Diyah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadithi 6899

Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.

Sahih (ya kuaminika)Kitabu: Diyah
صحيح البخاري

Riwaya

Maandishi ya Kiarabu

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مِنْ آلِ أَبِي قِلاَبَةَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَبْرَزَ سَرِيرَهُ يَوْمًا لِلنَّاسِ، ثُمَّ أَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ قَالَ نَقُولُ الْقَسَامَةُ الْقَوَدُ بِهَا حَقٌّ، وَقَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ‏.‏ قَالَ لِي مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلاَبَةَ وَنَصَبَنِي لِلنَّاسِ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدَكَ رُءُوسُ الأَجْنَادِ وَأَشْرَافُ الْعَرَبِ، أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ مُحْصَنٍ بِدِمَشْقَ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، لَمْ يَرَوْهُ أَكُنْتَ تَرْجُمُهُ قَالَ لاَ‏.‏ قُلْتُ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ بِحِمْصَ أَنَّهُ سَرَقَ أَكُنْتَ تَقْطَعُهُ وَلَمْ يَرَوْهُ قَالَ لاَ‏.‏ قُلْتُ فَوَاللَّهِ مَا قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ، إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ رَجُلٌ قَتَلَ بِجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ‏.‏ فَقَالَ الْقَوْمُ أَوَلَيْسَ قَدْ حَدَّثَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي السَّرَقِ وَسَمَرَ الأَعْيُنَ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثَ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ أَنَّ نَفَرًا مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعُوهُ عَلَى الإِسْلاَمِ، فَاسْتَوْخَمُوا الأَرْضَ فَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ، فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ، فَتُصِيبُونَ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى، فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا، فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَطْرَدُوا النَّعَمَ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ فِي آثَارِهِمْ، فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِّعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ، وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا‏.‏ قُلْتُ وَأَىُّ شَىْءٍ أَشَدُّ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا وَسَرَقُوا‏.‏ فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّهِ إِنْ سَمِعْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ‏.‏ فَقُلْتُ أَتَرُدُّ عَلَىَّ حَدِيثِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لاَ، وَلَكِنْ جِئْتَ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ، وَاللَّهِ لاَ يَزَالُ هَذَا الْجُنْدُ بِخَيْرٍ مَا عَاشَ هَذَا الشَّيْخُ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ فِي هَذَا سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَتَحَدَّثُوا عِنْدَهُ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَقُتِلَ، فَخَرَجُوا بَعْدَهُ، فَإِذَا هُمْ بِصَاحِبِهِمْ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ، فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَاحِبُنَا كَانَ تَحَدَّثَ مَعَنَا، فَخَرَجَ بَيْنَ أَيْدِينَا، فَإِذَا نَحْنُ بِهِ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بِمَنْ تَظُنُّونَ أَوْ تَرَوْنَ قَتَلَهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِ فَدَعَاهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ آنْتُمْ قَتَلْتُمْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَرْضَوْنَ نَفَلَ خَمْسِينَ مِنَ الْيَهُودِ مَا قَتَلُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا مَا يُبَالُونَ أَنْ يَقْتُلُونَا أَجْمَعِينَ ثُمَّ يَنْتَفِلُونَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتَسْتَحِقُّونَ الدِّيَةَ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ، فَوَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَتْ هُذَيْلٌ خَلَعُوا خَلِيعًا لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَطَرَقَ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَ الْيَمَنِ بِالْبَطْحَاءِ فَانْتَبَهَ لَهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَحَذَفَهُ بِالسَّيْفِ فَقَتَلَهُ، فَجَاءَتْ هُذَيْلٌ فَأَخَذُوا الْيَمَانِيَ فَرَفَعُوهُ إِلَى عُمَرَ بِالْمَوْسِمِ وَقَالُوا قَتَلَ صَاحِبَنَا‏.‏ فَقَالَ إِنَّهُمْ قَدْ خَلَعُوهُ‏.‏ فَقَالَ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْ هُذَيْلٍ مَا خَلَعُوهُ‏.‏ قَالَ فَأَقْسَمَ مِنْهُمْ تِسْعَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً، وَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مِنَ الشَّأْمِ فَسَأَلُوهُ أَنْ يُقْسِمَ فَافْتَدَى يَمِينَهُ مِنْهُمْ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، فَأَدْخَلُوا مَكَانَهُ رَجُلاً آخَرَ، فَدَفَعَهُ إِلَى أَخِي الْمَقْتُولِ فَقُرِنَتْ يَدُهُ بِيَدِهِ، قَالُوا فَانْطَلَقَا وَالْخَمْسُونَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِنَخْلَةَ، أَخَذَتْهُمُ السَّمَاءُ فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي الْجَبَلِ، فَانْهَجَمَ الْغَارُ عَلَى الْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمَاتُوا جَمِيعًا، وَأَفْلَتَ الْقَرِينَانِ وَاتَّبَعَهُمَا حَجَرٌ فَكَسَرَ رِجْلَ أَخِي الْمَقْتُولِ، فَعَاشَ حَوْلاً ثُمَّ مَاتَ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ أَقَادَ رَجُلاً بِالْقَسَامَةِ ثُمَّ نَدِمَ بَعْدَ مَا صَنَعَ، فَأَمَرَ بِالْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمُحُوا مِنَ الدِّيوَانِ وَسَيَّرَهُمْ إِلَى الشَّأْمِ‏.‏

Tafsiri

Abu Qilaba alisimulia: Siku moja Umar bin Abdul Aziz aliweka kiti chake cha enzi katika ua wa nyumba yake ili watu wakusanyike mbele yake. Baada ya kuwaruhusu kuingia, alisema,

"Je, mnasemaje kuhusu Al-Qasama?" Wakasema, "Tunasema Al-Qasama ni halali kwa ajili ya Qisas (kulipiza kisasi), na Makhalifa waliopita walitekeleza Qisas kwa kuiegemea." Akaniambia, "Ewe Abu Qilaba! Wewe unasemaje kuhusu hili?" Akanionyesha kwa watu. Nikasema, "Ewe Amirul-Muuminina! Unao viongozi wa jeshi na masharifu wa Waarabu. Je, ikiwa hamsini kati yao watashuhudia kuwa mwanaume mmoja mwenye mke huko Damaskasi amezini lakini hawakumuona akifanya hivyo, je, utampiga mawe?" Akasema, "Hapana." Nikasema, "Ikiwa hamsini kati yao watashuhudia kuwa mwanaume mmoja huko Hims ameiba, je, utakata mkono wake ingawa hawakumuona?" Akajibu, "Hapana." Nikasema, "Wallahi, Mtume wa Allah ﷺ hakumuua mtu yeyote kamwe isipokuwa katika moja ya hali tatu zifuatazo: (1) Mtu aliyeua bila haki akauawa; (2) Mtu mwenye mke aliyefanya zinaa; au (3) Mtu aliyepigana vita dhidi ya Allah na Mtume Wake na akarudi nyuma kutoka Uislamu." Watu wakasema, "Je, Anas bin Malik hakusimulia kwamba Mtume wa Allah ﷺ alikata mikono ya wezi, akachoma macho yao kwa chuma cha moto, kisha akawatupa juani?" Nikasema, "Nitawasimulia hadithi ya Anas. Anas alisema: Watu wanane kutoka kabila la Ukl walimjia Mtume wa Allah ﷺ na kumpa ahadi ya utii kwa Uislamu. Hawali ya eneo hilo haikuwafaa, wakaugua na kulalamikia hilo kwa Mtume wa Allah ﷺ. Akasema, 'Je, hamtoki pamoja na mchungaji wetu wa ngamia na kunywa maziwa na mikojo yake?' Wakasema, 'Ndiyo.' Wakaenda na kunywa maziwa na mikojo ya ngamia, wakapona. Kisha wakamuua mchungaji wa Mtume wa Allah ﷺ na kuendesha mifugo yote. Habari hizo zikamfikia Mtume wa Allah ﷺ, akatuma watu kufuatilia nyayo zao. Wakakamatwa na kuletwa. Akaamuru mikono na miguu yao ikatwe, macho yao yakachomwe kwa chuma cha moto, kisha akawatupa juani hadi walipokufa." Nikasema, "Ni kitu gani kibaya zaidi kuliko kilichofanywa na watu hawa? Walirudi nyuma kutoka Uislamu, wakaúa na kuiba." Anbasa bin Said akasema, "Wallahi, sijawahi kusikia hadithi kama hii leo." Nikasema, "Ewe Anbasa! Je, unakanusha hadithi yangu?" Akasema, "Hapana, lakini umeleta hadithi kwa njia yake sahihi. Wallahi, jeshi hili litakuwa katika kheri mradi Sheikh huyu (Abu Qilaba) anaishi miongoni mwao." Nikaongeza, "Katika tukio hili kuna Sunnah kutoka kwa Mtume wa Allah ﷺ. Wasimuliaji waliongeza: Baadhi ya Waansari walimjia Nabii ﷺ na kuzungumza naye mambo mbalimbali. Mwanaume mmoja kati yao akatoka mbele yao na akauawa. Walipotoka kumfuata, walimkuta rafiki yao akiogelea katika damu. Walirudi kwa Mtume wa Allah ﷺ na kusema, 'Ewe Mtume wa Allah, tumemkuta rafiki yetu aliyekuwa akizungumza nasi na kutoka mbele yetu, sasa akiogelea katika damu.' Mtume wa Allah ﷺ akatoka na kuwauliza, 'Unamtuhumu nani au unaona nani amemuua?' Wakasema, 'Tunaona Wayahudi ndio waliomuua.' Nabii ﷺ akatuma ujumbe kwa Wayahudi na kuwaita. Akawauliza, 'Je, mmemuua huyu?' Wakajibu, 'Hapana.' Akawauliza Waansari, 'Je, mnaridhia niache Wayahudi hamsini waape kwamba hawakumuua?' Wakasema, 'Wayahudi hawajali kutuua sote na kisha kuapa uongo.' Akasema, 'Je, mnataka kupokea Diya (fidia ya mauaji) baada ya hamsini wenu kuapa?' Wakasema, 'Hatutaapa.' Kisha Nabii ﷺ mwenyewe akawalipia Diya." Msimuliaji akaongeza: Kabila la Hudhail lilimfukuza mmoja wao katika kipindi cha Jahiliyyah. Usiku mmoja huko Al-Batha', mtu huyo alishambulia familia ya Kiyemeni ili kuiba, lakini mwanaume mmoja wa familia hiyo akamgundua na kumpiga kwa upanga akamuua. Wahudhail wakaja, wakamkamata Myemeni huyo na kumpeleka kwa Umar wakati wa msimu wa Hajj. Wakasema, 'Amemuua rafiki yetu.' Myemeni akasema, 'Lakini watu hawa walimfukuza.' Umar akasema, 'Watu hamsini wa Hudhail waape kwamba hawakumfukuza.' Wanne na tisa wakaapa, na mwanaume mmoja akatoka Sham. Walipomuomba aape, akajikomboa kwa kulipa Dirham elfu moja badala ya kuapa. Wakamleta mwanaume mwingine badala yake, naye akashika mkono na ndugu wa marehemu. Wakasema, 'Tuliondoka sisi na wale hamsini walioapa hadi tulipofika Nakhlah. Ikanyesha mvua wakaingia katika pango la mlimani. Pango likawaangukia wale hamsini walioapa na wote wakafa, isipokuwa wale wawili walioshikana mikono. Walinusurika lakini jiwe likamangukia ndugu wa marehemu mguuni na kuvunjika. Aliishi mwaka mmoja kisha akafa.' Pia nikasema, 'Abdul Malik bin Marwan alimhukumu mtu kifo kwa Qisas kwa kutegemea Al-Qasama, lakini baadaye akajuta. Akaamuru majina ya wale hamsini walioapwa yafutwe kutoka kwenye sajili na kuwahamishia Sham.'

Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.

Ujumbe mkuu

Al-Qasama inahitaji ushahidi uchunguzwe kwa makini katika kesi za mauaji na fidia ya damu.

Maelezo ya maneno magumu
Al-Qasama

Utaratibu unaotumika katika baadhi ya kesi za mauaji, ambapo idadi maalumu ya viapo huapishwa.

Qisas

Adhabu ya kisheria ya kulipiza kisasi kwa kosa, kwa masharti makali na kupitia mahakama yenye mamlaka.

Diyya

Fidia ya kifedha iliyowekwa kisheria na kulipwa kwa jamaa wa mtu aliyeuawa.

Maoni ya wanazuoni

Wanazuoni wa kale walijadili kutokana na taarifa hizi namna al-Qasama inavyotumika katika kesi za mauaji na matokeo yanayoweza kutokana na viapo. Madhehebu ya fiqhi yanatofautiana kuhusu baadhi ya vipengele vya utaratibu huu, kutia ndani nani anayeapishwa na ni wakati gani qisas au diyya hutolewa. Ulinganisho wa Abu Qilaba unasisitiza kwamba tuhuma haipaswi kuleta adhabu bila kufuata kanuni zilizowekwa za ushahidi. Taarifa kuhusu Ansari pia inaonyesha kwamba Mtume ﷺ hakumlazimisha mtu asiye tayari kuapa, na alilipa diyya mwenyewe.

Mafunzo kwa maisha ya leo
  1. Usimtuhumu mtu kwa kosa kubwa bila kuchunguza kwa makini ushahidi na utaratibu unaotakiwa.
  2. Acha kesi za mauaji na adhabu zake zishughulikiwe na mahakama yenye mamlaka; usilipize kisasi mwenyewe kamwe.
  3. Chukulia viapo kuwa wajibu mzito, na usiape bila kuwa na maarifa ya kweli.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadithi kila siku, katika lugha yako

Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.