zimebaki hisa ngapi?' Abdullah akajibu, 'Hisa nne na nusu.' Al-Mundhir bin Az-Zubair akasema, 'Nimechukua hisa moja kwa elfu mia.' Amr bin Uthman akasema, 'Nimechukua hisa moja kwa elfu mia.' Ibn Zam'a akasema, 'Nimechukua hisa moja kwa elfu mia.' Muawiya akasema, 'Zimebaki ngapi sasa?' Abdullah akajibu, 'Hisa moja na nusu.' Muawiya akasema, 'Nimeichukua kwa elfu mia na hamsini.' Abdullah pia aliuza sehemu yake kwa Muawiya kwa elfu mia sita. Wakati Ibn Az-Zubair alipomaliza kulipa madeni yote, wana wa Az-Zubair wakamwambia, 'Tugawie urithi wetu.' Akasema, 'Hapana, kwa Allah, sitawagawieni hadi nitangaze katika misimu minne ya Hajj:
"Aliye na deni kwa Az-Zubair aje ili tumlipe."' Hivyo, akaanza kutangaza hadharani kila msimu wa Hajj, na miaka minne ilipopita, akawagawia warithi urithi. Az-Zubair alikuwa na wake wanne, na baada ya theluthi ya mali yake kutengwa (kulingana na wasia), kila mke wake alipata milioni moja na mia mbili elfu. Hivyo jumla ya mali yake ilikuwa milioni hamsini na mia mbili elfu.
Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.
Az-Zubayr alichukulia fedha alizokabidhiwa kuwa mkopo na akalipa madeni yake kwa uangalifu.
Riwaya inaweka mazungumzo kati ya az-Zubayr na mwanawe wakati wa Vita vya al-Jamal. Az-Zubayr alizungumzia deni lake na kumwusia mwanawe alilipe.
Mkopo: fedha zinazopokelewa na kuwa deni linalopaswa kurejeshwa.
Jina la kipande cha ardhi alichomiliki az-Zubayr, ambacho mwanawe alitumia kulipa madeni.
Agizo la kugawa hadi theluthi moja ya mali, litakalotekelezwa baada ya kulipa madeni.
Wanazuoni wanatoa hitimisho kwamba deni linatangulia ugawaji wa mirathi mtu anapofariki. Az-Zubayr alifanya fedha alizokabidhiwa kuwa mkopo, ili aendelee kuwajibika kuzirudisha. Riwaya pia inaonyesha kuwa kumtegemea Allah huenda pamoja na juhudi za vitendo: Abdullah aliuza mali, aliwatafuta wadai, na akaahirisha ugawaji wa mirathi hadi madai yaweze kuwasilishwa. Wosia unaomnufaisha mrithi umewekewa mpaka na kanuni inayojulikana kwamba mrithi hapati nyongeza kupitia wasia bila ridhaa ya warithi wengine.
- Rekodi mikopo na fedha ulizokabidhiwa kwa uwazi ili kulinda haki za wengine.
- Lipa madeni kutoka katika mali ya mirathi kabla ya kuigawa kwa warithi.
- Mtegemee Allah huku ukichukua hatua za makini na za haki ili kutimiza wajibu wa kifedha.
Hadithi kila siku, katika lugha yako
Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.